Кіріспе

Майкл Маннның 1983 жылғы фильмі.

1982 жылдың күзінде Уэльсте және Шеппертон студиясында түсірілген «The Keep» фильмінің пост-өндірісі көптеген қиындықтарға тап болды, оның ішінде арнайы эффекттер жетекшісі Уоли Виверстің қайтысы болды, ол фильмдегі жұмысын аяқтамай кетті. Фильмді монтаждау да қиынға соқты, себебі Маннның түпкілікті режиссерлік нұсқасы 210 минуттық болды, ал дистрибьюторы Paramount Pictures оны 120 минутқа дейін қысқартуды талап етті. 120 минуттық нұсқаның көрсетілімдерінен көрермендер жағымсыз пікір білдіргеннен кейін, фильм одан әрі қысқартылып, соңғы 96 минуттық нұсқасы шығарылды, ол 1983 жылдың желтоқсанында кинотеатрларда көрсетілді. Премьерадан кейін «The Keep» киносыншылардан аралас баға алды, көптегені оның түсініксіз сюжетіне сын тақты, бірақ визуалды шешімдері үшін мақтады, ал АҚШ кассасында үлкен табысқа жете алмады. Бұл кемшіліктерге қарамастан, фильм шыққаннан бері жылдар өткен соң культтық мәртебеге ие болды. Видео форматта үйде таратылса да, фильм 2020 жылға дейін DVD-де жарық көрмеді, ол кезде австралиялық Via Vision медиа компаниясы қайта жаңартылған DVD нұсқасын шығарды. Кейбір жанкүйерлер Маннның түпкілікті режиссерлік нұсқасын шығару үшін петиция жинады, бірақ 2024 жылға дейін ол қолжетімді болған жоқ.

Сюжет

1941 жылы Румынияда Барбаросса операциясы басталғаннан кейін, капитан Клаус Вурман басқаратын Вермахттың моторизацияланған Гебиргсягер бөлімшесі, Карпат тауларындағы Дину асуын бақылауға алу мақсатымен, қарапайым "Бекініс" деп аталатын, адам тұрмайтын цитадельге жетеді. Екі сарбаз, жекелей Латц пен Антон, бекініс ішіндегі металл иконаны тонауға тырысады, бірақ оларды өлтіретін көрініс тәрізді бірлікке тап болады. Бұл бірлік Раду Моласар деп танылады, ол келесі күндері тағы бес сарбазды өлтіріп, денелі формаға айнала бастайды. Жақын маңдағы ауылдағы совет партизандық қызметі деп саналатын жағдайды тексеру үшін, садистік SD Sturmbannführer Erich Kaempffer басқаратын SS Einsatzkommandos жасағы келіп жетеді. Ол үш азаматты жаза ретінде атып тастайды және Вурманның қарсылығына қарамастан тағы бес адамды тұтқынға алады. Жергілікті шіркеудің діни қызметкері, әке Михаил Фонескудың ұсынысымен, немістер концлагерден ауру еврей тарихшысы Теодор Кузаны алып келеді. Куза, цитадель қабырғасындағы глаголит әліпбиін қолдана отырып, көне славян тілінде жазылған құпия хабарды шешеді. Моласар профессордың қызы Еваны екі Einsatzkommandos сарбазының зорлауынан құтқарады және Кузаның склеродермиясынан зардап шегуіне қолмен емдеу көмектеседі. Куза осы бірлікке қарыздар болады, ол Кузадан Моласардың шектерінен қашуы үшін бекіністен талисманды алып тастауын талап етеді. Моласардың бар екенін сезінген, біреу, Глейкен Трисмегест, Остің басып алған Грекиядан келіп, Еваны азғырып, Кузаның ашуын тудырады. Моласардың зұлым күші ауыл тұрғындарына әсер ете бастайды, оларды ақылдан шығарады. Сарбаздар тобы Глейкенге оқ атып, оны тік жарға құлатып жібереді, бірақ ол тірі екені көрінеді. Кемпфер мен Вурманның садистік қылмыстары туралы пікір таласы; Вурман нацистерді ашумен айыптап, оларды аңдап жүрген құбылыс олардың зұлымдығының көрінісі екенін мәлімдейді. Олардың әңгімесі кенеттен бекіністің ішкі ауласынан естілген қорқынышты айқайлар мен автомат атысымен тоқтатылады, Вурманды Каемпфер атып өлтіреді. Кейін Каемпфер енді үнсіз аулаға барып, Моласардың цитадельдің барлық гарнизонын өлтіргенін және ішіндегі барлық әскери көліктер бұзылғанын көреді. Ауладағы қырғынды көріп, қорқып қалған Кемпфер, Моласармен бетпе-бет келгенде өлтіріледі, ал Куза талисманды бекіністен алып тастауға барады. Ева оны тоқтатуға тырысқанда, Куза Моласардың оны өлтіру бұйрығын орындамайды. Жауап ретінде Моласар Кузаны ауру күйіне қайтарады. Глейкен келіп, талисманды алып, Моласармен бетпе-бет келеді. Олардың шайқасынан кейін, ол әлсіреп, бекіністің ең ішкі бөлігіне қуылды. Глейкен жарық дауылға айналып, Моласарды босатқан жерді жабады, осылайша оны қайтадан қамап қояды. Ауыл тұрғындары, Моласардың ықпалынан босатылып, Ева мен Кузаны алып кетеді.

Тақырыптар

Жазушы Стивен Райбин өзінің "Майкл Манн: қылмыс авторы" атты кітабында "Кеп" фильмі "жақсылық пен жамандық сияқты қарапайым және аңғарылған күштердің шайқасқан әлемін құрмайды. Манн адамның зұлымдығын жеке тұлғаларда емес, жүйелердің жетіспеушілігінде көреді", - деп жазады. Ол фильмдегі нацистік сарбаздардың экономикалық мүдде үшін тас бекіністен металл кресттерді тоналауының нәтижесінде Моласардың зұлым рухын білмей-ақ оятып алғанын мысалға келтіреді. Райбин сондай-ақ, фильмнің мазмұнындағы басты тақырыптарға қарамастан, Маннның "көрнекі және дыбыстық ертегі" жасауға көбірек ден қойғанын айтады.

Түсірілім

Негізгі түсірілім 1982 жылдың қыркүйек айында Уэльсте басталды, ал бастапқы түсірілім жоспары 13 аптаға есептелген. Түсірілім қиын болды, және негізгі түсірілім аяқталғаннан кейін қосымша қайта түсірулер жасалды, осылайша түсірілімнің мерзімі барлығы 22 аптаға созылды. Румын ауылының декорациялары Солтүстік Уэльстегі Лланберис қаласына жақын орналасқан, қолданыстан шыққан Глин-Ронви тас карьерінде салынды. Қоршаудың (keep) кейбір ішкі көріністері үшін Бленау Ффестиниог маңындағы Ллехведд тас үңгірлеріндегі тас конструкциялары пайдаланылды. Көп жауған жаңбырдың салдарынан фильмнің түсіріліміне елеулі кешігулер енді. Лондонға жақын орналасқан Шеппертон студиясы Моласар атты демонды бейнелейтін ішкі көріністерді түсіру үшін қолданылды. Екінші топ Грекияны бейнелейтін кадрларды түсіру үшін Испанияға барды. Ағылшын тарихшысы және кино костюмдерін жасаушы Эндрю Молло, "Жұлдызды соғыстар" фильмімен танымал Джон Моллоның інісі, неміс әскери костюмдері бойынша тарихи кеңесші ретінде жұмыс істеді. Соғыс кезінде Waffen SS мүшелері көбінесе сұр немесе далалық жасыл түсті форма кигенімен, Моллоның сөзіне сүйенсек, Майкл Манн олардың әйгілі қара формаларын киюін қатыстыра талап етті, осылайша көрермендерге Бёрннің кейіпкері мен оның серіктерінің нацистік фанаттар екенін көрсетуді көздеді.

Арнайы әсерлер

Фильмдегі зұлым кейіпкер Моласардың сыртқы түрі түсірілім барысында бірнеше рет өзгертілді, себебі Майкл Манн оның қандай болуын нақты білмеді. Моласарды Энки Билал жасаған.

Өндірістен кейінгі қиындықтар

Пост-өндіріске екі апта өткен соң, визуалды эффекттер жетекшісі Уоли Виверс қайтыс болды, бұл зор проблема тудырды, себебі ешкім оның фильмдегі визуалды эффекттер көріністерін қалай аяқтауды жоспарлағанын білмеді, әсіресе түпкілікті нұсқаға арналған көріністерді. Маннның сөзіне сүйенсек, Виверс қайтыс болғаннан кейін ол өзі 260 кадр арнайы эффектіні аяқтауға мәжбүр болды. Маннның алғашқы ойынша, Глейкен мен Моласар сарай мұнарасының үстінде эпикалық эффектілерге толы шайқасқа түсуі керек еді, соңында Глейкен сарайдың жерінен ашылатын энергия порталын ашатын еді. Өндіріс ұзартылып, фильм бюджеттен шығып кеткен соң, Paramount осы финалға қажетті қосымша түсірілімдерге төлеуден бас тартты, сондықтан Манн фильмнің кинотеатрлық нұсқасындағы қарапайым аяқталуды таңдауға мәжбүр болды. Екі сағаттық нұсқаның көрсетілімдері жағымсыз болғандықтан, Paramount Манннің қарсылығына қарамастан, фильмді 96 минутқа дейін қысқартты. Соңғы минуттағы қиындар сюжеттегі олқылықтарға, сабақтастықтағы қателерге, дыбыс жолы мен көріністердегі айқын "секірулерге" және нашар монтажға әкелді. Paramount-тың араласуының салдарынан фильмнің дыбыс жарақталуын да толыққанды аяқтау мүмкін болмады, сондықтан фильмнің барлық нұсқалары нашар дыбыс дизайнымен күйреген. Бастапқыда 1983 жылдың 3 маусымында көрсетілімге шығуы жоспарланған фильмнің шығу күні пост-өндірістегі көптеген проблемаларға байланысты 16 желтоқсанға шегерілді. Глейкен Моласарды жеңгеннен кейін сарайдың ішінде табылғанда, Ева мен оның әкесі Глейкенмен бірге Румыниядан қайықпен кетіп бара жатқан бақытты аяқталу Paramount тарапынан фильмді қысқарту үшін толығымен алып тасталды. Бұл көріністерді алып тастау шатастырды, себебі фильм шығар алдында көптеген журналдарда осы аяқталудың суреттері жарияланды, тіпті актерлер мен түсірілім тобының мүшелері, соның ішінде Манн, фильмнің бақытты аяқталуы бар екенін интервьюларында айтты. 1980 жылдарғы теледидарлық нұсқаларда Ева сарайға кіріп Глейкенді табатын "бақытты" аяқталудың бір бөлігі қолданылды. Өшірілген басқа көріністерге Глейкен мен Моласар арасындағы көбірек тарих, Ева мен Глейкеннің ғашық болу себебінің түсіндірілуі, Глейкеннің оны Румынияға әкелген қайықтың капитанын өлтіруі (ол оның "қаруын" ұрлауға тырысады, осы қаруды ол соңында Моласарды өлтіру үшін қолданады), ауыл тұрғындарымен, Михаил әкемен және Александрумен байланысты көріністер, сондай-ақ Александрудың ұлдары тарапынан өлтірілуі кіреді. Кейбір әңгімелерге қарамастан, фильмнің соңына жақын Моласардың сарайдағы барлық неміс сарбаздарын өлтіретін көрінісі болуы керек еді. Бұл көрініс үшін көптеген эффектілер, соның ішінде сарбаздардың басдарының жарылу кадрлары түсірілді, бірақ Виверс қайтыс болғаннан кейін бұл көрініс, оған одан да күрделі эффектілер енгізілуі керек еді, аяқталмады.

Музыка

"The Keep" фильміне арналған тақырып пен қосымша музыканы Tangerine Dream жазған. "The Keep" музыкасының басым бөлігі тікелей музыкалық үзінділерге қарағанда, көңіл күйді көрсететін дыбыстардан тұрады. Ең қызықтысы, фильмнің соңғы сахнасында Говард Блейктің "Walking in the Air" әнінің амбиенттік орындалуы қолданылды. Сонымен қатар, Томас Таллистің "Төрт дауысқа арналған мессасынан" алынған "Gloria" әніне Tangerine Dream жасаған аранжировка да фильмде естіледі. Музыкалық саз фильм шыққаннан кейін көптеген заңсыз көшірмелерде жарық көрді. 2020 жылы Tangerine Dream 1984 жылы жазған барлық музыка "Pilots of Purple Twilight (The Virgin Recordings 1980–1983)" жинақ дискісінде ресми түрде толыққанды жарияланды. 2021 жылдың шілдесінде "The Keep" музыкасы Universal Music Group компаниясының канадалық филиалы Record Store Day үшін жеке винилдік пластинка түрінде шығарды. Кейіннен Universal Music Group 2020 жылдың 30 қазанында оны цифрлық жүктеуге қолжетімді етті.

Маркетинг

Paramount фильмді жарнамалау үшін кинотеатр трейлерлерін және телеарнадағы жарнамалық роликтерді шығарды, олар фильмнің кеңейтілген нұсқаларынан алынған, соңғы монтажда көрсетілмеген әртүрлі түсірілімдерді қамтиды: Олардың ішінде Вурман мен Александру арасындағы ұзақ әңгіме бар, онда Вурман бұл мұнараның бір нәрсені ішінде ұстау үшін салынғандай көрінеді дейді; Моласар профессор Кузамен алғаш рет сөйлескен сахнаның ұзағырақ нұсқасы (осы сахнада Куза Моласардан "Сен кімсің?" деп тағы бір рет сұрайды); Глейкен Евамен сөйлесіп, ол іздегенін тапты ма және оны табуды күтті ме деп сұрайды; Глейкен Еваның бетіне тиіп, ол "Маған не болып жатыр?" деп сұрайды; Глейкен мұнараның ішіне кіргенде көздері ақ түске енеді; Глейкен Моласардың тұманды/ақ түтінін қарап тұрып, мұнара кіреберісінде тұрған соңғы сахнаның ұзағырақ нұсқасы; Глейкен Моласардың күтіп тұрған бөлмесіне қарай жүретін сахнаның басқа нұсқасы (әртүрлі визуализациялық эффекттер) (осы баламалы сахнада Глейкеннің қылышы жарқыраған сұр жарықпен жабылған).

Кассалық жинақ

Фильм 1983 жылдың 16 желтоқсанында Paramount Pictures компаниясы арқылы АҚШ-та 508 экранда шектеулі көрсетілімге шықты және кассалық сәтсіздікке ұшырады.

Қазіргі заманғы

Чикаго трибьюнының киносыншысы Джин Сискел "The Keep" фильмін төрт жұлдыздың екісіне бағалап, "Танжерин Дирим" саундтрегі диалогты жабуға бейім екенін айтты. Сискел былай деп жазды: "The Keep-тен қашық болыңыз, бұл ең нашар естілетін фильмдердің бірі. Әрине, кадрларды қарауға болады, бірақ диалогсыз не болып жатқанын анықтау өте қиын". Детройт Free Press газетінен Кэтрин Рамбау да фильмді сынап, "Майкл Маннның готикалық қорқыныш фильмі The Keep – көңіл көшірерлік, диско-қорқыныш, рок-видео, жоғары сән және өнердің имитациясының бақытсыз гибриді" деп жазды, сондай-ақ оның сапалы арнайы эффекттері мен музыкалық қосымшасы "көп көмектеспейді" деді. Салем, Орегон штатының Statesman Journal газетінің шолушысы Рон Коуэн фильмнің "тұманды сюжетінің" "көз тартарлық сәттермен" өтелуін атап өтті, бірақ фильмдегі зорлық-зомбылық кейде визуальды түрде артық екенін сезді. Патрик Таггарт "Остин Американ-Стейтсмен" газетінде оны "жылдың ең нашар фильмдерінің бірі – көркем түсірілген, бірақ айтары ештеңесі жоқ" деп бағалады. Сидней Morning Herald газетіне жазған киносыншысы Сюзи Айзенхут фильмді "көрнекі түрде керемет" және "бастапқы сәттерінен бастап әсерлі" деп мақтап, "The Keep – Спилберг пен тамашаға бой алған көпшілікке көрсетілетін үлкен кинотеатрларда көруге болатын фильм" деп жазды.

Ретроспективті

Шығарылған кезде қаржылық және сын тұрғысынан сәтсіздікке ұшыраған болса да, "The Keep" фильміне адал жанкүйерлер табылды және кейбіреулер оны культты классика деп санайды. LA Weekly журналынан Майкл Нордин 2013 жылғы шолуында "The Keep" фильмі "көптеген құрамдас бөліктерін үйлестіре алмайды, себебі оның көбірек жасыратын, түсіндіргеннен гөрі көмескі мифологиясы және бір-бірімен нақты қарым-қатынасы толыққанды түсініксіз кейіпкерлер тобы бар" деп жазды. Дегенмен, Нордин Маннның режиссерлік шеберлігін жоғары бағалап, оның "қарапайым материалды қараңғы және ұлы нәрсеге айналдыру қабілетінің сирек мысалы" екенін айтты. Майкл Манн фильмнен бас тартқаны туралы ақпарат бар, бірақ 2009 жылғы сұхбатында ол фильмнің өндіріс дизайны мен формасы мазмұнынан жақсырақ болғанын, сондықтан осы екі аспекті үшін оны ұнататынын мәлімдеді. 2016 жылдың 12 ақпанында BAM-да интернеттен келген сұрақ авторы Маннның 1983 жылғы ғылыми-фантастикалық қорқыныш фильмін қайта шығару жоспары бар ма деп сұрады. Маннның жауабы: "Жоқ, түсірілген барлық компоненттерді (көк және жасыл экранға дейін) қалай біріктіру керектігін ешқашан анықтай алмадық. Ол фильм сол күйінде қалады" деді де, сөзін аяқтамады.

Үй медиасы

Paramount Home Entertainment 1984 жылы «The Keep» фильмін VHS форматында шығарды, ал кейіннен 1993 жылдың 22 желтоқсанында LaserDisc форматында шығарды. Фильм YouTube, Amazon Video, Apple TV, Criterion Channel (80-ші жылдардың қорқыныш фильмі сериясының бөлігі ретінде) және Netflix (Ұлыбритания мен Ирландияда) арқылы сатып алуға және/немесе көруге қолжетімді болғанымен, ол 2020 жылдың 20 қаңтарында австралиялық Via Vision Entertainment лейблі ресми қайта жаңартылған DVD нұсқасын шығарғанға дейін ешбір елде физикалық диск форматында (LaserDisc-тен басқа) жарық көрмеген.