Кіріспе

Испандық уругвайлық суретші (1874–1949)

Хоакин Торрес Гарсия (28 шілде 1874 – 8 тамыз 1949) – Уругвайдың көрнекті испан суретшісі, теоретик және жазушы, қазіргі заманғы өнер әлеміндегі халықаралық ықпалымен әйгілі. Уругвайдың Монтевидео қаласында дүниеге келген, оның отбасы Каталонияға, Испанияға көшіп, осы жерде оның суретшілік жолы басталды. Оның мансабы Испания, Нью-Йорк, Италия, Франция және Уругвай сияқты бірнеше елді қамтыды. Өнер мектептері мен топтарын құрған, ол 1929 жылы Парижде алғашқы еуропалық абстрактілі өнер тобы – Cercle et Carré (Шеңбер және Төртбұрыш) тобын құрды, оған Пит Мондриан және Кандинский кірді. Торрес Гарсияның мұрасы қазіргі классицизм мен әмбебап конструкциялық өнерді дамытуында терең тамырланған.

1874 жыл

Хоакин Торрес Гарсия 1874 жылғы 28 шілдеде Оңтүстік Американың Пампас аймағындағы, қарқынды дамыған Монтевидео портына, Уругвай қаласында дүниеге келді. Ол Испанияның Матаро қаласынан көшіп келген Хоаким Торрас Фрадера мен Мария Гарсия Перестің тұңғыш баласы еді. Оның балалық шағы әкесінің «Almacen de Joaquín Torres» атты жалпы дүкенінде өтті. «Бұл дүкен Ескі Вагон алаңында орналасқан, ол Еуропаға экспортталатын елдің шикізаттарының келу орны болды. Колониялық Монтевидеода порт, пойыз және қамшыларымен, шапанға оралған көптеген гаучолармен құралаған жанды халық тұрды». «Оның алғашқы білімінің көп бөлігі осы ауыл шаруашылығымен әрі қатар дамыған қоғамда айналасындағы дүниелерді бақылау арқылы келді».

1891 жылы Торрес Гарсияның әкесі отбасын Испанияға көшірді, сол жерде Торрес Гарсия мен оның туыстары испан азаматтығын алды. Торрес Гарсия жергілікті суретшінің шәкірті болды және көп ұзамай өнерге қабілетті екенін көрсетті. Отбасы Барселонаға көшкеннен кейін, ол Барселонаның Көркемөнер мектебіне (Escuela de Bellas Artes de Barcelona), Baixas академиясына (Academia Baixas) және Сент-Люк суретшілер үйірмесіне қабылданды. «Торрес Гарсия мен Пикассо замандас болды. Екеуі де қазіргі Барселонада суретшілік жолын бастады, оның ерекше орталығы Els Quatre Gats кафесі еді». Оның сыныптастарының арасында Рикард Канальс, Маноло Хуге, Хоаким Мир, Исидре Нонелл, Пабло Пикассо және Хулио Гонсалес болды. Торрес Гарсия сол кездегі баспасөздерге және журналдарға – La Vanguardia, Iris, Barcelona Cómica және La Saeta-ға суреттерін ұсынды. 1900 жылы Торрес Гарсия әкесінен айырылды.

1900 жыл

Торрес Гарсияның алғашқы маңызды жетістігі Салон Ла Вангардия галереясындағы жеке көрмесі болды. Мигель Утрилло «Жоакин Торрес Гарсия, декоратор» деген мақала жазды, ол «Pèl i Ploma» журналында жарияланды. Мақаламен бірге Рамон Касастың Торрес Гарсияның портреті, Торрес Гарсияның бірнеше картиналарының суреттері, оның ішінде журналдың мұқабасындағы суреті және оның алғашқы мақаласы «Таңдаулар» жарияланды. 1903 жылы Антони Гауди Торрес Гарсияға Пальма соборы үшін витраждар жасауды тапсырды. 1902-1905 жылдар аралығындағы бұл жоба оның мансабындағы маңызды оқиғаға айналды. Торрес Гарсия испан готикасының шедеврі – Пальма де Майорка соборында бүйірлік витраждар мен апсидадағы кішкентай роза тәрізді терезелерді жасады. Оның Мария символикасын түсіндіруі – күн, ай, жұлдыз, құдық, бақ, мұнара, храм – оның мансабы бойына қайта-қайта қараған тақырыптар болды. Осыдан кейін Торрес Гарсия Сан-Агустин шіркеуі, Дивина Пастора шіркеуі және Торре-дель-Кампанар үйі үшін көптеген монументалды суреттерге тапсырыс алды. Ноусентизм терминін қалыптастырушы Эухенио д’Орс 1903 жылы Сала Парес галереясында көрсетілген Торрес Гарсияның туындыларын жоғары бағалады. Ол 1912 жылы Дальмау галереясындағы Торрес Гарсияның көрмесіне мәтін жазды және оның туындыларын ноусентизм қозғалысын бейнелейтін «La Ben Plantada» кітабында жиі атады. Дегенмен, Торрес Гарсия Д’Орстың көзқарасын қабылдамады. Оның екіұштылығы 1910 жылға дейін, ноусентизм пайда болғанға дейін жарияланған екі мәтінде көрінді: «Аугуста және Аугуста» (1904) және «La nostra ordinacio I el nostre cami» (1907). Классицизмде Торрес Гарсия реализмнен асып түсуге, каталон өнерін әмбебап деңгейде дамытуға мүмкіндік беретін тәртіп, тіл және мәдени анықтамалық нүкте іздеді. Соңында ол Суньер, Каналс, Арагай және Д’Орс сияқты ноусентист суретшілерден алшақтады. 1907 жылы Торрес Гарсия оқытушылық қызметін бастады және көп ұзамай оның досы, прогрессивті педагог Жоан Палау Вера құрған Colegio Mont d'Or эксперименталды мектебіне қатысты. Сол кездегі дәстүрлі академиялық әдістерден бас тартып, Colegio Mont d'Or қалыптан шыққан көшірме жаттығуларын – құймалардан, гравюралардан немесе кітаптардан жасаудан аулақ болды. Оның орнына, сабақтар шындықты тікелей бақылауға негізделді, үйден әкелінген қарапайым заттар, жапырақтар, жемістер, балықтар, гүлдер және жануарлар пайдаланылды. Бұл тәсіл оның әмбебап конструктивизмінің лексикалық қорының негізін қалады, ол прогрессивті педагогикалық жаттығу ретінде пайда болды. Торрес Гарсия 1909 жылы каталондық Мануэла Пинья и Рубиеске үйленді. Олардың төрт баласы болды.

1910 жыл

Торрес Гарсия Брюссельге Брюссель халықаралық дүниежүзілік көрмесінде павильонға сурет салу жобасын жүзеге асыру үшін барды. Осыдан кейін ол Парижде ұзақ уақыт болып, достарымен қайта байланысып, көптеген мұражайлар мен галереяларды аралады. Осы кезеңде оның туындыларында кубизм элементтері пайда бола бастады, бұл 1912 жылы жарық көрген «Du Cubisme» еңбегінде ұсынылған теориялармен үндесті. Бұл ықпал оның 1912 жылғы Париж көрмесінде көрсетілген өнерінде айқын байқалды. Сонымен қатар, Италия мен Швейцарияға алғашқы сапары футуризм қағидаларымен таныстырды. 1911 жылы Торрес Гарсия Барселонадағы алтыншы халықаралық көрмеде «Философия X Муза» картинасын ұсынды, кейін оны Institut d'Estudis Catalans институтына сыйға тартты. Шығармасы жарық көрген сәттен бастап, тарихшылар оны ноуцентизмнің негізгі туындысы деп мойындады. Кейін Торрес Гарсия осы суреттің екінші нұсқасын жасады, ол қазір Мадридтегі Королева София мұражайының қорында сақталуда. 1912 жылы Далмау галереясында екі көрме өтті: Торрес Гарсия (оның ноуцентистік кезеңдегі жұмыстары) және Пабло Пикассо (оның көгілдір кезеңінен жасалған суреттері, 1912 жылғы ақпан-наурыз). Торрес Гарсия өзінің алғашқы кітабы «Notes sobre Art» (Сән туралы жазбалар) 1913 жылғы мамыр айында жариялады. Кіріспеде ол былай деп жазды: «Aquestes curtes notes poden tenir interès, demes, per anar estretament lligades, com quelcom de viu, a tot o que arrencant de la nostra tradició, en el pensament i en la realitat, tendeix a formar el ver Renaixement e Catalunya» («Бұл қысқаша жазбалар қызығушылық тудыруы мүмкін, себебі олар тірі нәрседей, біздің дәстүрімізден, ой-пікір мен шындықтан туындап, Каталонияның нағыз қайта жаралуына қадам басқан»). Торрес Гарсия кейін Сариада Escuela de Decoración (Бейнелеу/Декоративтік өнер мектебін) құрды. «Прат де ла Риба (Кеңес төрағасы) каталондық ұлтшылдықтың жаңа тұжырымын қалыптастырды және Жерорта теңізі дәстүрінде ұлттық сипатқа рухани мазмұнға бай оң үлгіні ұсынды». Прат де ла Риба Торрес Гарсияға Барселонаның Муниципалдық сарайының атриумы үшін фрескалар жасауды тапсырды, бұл 15 ғасырдағы готикалық сарай және Каталония үкіметінің ордасы. Келесі бес жыл ішінде ол төрт үлкен фреска және тағы екеуіне эскиздер жасады. Суреттер Каталонияның жаңа дәуірінің символына айналды. «Фрескалардың бірінде Торрес Гарсия Гетенің «Фауст» романынан алынған «Уақыт тек символ» деген цитатасымен бірге алып Пан құдайын бейнеледі. «Бұл Торрес Гарсияның барлық поэтикасының кілті – уақытша нәрсеге бойсу арқылы мәңгілікке қол жеткізуге ұмтылыс», – деді Ллоренс. Торрес Гарсия үшін классицизм – қазіргі заманға кедергі емес, жақсы болашаққа апаратын жол». Торрес Гарсия жалған тәңірлерге табынушылардың бейнесін заманауи тақырыптарға бейімдеп, классицизм гректерге ғана тән емес екенін көрсетті. Ол құрылымның ырғағын суретке түсірді, «El Descubrimiento de si mismo» және «Evolucionista» (екеуі де 1917 жылы жарық көрді) еңбектерінде сипаттағандай. Торрес Гарсия кейіннен сол композицияны өз конструктивистік туындыларында қолданды. Ол Таррасадағы («Mon Repos») үйін фрескалармен жобалап, салып, безендірді және үйді құттықтау кешін өткізуге достары мен шәкірттерін шақырды. 1918 жылы «Торрес Гарсия желілік құрылымды зерттеп отырғанын көруге болады», бір жағынан қазіргі заманғы қаланың ішкі қасиеті ретінде, екінші жағынан күнделікті мотивтердің символдық әлеуетін зерттеу үшін. Ол сондай-ақ бейнелердегі тілдің мүмкіндіктерін зерттеді, мысалы, 1916-17 жылғы «Descubrimiento de si mismo (Өзін-өзі табу)» суретінде. Ол Далмау галереясында «Joguines d'Art (Артистік ойыншықтар)» көрмесін ұсынды: «Ойыншықтар балаларға дұрыс түстерді, дұрыс пішіндерді үйретеді. Әр ойыншық – пішін, басқа пішіндер мен түстермен үйлесетін түс, соңында бірлікке айналады: иттің, көліктің, қаланың суреті. Ойыншықтар болашақ ұрпақтарды табиғи көзқарасқа ие болуға баулиды». 1919 жылы Торрес Гарсия АҚШ-қа сапар шекті: «Ол ең үлкен және ең заманауи қала – Нью-Йорктің пульсін сезінуге бел буды».

1920 жыл

Торрес Гарсия Пикассомен кездескеннен кейін, оған сол жерде қалуға кеңес бергеннен соң, отыз екі жәшік картинамен Парижге екінші рет келді: «Америкаға бармаңыз, себебі ол құдыққа секіргендей болады». Оның туындылары классицизмнен кубизмге қарай өркендеді, ал Пикассоның туындылары керісінше дамыды. Қазіргі заманғы қаланы бастан кешіруді қалаған Торрес Гарсия екі жылға қалу ниетімен Нью-Йоркке сапар шекті. Ол Манхэттенде тұрды: алдымен 49-шы көшеде, содан кейін 14-ші көшеде, ал соңында Батыс 29-шы көшеде. Торрес Гарсия өзінің барған қалаларының эскиз кітаптары сериясын жалғастырды, онда қаланың қозғалысы мен атмосферасы бейнеленген. Ол бірнеше портрет, соның ішінде Джозеф Стелланың портретін салды. Торрес Гарсия Бродвейдің қалалық пейзажын және адамдарын бейнеледі. 1922 жылы Стюарт Дэвис пен Станислав Сукальскиймен бірге Уитни студиясы галереясында және Тәуелсіз суретшілер қоғамында көрме ұйымдастырды, өз жұмысын «бір уақытта экспрессионистік және геометриялық, өте динамикалық» деп сипаттады. Сол жылы Торрес Гарсия Италияға оралды және классикалық және эволюциялық туындыларын дамыта берді. Испанияда каталон тіліне, соның ішінде оның жазбаларына тыйым салынды. Осы кезеңде Торрес Гарсияның анасы қайтыс болды. 1925 жылы Вильфранш-сюр-Мерде қоныстанды, ал келесі жылы Барселонадағы Дальмау галереясында тағы бір жеке көрме өткізді. Торрес Гарсия 1926 жылы үшінші рет Парижге оралды және келесі алты жыл бойы соғыстар аралық кезеңдегі абстрактілік қозғалыстың маңызды тұлғасы болды. «Дегенмен, ол өзінің ерте туындыларының классицизміне оралу арқылы, абстракция арқылы жеңгісі келген көркем тіл емес екенін көрсетті». 1928 жылдың желтоқсанында Зак галереясында жеке көрмесі болды, ал 1929 жылдың тамызында Джон Грэм, Какабадзе, Тутунджиан және Вантонгерлумен бірге Бонапарт галереясында топтық көрмеге қатысты. Содан кейін Торрес Гарсияның Кармин галереясында тағы бір жеке көрмесі өтті. Каталондық «Мирадор» әдеби журналының тілшісі ретінде ол суретшілер туралы мақалалар сериясын жазды, соның ішінде Жорж Бракпен сұхбат алды. «Егер Мондриан заманауилықты бір жолмен зерттегісі келсе, ол (Торрес Гарсия) бір уақытта екі жолмен түбіне жетуді қалады, ақыл-ойынан бастап, бірақ интуициядан қашпады». Ол бейнелеу мен абстракцияны белгілер арқылы үйлестірді. Келесі жылы Торрес Гарсия Пьер галереясында суреттер мен мүсіндерден жеке көрме ұйымдастырды. «Ван Досбург пен Торрес Гарсияның достығы абстрактілі өнерді дамыту үшін үш маңызды қозғалыстың негізін қалады: «Cercle et Carre» (1929–1930), «Art Concret» (1930) және «Abstraction Creation» (1931–1936)». Ол ван Досбургпен бірге «Cercle et Carre» журналын құрып, 80 суретшіні біріктірді. Оның туындылары абстрактілі құрылымға қарай өркендеді; жеті жыл кіші Пикассо оның ізбасары болды. Ал Торрес Гарсияның конструктивтік суреттері Латын Америкасының геометриялық абстракциясының дамуына ықпал етті.

Мон Репос фрескалары

Торрес Гарсия 1914 жылы Барселона маңындағы шағын қалашықта салған үйінде фрескалар жасады.

Генералитет сарайы (1913-1917)

Каталонияның Генералитет сарайындағы Хоакин Торрес Гарсия залында суретшінің 1912 жылдан 1916 жылға дейін Салон Сант-Жорди қабырғаларына салған фрескалары орналасқан. Бұл фрескаларға Каталония Кеңесінің және Каталонияның президенті Энрик Прат де ла Риба тапсырыс берген. Торрес Гарсия алғашқы фреска бойынша 1912 жылдың 28 шілдесінен бастап 13 күн жұмыс істеді және ол сол жылдың 13 қыркүйегінде ашылды.