Кіріспе

Фредди Ли Шаттлсворт (шын аты Фредди Ли Робинсон, 18 наурыз 1922 – 5 қазан 2011) – американдық азаматтық құқықтар белсендісі, ол Бёрмингем қаласында пастор ретінде сегрегация және расизмнің басқа да түрлеріне қарсы күресті жетекшілік етті. Ол Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясының құрылушыларының бірі, 1963 жылғы Бёрмингем кампаниясын бастап, оның табысқа жетуіне зор үлес қосты. Ол расизмге қарсы күресін және Огайо штатының Цинциннати қаласында тұрғын үйсіздердің проблемаларын шешуді жалғастырды, онда ол 1961 жылы пасторлық қызметке кірісті. 2007 жылы зейнетке шыққаннан кейін Бёрмингемге қайтып келді. Азаматтық құқықтар қозғалысы кезінде Мартин Лютер Кингпен бірге жұмыс істеді, бірақ екеуінің тактикалық және тәсілдерлік көзқарастары жиі келіспеді. 2008 жылы оның құрметіне Бёрмингем-Шаттлсворт халықаралық әуежайына оның есімі берілді. Бёрмингем Азаматтық Құқықтар Институты Фред Л. Шаттлсворттың Адам Құқықтары сыйлығын жыл сайын оның атынан табыстайды.

Ерте өмір

1922 жылдың 18 наурызында Алабама штатының Маунт-Мейгс қаласында афроамерикалық отбасында дүниеге келген Шаттлсворт 1953 жылы Бирмингемдегі Бетел баптист шіркеуінің пасторы болды. 1956 жылы Алабама штаты оның штабта жұмыс істеуіне ресми түрде тыйым салғанда, ол Түсті адамдардың құқықтары үшін Ұлттық қауымдастықтың (NAACP) Алабама штаты бөлімшесінің төрағасы болды. 1956 жылдың мамыр айында Шаттлсворт пен Эд Гарднер бұрын NAACP атқарған жұмысты жалғастыру үшін Адам құқықтары үшін Алабама христиан қозғалысын құрды. ACMHR өзінің қаржысының басым бөлігін жергілікті көздерден, жаппай жиналыстар арқылы жинады. Ол өз мақсаттарына жету үшін сот процестерін де, тікелей әрекеттерді де пайдаланды. Билік өкілдері ACMHR-дің қалаға қара нәсілді полиция қызметкерлерін жұмысқа алу туралы талабын қанағаттандырмағанда, ұйым сотқа шағымдануға мәжбүр болды. Сол сияқты, АҚШ Жоғарғы Соты 1956 жылдың желтоқсан айында Монтгомериде (Алабама штаты) автобустардағы сегрегация конституцияға қайшы екенін жариялағаннан кейін, Шаттлсворт ACMHR-дің 1956 жылдың 26 желтоқсанында Бирмингемдегі сегрегациялық заңдарға наразылық білдіретінін мәлімдеді. 1956 жылдың 25 желтоқсанында Шаттлсвортты өлтіруге талпыныс жасалып, оның жатын бөлмесі терезесінің астына он алты динамит тақтасы орнатылды. Ол жарақатсыз қалды, бірақ үйіне ауыр зақым келді. Полиция қызметкері, сонымен қатар Ку-клукс-клан мүшесі, Шаттлсворт үйінен шыққанда оған: "Мен сенің орныңда болсам, қаладан мүмкіндігінше тезірек кетіп қалар едім", - деді. Шаттлсворт оған Кланға хабарлап, кетпейтінін және "Мен қашу үшін тәрбиеленбедім" деп айтуды бұйырды.

Білім

Фред Шаттлсворт Розедейл орта мектебінде оқыды және оны үздік бітіруші болып аяқтады. Шаттлсворт 1951 жылы Сельма университетінде білім алып, B.A. дәрежесін алды, кейін Алабама мемлекеттік университетінен B.S. дәрежесін алды. Шаттлсворт мәсіхші дінінде методисттен баптистке аусқан кезде ауылдық уағызшы ретінде лицензия алды.

Оңтүстік христиандық көшбасшылық конференциясы

1957 жылы Шаттлсворт Мартин Лютер Кинг кіші, Монтгомериден Ральф Абернати, Мобайлдан Джозеф Лоури, Алабама, Батон-Руждан Т. Дж. Джемисон, Флорида штатының Таллахассиден Чарльз Кензи Стил, Нью-Орлеаннан А. Л. Дэвис, Луизиана штатының Байард Растин және Элла Бейкермен бірге Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясын құрды. SCLC өзінің зорлық-зомбылықсыздыққа берілгендігін көрсету үшін: "Бір адамның бір шашы да зардап шекпеуі керек" деген ұранды қабылдады. Шаттлсворт бұл философияны қабылдады, тіпті оның жеке тұлғасы жанжалға бейім, қасақана және кейде тікелей сөйлейтін болғандықтан, ол Азаматтық құқық қозғалысындағы әріптестеріне де, қарсыластарына да жиі қарсылық тудыратын. Ол Кингтен сегрегацияға қарсы күресте белсенді рөл атқаруын сұрап, тарих "әдемі сөздерді" айтқандарға емес, іс-қимыл жасағандарға мейірімді болады деп ескертті. Ол өз қауымының кейбір мүшелерін неке, жерлеу және басқа да қарапайым шіркеу рәсімдері есебінен қозғалысқа көп уақыт арнап, олардан алыстатты. Нәтижесінде 1961 жылы Шаттлсворт Огайо штатының Цинциннати қаласына көшіп барып, Аян баптистік шіркеуінің пасторы болды. Ол Цинциннатиге көшіп келгеннен кейін де Бірмингем науқанына белсене қатысып, жиі іс-қимылдарды жүргізуге көмектесу үшін оралды. Шаттлсворт өзінің тәуекелдерін білгенімен, жеке өзі қорқынышсыз болған көрінеді. Басқа белсенділер оның өлімге дайын екендігіне қорқып, таңғалды. Шаттлсворт өзі "сегрегацияны жоюға немесе оның құрбаны болуға" ант берді. 1957 жылдың жазында Бирмингемдегі бұрын ақ нәсілділердің ғана оқыған мемлекеттік мектепке Клансмендер тобы шабуыл жасады, полиция жақын маңда болмады. Шабуылдаушылар Шаттлсвортты "тізбектермен, бейсбол таяқтарымен және мыс буынмен ұрды, ал оның әйелі беліне пышақпен жарақат алды". Алайда, бұл оқиғаларды жоспарлаушылар ешбір кедергіге ұшырамай, дайындықты жалғастыруды шешті. Бостандық саяхаттары жүргізілетіндігі белгілі болғаннан кейін, Шаттлсворт Расалық теңдік конгресімен (C.O.R.E.) бірге саяхаттарды ұйымдастыруға қатысты және саяхаттардың сәттілігін қамтамасыз етумен айналысты, әсіресе Алабама штатында болған кезде. Шаттлсворт өзінің дін қызметкерлерінің біразынан көмек сұрады. Ридерлер Бирмингемде және Аннистонда қатты ұрып-соғылып, жарақаттанғаннан кейін, ол диакондарды Аннистондағы ауруханадан Ридерлерді алуға жіберді. Ол өзі сол күні ертерек қатыгездікпен жәбірленген еді және аурухана бастығы оны ауруханадан шығарып тастау қаупімен бетпе-бет келген еді. Шаттлсворт Бостандық саяхаттарына қатысушыларды Бетел баптистік шіркеуінде қабылдады, бұл оларға сол күні ертерек болған зорлық-зомбылықтан кейін қалпына келуге мүмкіндік берді. Аннистон мен Бирмингемдегі зорлық-зомбылық "Бостандық саяхатының" тез аяқталуына әкелуі мүмкін еді. Алайда, Шаттлсворт сияқты қолдаушылардың әрекеттері Джеймс Фармерге, бастапқыда "Бостандық саяхатын" ұйымдастырған C.O.R.E. басшысы және басқа белсенділерге алға басуға батылдық берді. Алабама штатында болған зорлық-зомбылықтан кейін, бірақ Бостандық саяхаттарына қатысушылар кете алмас бұрын, Бас прокурор Роберт Ф. Кеннеди Шаттлсвортқа өзінің жеке телефон нөмірін берді, егер Бостандық саяхаттарына қатысушылар федералды қолдауды қажет етсе. Шаттлсворт саяхатшыларды Бирмингемнен кетуге дайындап, Грейхаунд терминалына жеткенде, олар Миссисипиге даулы топты айдап әкетуге дайын болмағандықтан, өздерін қаңғып қалған күйде тапты. Кеннедиге қоңырау шалды. Шаттлсворттың Бостандық саяхатына берілгендігін Нэшвилл студенттік қозғалысының белсендісі және саяхаттың кейінгі толқындарының негізгі ұйымдастырушысы Дайан Нэш атап өтті. Нэш Фредтің іс жүзінде аңыз екенін атап өтті. Менің ойымша, бұл мен үшін маңызды болды, және қозғалысты жалғастырып жүрген адамдар үшін, күштілікті білдіретін біреу болуы керек еді, және Фред мұны істеді. Ол ешбір жағдайда да бас тартпайды, сен де соған сенімді бола аласың. Ол сатқындық жасамайды, сен соған сенімді бола аласың. Бұл жоспарға Юджин "Булл" Коннор, қоғамдық қауіпсіздік комиссары және Бирмингемдегі ең күшті мемлекеттік қызметкер үлкен көмек көрсетті, ол Клан топтарын қаладағы қара нәсілділерге қарсы зорлық-зомбылықты күшейтуге қолданды. Тіпті бизнес-класстың бөлінуінің аяқталғанын көре бастаған кезде, Коннор оны сақтауға бел буған. Коннордың тікелей полиция тактикасы Бирмингемнің қара нәсілді азаматтарын қорқытқанмен, олар сонымен бірге Коннор мен бизнес көшбасшылары арасында ажырым тудырды. Олар Коннордың әлемдегі Бирмингемнің беделін түсіріп, оларға қатысты сыпайылықсыз мінез-құлқынан наразы болды. Сонымен қатар, Коннор Шаттлсворт пен Бевелдің нысаналы әрекеттерінен қысқа мерзімді саяси пайда көруі мүмкін болғанымен, олар Шаттлсворттың ұзақ мерзімді жоспарларына да сәйкес келді. Коннордың полиция иттілерін қарусыз жас наразыларға шабуыл жасауға және өрт сөндірушілердің балаларды сумен құлатуға бағыттап тұрған бейнелері американдықтардың азаматтық құқықтар күресіне деген көзқарасына зор әсер етті және 1964 жылғы Азаматтық құқықтар заңының қабылдануына көмектесті. Шаттлсворттың қызметі Бирмингеммен ғана шектелмеді. 1964 жылы ол Сент-Огастинге, Флоридаға (ол азаматтық құқықтар күресі ең зор қарсылыққа тап болған жер деп жиі айтқан) сапар шегіп, шерулерге қатысты және жағажайда кеңінен таралған шомылу акцияларына қатысты. 1965 жылы ол Селмадан дауыс беру құқығы үшін күресте белсенді болып, Селмадан Монтгомериге шеруге қатысты, нәтижесінде 1965 жылғы дауыс беру құқығы заңы қабылданды. Шаттлсворт осылайша Азаматтық құқықтар қозғалысының екі маңызды заңдық жетістігіне қол жеткізуге қатысты. Кейінірек ол Селманың мәшһүр шеруінің жылдығына орай Селмада естелік шараларға қатысты. 2004 жылы ол Сент-Огастин қозғалысының 40 жылдығын тойлауға қатысу үшін Сент-Огастинге оралды.

1966-2006: Сайлау құқығы туралы заңнан кейін

Шаттлсворт 1966 жылы Үлкен Жаңа Нұр баптистік шіркеуін құрды. 1978 жылы Шаттлсвортты Роджер Робинсон "Кинг" телесериалында сомдады. Шаттлсворт 1988 жылы "Шаттлсворт тұрғын үй қоры" қорына негіз салды, ол өз үйлерін сатып алу мүмкіндігі жоқ отбасыларға көмектесу мақсатында құрылды. 1998 жылы Шаттлсворт расизм мен предрассудектерге қарсы күреске міндеттенген халықтық қозғалыс – Бирмингем уәдесіне бірінші болып қол қойып, қолдау көрсетті. Одан бері ол барлық елу штатта және жиырмадан астам елдегі бағдарламаларда қолданылып келеді. 1998 жылы Цинциннатидегі Оңтүстік Жарты ай даңғылы оның құрметіне қайта аталды. 2001 жылдың 8 қаңтарында президент Билл Клинтон оған Президенттік азаматтар медалін табыс етті. 2004 жылдың тамызында Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясының президенті болып тағайындалды, бірақ сол жылдың соңында "алдау, сенімсіздік және рухани тәртіп пен шындықтың жетіспеуі бұл бір кезде қасиетті ұйымның негізін жеп қойды" деп шағымданып, қызметтен кетті. 2004 жылы Шаттлсворт ең үлкен мемлекеттік қызмет көрсеткені үшін, мүңкісіздерге көмектескені үшін сыйлық алды, бұл сыйлықты Жефферсон сыйлықтары жыл сайын табыстайды. 2004 жылғы сайлауда Цинциннати қалалық кеңесіне гомосексуалдардың құқықтарын қорғауға қатысты ережелерді қабылдауға тыйым салған қалалық хартаның ережесі күштен шығарылды. Шаттлсворт сайлаушыларды оны күштен шығаруға қарсы дауыс беруге шақыратын жарнамалар жасады, ол былай деді: "Мен келіспейтін нәрсе – гомосексуалдардың азаматтық құқықтарды, біз 50-60 жылдары жасағандай, арнайы құқықтармен теңестіруі. Менің ойымша, олар ұсынатын нәрсе – арнайы құқықтар. Жыныстық құқықтар азаматтық және адам құқықтарымен бірдей емес".

Отбасы

Фредди Ли Робинсон болып туылғанына қарамастан, Шаттлсворт әкесі Уильям Н. Шаттлсворттың атын алды. Оның әкесі Уильям Н. Шаттлсворт көмір кенішінде жұмыс істеді және заңсыз ішімдік сатты. Фредтің анасы Альберта 1995 жылы 95 жасында қайтыс болды.

Зейнетақыға шыққаннан кейін

Өткен жылы тамызда миындағы қатерлі емес ісік алынып тасталғаннан кейін, ол 2006 жылдың 19 наурызында «Greater New Light» баптистік шіркеуінде 300 адамның алдында соңғы уағызын оқыды – бұл оның 84 жасқа толған күніне орай болды. Ол екінші әйелі Сефирамен бірге Бирмингем қаласының орталық бөлігіне көшіп, медициналық көмек алды. 2008 жылдың 16 шілдесінде Бирмингем, Алабама, әуежай басқармасы Шаттлсворттың құрметіне Бирмингем әуежайының атын өзгертуге келісім берді. 2008 жылдың 27 қазанында әуежай ресми түрде Бирмингем-Шаттлсворт халықаралық әуежайы деп аталды. 2011 жылдың 5 қазанында Шаттлсворт 89 жасында туған қаласы Бирмингемде қайтыс болды. Бирмингем азаматтық құқық институты Шаттлсворттың жерленген жерін Азаматтық құқықтар тарихы жолына қосуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Алабама штатының губернаторы Роберт Бентлидің бұйрығымен Шаттлсворттың жерленгеніне дейін штаттік ғимараттардағы тулар жартылай түсірілді. Ол Бирмингемдегі Оук Хилл зиратына жерленген.