Түрік суретшісі Абидин Дино өмірі мен шығармашылығы
Abidin Dino
Түрік суретшісі Абидин Дино (1913-1993) – белгілі суретші, кескінші. Стамбұлда туған, өнерге жоғары лайықты жанұясында өсті. Биографиясы, туғандары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрік суретшісі Әбидин Дино (23 наурыз 1913 – 7 желтоқсан 1993) – түрік суретшісі және танымал суретші.
Turkish artist
Abidin Dino (23 March 1913 – 7 December 1993) was a Turkish artist and a well known painter.
Алғашқы жылдар
Дино 1913 жылғы 23 наурызда Стамбулда өнерді сүйетін отбасында дүниеге келді. Ол Превеза, Хамерия аймағынан шыққан албандық Османдық дипломаты Әбедин Диноның немересі (оның құрметіне аталған) және Расих Диноның ұлы. Оның бауырлары: әйгілі карикатурист және Грекия Парламентінің мүшесі Әли Дино, Лейла Дино Илери және Ахмет Дино (оның атасы Ахмет Диноның атымен аталған). Ол отбасының ықпалымен жас кезінде сурет салу мен бояуды бастады. Бала кезінде ол бірнеше жыл бойы Женевада (Швейцария) және Францияда ата-анасымен бірге тұрып, 1925 жылы Стамбулға оралды. Дино орта білімін американдық Роберт колледжінде бастады, бірақ сурет салу, салу және жазуға берілу үшін оқуын тастады. Оның мақалалары мен карикатуралары көп ұзамай газеттер мен журналдарда жарияланды, ал 1933 жылы ол тағы бес жас және жаңашыл суретшімен бірге «D тобын» құрды, олар өздерінің жұмыстарын бірнеше көрмеде көрсетті. Сол кезде ол Назым Хикметтің өлеңдер жинағына иллюстрациялар жасады. 1933 жылы Анкара туралы фильм түсірген кеңес режиссері Сергей Юткевич Диноны Ленинградтағы Ленфиль студиясына шақырды, және Ататүктің ынтасымен Дино келісті. Ленинградта ол бірнеше киностудияда декоратор және режиссердің ассистенті болып жұмыс істеді, сондай-ақ Мәскеуде, Киевте және Одессада «Кенішілер» фильмін түсірді. Түркияға оралғаннан кейін ол Парижге (Франция) барып, 1937-1939 жылдары жұмыс істеді, онда Гертруда Штайн, Тристан Цара және Пикассо сияқты танымал суретшілермен танысты. Стамбулға қайта оралғаннан кейін ол сол кездегі белгілі түрік суретшілерінің порттарын, док жұмысшылары мен балықшыларын бейнелейтін әйгілі «Порт көрмесіне» қатысты. Көрме көпшіліктің қызығушылығын тудырды, сол жылы Динодан 1939 жылғы Нью-Йорк әлемдік көрмесінде Түркия павильонын жобалау сұралды. Осы уақытта ол сол кездегі маңызды журналдарда мақалалар мен карикатуралар жариялап, ағасы, ақын Ариф Диномен бірге реализмге жаңа көзқарас іздеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол соғысқа байланысты суреттер жасады, бірақ соғыс уақытындағы саяси тақырыптарды бейнелеуі ресми наразылық тудырды, және 1941 жылы Стамбулдың әскери жағдайының басшылығы оны және оның ағасын Оңтүстік-Шығыс Анатолияға жер аударды, онда олардың әжесі бұрын губернатор болып қызмет еткен. 1945 жылға дейінгі жер аударма жылдары Дино үшін өте жемісті болды. Оның жас әйелі Гюзин Дино Адана орта мектебінде француз тілін оқытса, ол жергілікті «Түрксозу» газетінде жұмыс істеді, аймақтағы шаруалардың ауыр өмірін және еңбек жағдайларын поэтикалық реализммен бейнелейтін мақалалар мен суреттер жариялады. Осы жерде ол «Шашық» және «Мұрагерлер» пьесаларын жазып, мүсін жасауды бастады. 1951 жылы оған Түркиядан кетуге рұқсат берілді. Ол алдымен Италияның Рим қаласына барды, онда тоғыз ай тұрды, бірақ 1952 жылы Парижге қоныс аударды.
Dino was born on 23 March 1913 in Istanbul into an art loving family. He was grandchild of Abedin Dino (he is named after him), an Albanian Ottoman diplomat from the region of Preveza ,Chameria and son of Rasih Dino. His siblings were Ali Dino, famous cartoonist and member of the Hellenic Parliament, Leyla Dino Ileri, and Ahmet Dino (named after his great grandfather Ahmed Dino). He started drawing and painting at a young age influenced by his family. As a child he lived in Geneva, Switzerland and France for several years with his parents, returning to Istanbul in 1925. Dino began his secondary education at the American highschool Robert College of Istanbul, but dropped out to devote himself to painting, drawing and writing. His articles and cartoons were soon being published in newspapers and magazines, and in 1933 he and five other young innovative painters founded the “D Group”, which held several exhibitions of their work. At around the same time, he illustrated Nazım Hikmet’s books of poetry. In 1933, the Soviet director Sergei Yutkevich, who had made a film about Ankara, invited Dino to the Lenfil Studios in Leningrad, and with Atatürk's encouragement Dino accepted. In Leningrad, he worked as a scenery designer and assistant director at several film studios, and directed a film called "Miners" in Moscow, Kyiv and Odesa. Shortly after returning to Turkey, he went to Paris, France, where he worked from 1937 to 1939, meeting such famous artists as Gertrude Stein, Tristan Tzara and Picasso. Following his return to Istanbul again, he participated in the famous "Harbor Exhibition", consisting of paintings of the city's dockworkers and fishermen by well known Turkish painters of the time. The exhibition aroused widespread public interest, and that year Dino was asked to design the Turkish pavilion at the 1939 New York World's Fair. Meanwhile, he published articles and cartoons in several of the foremost magazines of that time, studying a new approach to realism together with his elder brother poet Arif Dino. During World War II, he did drawings inspired by the conflict, but his treatment of political subjects in wartime incurred official displeasure, and in 1941 the martial law command of Istanbul exiled him and his elder brother to southeastern Anatolia, where their grandfather had been a governor before. These years of exile until 1945 were artistically very productive for Dino. While his young wife Güzin Dino taught French at Adana High School, he worked for a local newspaper, TurkSozu, producing articles and drawings that illustrated with poetic realism of the hard lives and working conditions of agricultural laborers in the region. It was here that he wrote his plays "Bald" and "Heirs" and began doing sculpture. In 1951, he was allowed to leave Turkey. So, he went first to Rome, Italy, where he stayed nine months, but settled then in Paris in 1952.
Париж күндері
Көп ұзамай Гузин мен Абидин Диноның Париждегі үйі көптеген белгілі суретшілер мен жазушылардың жиналатын орнына айналды. Жұбайлар алдымен Сен-Мишель жағасындағы Макс Эрнсттің пәтерінің жоғарғы қабатындағы студияға, кейін Л'Эурдегі шағын пәтерге көшті. Назым Хикмет, Яшар Кемал, Ахмет Хамди Танпинар және Мелиха Чевдет сияқты олардың шетелдік және түрік достары Динолардың үйінде кездесіп, әңгімелесуге мүмкіндік алды. Динолар Парижге келген жас түрік суретшілері мен студенттеріне көмектесуге әрқашан дайын болды, оларды әлемге әйгілі шеберлермен таныстырып, олардың өркендеуіне қолғабыс етті. 1954 жылдан бастап сегіз жыл бойы Абидин Дино Париждегі "Мамыр салоны" көрмелеріне қатысты, ал Гүзин Дино Франция радиосы үшін бағдарламалар дайындады, Сорбоннаның Шығыс тілдері факультетінде түрік тілін оқытты және түрік әдебиетін француз тіліне аударды. Абидин Дино 1993 жылдың 7 желтоқсанында Парижде 80 жасында дүние салды. Оның мәйіті Стамбулға жеткізіліп, Асиян зиратына жерленді.
Within a short time, the home of Guzin and Abidin Dino in Paris became the haunt of many famous artists and writers. The couple first moved into the studio on the top floor of Max Ernst's apartment on the quay of Saint Michel, and later to a small flat in L'Eure. Their foreign and Turkish friends, including Nazım Hikmet, Yaşar Kemal, Ahmet Hamdi Tanpinar and Melih Cevdet, found the opportunity to meet one another at the Dino’s home. The Dinos were also always ready with a helping hand for young Turkish painters and students in Paris, introducing them to world famous masters, and assisting them to get established. For eight years from 1954, Abidin Dino participated in the "Salon de Mai" exhibitions in Paris, while Guzin Dino produced programmes for Radio France, taught Turkish at the Oriental Languages Department of the Sorbonne, and did French translations of Turkish literature. Abidin Dino passed away in Paris on December 7, 1993, at the age of 80. His body was brought to Istanbul and buried in the Aşiyan Cemetery.
Естен кетпес достық
Әбидин Дино шетелде өмір сүрсе де, Түркиямен және ондағы достарымен байланысын ешқашан үзген жоқ, ал елде болып жатқан барлық оқиғаға, әсіресе саяси жағдайға жақыннан қызығушылық танытты. Ол басқа суретшілер мен жазушылармен ынтымақтастыққа әрқашан қуанышпен барып, достарының кітаптарына сөздерін жазып, суреттерін шексіз жомарттықпен салған. Он жылдан астам уақыт сыртта болғаннан кейін 1969 жылы Түркияға оралып, өзінің туындыларынан көрме ашты. Содан бері ол жиі келіп, жеке және топтық көрмелерге қатысты. 1979 жылы Франциядағы Бейнелеу өнері ұлттық одағының (UNAP) құрметті президенті болып сайланды. Оның "Гол! 1966 жылғы әлем чемпионаты" (1966) фильмі – оның көркемдік сезімталдығына арналған керемет құрмет және оған "Флаэрти сыйлығын" әкелді. 1966 жылғы әлем чемпионатының финалы туралы бұл деректі фильм тек футбол ойындарымен ғана шектелмей, Лондон мен Англияның басқа да аймандарындағы адамдардың қызықты кадрларын да қамтиды.
Although Abidin Dino lived abroad, he never severed relations with Turkey and his friends there, and took a close interest in everything that occurred, particularly in the political field. He was always delighted to cooperate with other artists and writers, writing prefaces and drawing illustrations for his friends' books with unbounded generosity. After more than a decade's absence he visited Turkey in 1969 to open an exhibition of his work. From then on he came more frequently, participating in both one person and mixed exhibitions. In 1979 he was elected honorary president of the National Union of the Visual Arts (UNAP) in France. His film "Goal! World Cup 1966" (1966) was a spectacular tribute to his visual sensitivity and brought him the "Flaherty prize". This film about the 1966 World Cup final is a documentary that did not confine itself to football matches, but included fascinating footage of people in London and elsewhere in England.
Сурет салу шебері
Әбидин Дино тірі нәрсенің бәріне қызығушылық танытып, өнер туындыларын шеберлікпен қылқалам, қарындаш және камера арқылы бейнелейтін. Оның екі сүйікті тақырыбы болды: қолдар мен гүлдер. Ол әйелі Гузинге арнап, қайтыс болғаннан кейін он жыл толуына орай жарық көрген кішкентай суреттер жинағында, оның шабытына айналған махаббат пен бірлік сезімін көрсетеді. "Гузиннің Әбидиндері" деп аталатын бұл кітап Әбидин Диноның суреттері мен эсселерінен тұрады. Оның есімін әлемдегі көптеген өнер галереялары мен мұражайларында, өлеңдерде, әндердің сөздерінде немесе кітаптарда кездестіруге болады. Ол қазіргі түрік суретінің алғашқы қадамдарының бірі ғана емес, сонымен қатар карикатура, мүсіншілік, керамика, кино және әдебиет сияқты сан алуан салаларда көркем туындылар жасады. Дино 1993 жылдың 7 желтоқсанында Париждегі Вильюиф ауруханасында дүниеден өтті. Ол Стамбулдағы Ашиян зиратына жерленді.
Abidin Dino was interested in everything that was alive, skillfully capturing images with his brush, pencil and camera. He had two favorite themes: hands and flowers. In a book of small drawings, which he did for his wife Guzin published on the tenth anniversary of his death, glimpses of the love and sense of solidarity are seen, which were his inspiration. Entitled "Guzin's Abidins", this book consists of drawings and essays by Abidin Dino. One may come across his name in numerous art galleries and museums around the world, in a poem, the lyrics of a song, or a book. Not only is he one of the pioneers of modern Turkish painting but produced masterful works in such disparate fields as caricature, sculpture, ceramics, cinema, and literature. Dino died on 7 December 1993 at the Villejuif Hospital in Paris. He was laid to rest in the Aşiyan Cemetery in Istanbul.
Құрмет
2019 жылдың 23 наурызында Google Абидин Диноның 106 жылдығын doodle арқылы тойлады.
On 23 March 2019, Google celebrated Abidin Dino’s 106th Birthday with a doodle.