Батыс Австралия саяхатшысы Дэвид Карнеги

Кіріспе

Батыс Австралиядағы ағылшын саяхатшысы

Хон. Дэвид Уинфорд Карнеги (23 наурыз 1871 – 27 қараша 1900) – Батыс Австралиядағы саяхатшы және алтын іздеуші. 1896 жылы ол Куолгардиден Гибсон және Ұлы Құмды шөлдер арқылы Холлс Крикке экспедиция ұйымдастырып, содан кейін қайта оралды.

Ерте өмір

Дэвид Карнеги 1871 жылғы 23 наурызда Лондонда, Саутсесктің 9-шы графы Джеймс Карнегидің ең кіші баласы болып дүниеге келді. Ол Суррейдегі Годалминг қаласындағы Чартерхаус мектебінде білім алды, бірақ бітірмей тастап кетті, сосын жеке репетитордан сабақ алды. Кейін ол Корольдік Үндістан инженерлік колледжіне түсті, бірақ курсты аяқтамай қайтадан тастап кетті. 1892 жылы ол Цейлонға шай плантациясында жұмыс істеу үшін барды. Оған ол көңілі толмады, бірнеше аптадан кейін жұмыстан кетіп, досы Лорд Перси Дугласпен бірге Австралияға сапарлады.

Алтын іздеу

1892 жылдың қыркүйегінде Батыс Австралияның Албани қаласына келген Карнеги мен Дуглас Артур Бейлидің Кулгардиде алтын тапқанын естіп, дереу кемеден түсіп, алтын іздеуге қосылуға шешім қабылдады. Олар бірнеше ай бойы Кулгарди маңында іздестірді, бірақ көп табысқа жете алмады. Соңында Дуглас қаржы жинау үшін кен орнын тастап кетті, осылайша олардың іздеулерін жалғастыруына мүмкіндік болды. Карнеги алтын іздеуді жалғастырып, Пэдди Ханнан алтын тапқаннан кейін Калгурлиге баруға бел буды. 1893 жылдың ортасына қарай ол мүлдем жандарды болды. Алтын іздеумен күнекор бола алмағандықтан, ол Кулгардидегі Бейлидің сыйлық шахтасында жұмыс істеуге мәжбүр болды. 1893 жылдың соңында Дуглас жаңа кен іздеу компаниясының директоры болып тағайындалды, осылайша Карнегидің іздеуіне қаржыны қамтамасыз етті. 1894 жылдың наурыз айында Карнеги өзінің алғашқы іздеу экспедициясын бастады, оған Gus Luck есімді іздеуші және түйеші серік болды. Екеуі бастапқыда Калгурлидің шығысындағы Хэмптон жазығын зерттеді, бірақ ол жердің тым құрғақ екенін анықтаған соң, Калгурлидің шығысындағы Королева Виктория бұлағына сапар шекті. Содан кейін олар белгісіз аймақтардан солтүстікке қарай, қазіргі Лавертон қаласының солтүстік-шығысындағы Шентон тауына дейін саяхаттады. Маргарет және Айда тауларының маңында іздеу жұмыстарын жүргізгеннен кейін, олар тоқсан күннен кейін Кулгардиге оралды. Олар алтынның аз ғана белгілерін тапты, және жалға алуға тұрарлық ештеңе жоқ еді. 1894 жылдың қарашасында Карнеги екінші іздеу экспедициясына шықты, бұл жолы екі іздеушімен: Джим Конли атты америкалық және Пэдди Иган атты ирландтық Викториялықпен. Топ бастапқыда солтүстікке бағыт алды, бірақ Ро көліне жақын жердегі үміткер аймақтар туралы естігеннен кейін оңтүстік-шығысқа бұрылды. Ро көлі маңында табысқа жете алмағаннан кейін, олар қайта солтүстікке бет алды, Маргарет және Айда тауларының маңындағы аймақтарды қайта зерттеді. Ақпан айының басында, Эрлистунда су көзін таба алмағаннан кейін, топ қазіргі Лайнстер қаласының шығысындағы Дарлот көліне жақын гранитті таудан су іздеді. Сол жерде, жаңа байлық туралы хабар Кулгардиге жетпес бұрын, олар осы байлықты кездейсоқ таба алды. Алтын іздеушілерден бұрын жеткен Карнеги жоғары сапалы кен қабатын тауып, оған құқық талап етуге үлкерді. Кен қабатында біршама жұмыс істегеннен кейін компания шахтаны сатты, ал Карнеги үлкен сома алды. Карнеги достарымен бірлесіп, түйелерін салып, Англияға отбасына барып қайтты. Оның отбасы білім мен мансабының болмауына байланысты көңілі қалғанын және ұялғанын көрген Карнеги Австралияға қайтып келді, өзінің «пайдасыз шайтан» болатыны туралы болжамдарын жоққа шығаруға бел буды. Ол кеткен кезде оның серіктестігі тағы бір шахтаны сатып алған еді, ол оның отанына оралғаннан кейін көп ұзамай сатылды.

On arriving in Albany, Western Australia in September 1892, Carnegie and Douglas learned of Arthur Bayley's discovery of gold at Coolgardie, and immediately decided to leave the ship and join the gold rush. Together, they prospected around Coolgardie for a number of months, with little success. Eventually, Douglas left the field to raise finances in order for them to continue prospecting. Carnegie continued prospecting, joining the rush to Kalgoorlie after Paddy Hannan's discovery of gold there. He had little success, and by the middle of 1893 he was destitute. Unable to make a living as a prospector, he took a job at the Bayley's Reward mine in Coolgardie. Late in 1893, Douglas was appointed a director of a new mining exploration company, thus securing finances for Carnegie's prospecting. In March 1894, Carnegie commenced his first prospecting expedition, in the company of a prospector and camel handler named Gus Luck. The pair initially explored the Hampton Plains immediately east of Kalgoorlie, but finding it extremely dry, they travelled instead to Queen Victoria Spring, about east of Kalgoorlie. From there they travelled north through unknown country to Mount Shenton, about north east of the present day town of Laverton. After prospecting around Mount Margaret and Mount Ida, they returned to Coolgardie, having been away for ninety days and having travelled about They had found little evidence of gold, and nothing worth claiming a lease on. In November 1894, Carnegie set out on his second prospecting expedition, this time in the company of two prospectors: an American named Jim Conley and an Irish Victorian named Paddy Egan. The party initially travelled north, but hearing rumours of promising country near Lake Roe, they turned to the south east. After meeting no success around Lake Roe, they returned to the north, again exploring around Mount Margaret and Mount Ida. Early in February, after failing to locate a pool at Erlistoun, the party sought water in a granite outcrop near Lake Darlot, about east of the present day town of Leinster. There, they had the good fortune to stumble upon the scene of a rich new find, before news of the find had reached Coolgardie. Having beaten the rush, Carnegie was able to discover and lay claim to a high quality reef. After working the reef for a period, the company sold the mine, and Carnegie received a substantial sum. Carnegie formed a syndicate with some friends, into which he deposited his camels, then returned to England to visit his family. Finding that his family were disappointed and embarrassed by his lack of an education and career, he returned to Australia determined
to prove that I am not the useless devil they have prophesied I would become1. While he was away, his syndicate had pegged another mine, and shortly after his return it also was sold.

Барлау

Карнеги екі кен орнынан түскен пайдасын өзінің ірі экспедициясын дайындауға жұмсады; ол Кулгардиден Холлс-Крикке дейін саяхаттауды жоспарлады. Ол сапар шегуге ниеттенген аймақтың көп бөлігі зерттелмеген және картаға түсірілмеген еді. Карнеги жақсы мал жаюға немесе алтын кенін табуға болатын жерді табады деп үміттенеді, сондай-ақ өзін белгілі зерттеуші ретінде таныстыруды көздеді. Карнегидің тобы бес адамнан және тоғыз түйеден тұрды. Оның серіктері алтын іздеушілер Чарльз Стэнсмор мен Годфри Масси, дала шебері Джо Бреден және Бреденнің абориген досы Уорри болды. Топ 1896 жылдың 9 шілдесінде Кулгардиден аттанды. Олар солтүстікке қарай Мензиге дейін, содан кейін солтүстік-шығысқа қарай жол жүрді. 23 шілдеде олар көбінесе зерттелмеген аймаққа енді және бірден судың өте тапшылығына тап болды. 9 тамызға қарай олар судан мүңкіп, қиналып қалды; сол күні олар жергілікті тұрғынға кездесті, оны тұтқынға алып, судың қайда екенін көрсетуге мәжбүр етті. Олардың көрсеткен жері – жасырын үңгірдегі жер астындағы бұлақ еді, Карнеги оны королева Викторияның құрметіне «Императрица бұлағы» деп атады. Топ олардың күшімен мұны ешқашан таба алмайтынын түсінді. Бұл экспедицияның қалған бөлігі үшін үлгіге айналды: су жетіспеген кезде топ жергілікті тұрғындарды іздеп, тұтқынға алып, оларды экспедицияны суға жетелеуге мәжбүрлеуге тырысты. Бұлақтан шығып, экспедиция солтүстікке қарай жалғасты. Тамыз, қыркүйек және қазан айларында топ Гибсон және Ұлы Құмды шөлдер арқылы өтті. Бастапқыда жер бедері көбінесе тегіс болды және негізінен шпанифекс пен құмнан тұрды (содан кейін Карнегидің экспедиция туралы жарияланған есебі «Шпанифекс және құм» деп аталды). Кейін жердің тегіс болуы шығыс-батысқа қарай созылған құмды қыраттармен бұзылды. Топ солтүстікке қарай сапар шегіп бара жатқандықтан, олар осы құмды қыраттарды тік бұрышта қиып өтуге тиіс болды, бұл саяхатты одан да қиындатты. Карнеги кейіннен осы жер туралы былай деп жазды: «Жүрек ауыртатын ел, біртекті, тіршіліксіз, қызығушылықсыз, тек су табудың қатал қажеттілігі бізді жергілікті тұрғындарды олардың қарапайым лагерьлерінде іздеуге мәжбүр еткеннен басқа қызығушылық тудырмайды». Карнеги топты шөл дала арқылы жоғалтусыз жеткізе алды. Алайда 2 қарашада, сапар аяқталуға жақын, Карнегидің бірнеше түйесі улы өсімдіктерді жеп, үшеуі өлді. Төрт аптадан кейін, топ Дерби-Холлс-Крик жолынан 8 миль (13 км) қашықтықта болғанда, Стэнсмор қырқаны кесіп өту кезінде сырғанап, мылтығын түсіріп алды. Мылтық жерге тиген кезде оқ жарылып, Стэнсмордың жүрегіне оқ тиді. Ол сол сәтте-ақ қайтыс болды және серіктері оны жақын жерге жерледі. Топтың қалған мүшелері 149 күндік сапардан кейін, 2274 шақырымнан кейін төрт күннен кейін Холлс-Крикке жетті. Холлс-Крикке келгенде, топқа Калверт экспедициясының екі мүшесі шөлде жоғалып кеткені хабарланды. Калверт экспедициясы Карнеги экспедициясына шамамен параллель бағытты ұстанды, бірақ батысқа қарай 100 миль (161 км) қашықтықта. Карнеги жоғалған адамдарды іздеуге қосылуға ұсынды, бірақ іздеу аймағымен таныс болғанына қарамастан, ол бірден жіберілмеді, оның орнына Холлс-Крикте күтуге қойылды. Ол іздеу жоспарын жасады және іздеуге қосылуды күтіп үш жылқы сатып алды, бірақ топтың үлкен наразылығына орай олар шамамен он бес апта бойы күтуде болды. Ақырында, жоғалған адамдардың қаза тапқаны анық болды, сондықтан Карнеги көмек ұсынудан бас тартты. Карнеги экспедициясы бастапқыда Холлс-Крикте аяқталуы тиіс еді, бірақ олар алтын кені немесе мал жаюға жарамды жер таппағандықтан, топ Кулгардиге шығысқа қарай жер арқылы қайтып, зерттеуді жалғастыруға шешім қабылдады. Топ 1897 жылдың 22 наурызында Холлс-Криктен шығысқа, содан кейін оңтүстік-шығысқа қарай, соңында оңтүстікке қарай бет алды. Бастапқыда жол жүру солтүстікке саяхатқа қарағанда оңай болды: су мен аңды табу оңай болды; олар кездескен жергілікті тұрғындар достық болды; түйелердің жүгі жеңіл болғандықтан, олар көп су таси алды. Кейіннен топ солтүстікке саяхаттағандағы қиындықтарға ұқсас қиындықтарға тап болды, судың жетіспеуі басты мәселе болды. Олар өздерімен бірге көп су ала алса да, бұл артықшылықты топтағы жылқылардың болуымен, жылқыларды үнемі және көп суару қажеттігімен теңдестірді. Олар 1897 жылдың тамызында Кулгардиге оралды, алтын іздеушілер мен малшылар үшін қызығушылық тудырмаған жерді таба алмады. Экспедициясын аяқтағаннан кейін көп ұзамай Карнеги мүлкін сатып, Англияға кетіп қалды. Англияда ол Батыс Аустралиядағы тәжірибесі туралы «Шпанифекс және құм» атты кітап жазып, жариялады. Ол сондай-ақ қысқа лекциялық тур жасады және Корольдік Географиялық Қоғамнан медаль алды. Алайда ол зерттеуді жалғастыруға құштар болды және Кейптаундан Қайроға экспедициясына қатысуға қызығушылық танытты, бірақ ақырында одан бас тартты. Ол сондай-ақ Солтүстік Кениядағы Рудольф көлінен (қазіргі Түркана көлі) және Нілге дейінгі аймақты картаға түсіруге экспедицияны жетекшілік ету үшін қаржы іздеді, бірақ сәттілікке жетпеді. Ақырында Карнеги Нигерия протекторатындағы Орта Нигердің көмекші резиденты лауазымын қабылдады. Ол 1899 жылдың желтоқсанында Африкаға аттанды және 1900 жылдың қаңтар соңында жұмысын бастады. 1900 жылдың қарашасында Карнеги қашқын Гананы ұстау үшін жіберілді. 1900 жылдың 27 қарашасының таңғы сағаттарында Тавари ауылын іздеу кезінде оны улағы бар жебемен жаралады. Ол он бес минуттан кейін қайтыс болды. Ол небәрі 29 жаста болды.

Carnegie invested his profits from the two mines in preparations for his major expedition; he proposed to travel almost from Coolgardie to Halls Creek. Much of the area through which he intended to travel was unexplored and unmapped, and Carnegie hoped to find good pastoral or gold bearing land, and to make a name for himself as an explorer. Carnegie's party consisted of five men and nine camels. His travelling companions were the prospectors Charles Stansmore and Godfrey Massie, bushman Joe Breaden, and Breaden's Aboriginal companion Warri. The party left Coolgardie on 9 July 1896. They travelled north to Menzies, then north east. On 23 July they entered largely unexplored country, and were immediately affected by the extreme scarcity of water. By 9 August they were desperately short of water; that day they came upon a native, who they captured and forced to show where water was located. The supply they were led to was an underground spring in a hidden cave, which Carnegie named Empress Spring after Queen Victoria. The party realised they could never have found this on their own. This became the pattern for the remainder of the expedition: whenever short of water, the party tracked down and captured natives, and tried to force them to lead the expedition to water. Leaving the spring, the expedition continued north. Throughout August, September and October, the party passed through the desert country of the Gibson and Great Sandy Deserts. At first, the terrain was largely flat, and consisted almost entirely of spinifex and sand (hence the name Spinifex and Sand for Carnegie's published account of the expedition). Later, the flatness of the land was broken up by regular sandridges, running in an east west direction. Since the party was travelling in a northerly direction, they had to cross these sandridges at right angles, and this made travel even more difficult. Carnegie later wrote of the land
What heartbreaking country, monotonous, lifeless, without interest, without excitement save when the stern necessity of finding water forced us to seek out the natives in their primitive camps.2

Carnegie managed to bring the party almost entirely through the desert without loss. However, on 2 November, with their journey nearing completion, a number of Carnegie's camels ate poisonous plants, and three died. Four weeks later, with the party only 8 mile (13 km) from the Derby–Halls Creek road, Stansmore slipped while crossing a ridge, and dropped his gun. When the gun hit the ground, the cartridge exploded, and Stansmore was shot through the heart. He died instantly, and was buried nearby by his companions. The remaining members of the party reached Halls Creek four days later, after a journey of 149 days and 1413 mile (2274 km). On arriving at Halls Creek, the party were informed that two members of the Calvert Exploring Expedition were missing in the desert. The Calvert expedition had taken a path roughly parallel to the Carnegie expedition, but about 100 mile (161 km) further west. Carnegie offered to join the search for the missing men, but despite his familiarity with the search area, he was not sent out immediately, being instead put on standby in Halls Creek. He formulated a search plan, and purchased three horses in anticipation of joining the search, but to the party's great frustration they remained on standby for nearly fifteen weeks. Eventually, it became obvious that the missing men must have perished, and Carnegie retracted his offer of help. Carnegie's expedition was originally intended to terminate at Halls Creek, but since they had found no gold bearing or pastoral land, the party decided to continue exploring, by returning to Coolgardie by a more easterly overland route. The party left Halls Creek on 22 March 1897, heading east then southeast, before eventually turning south. At first the going was easier than the trip north: water and game were easily found; the natives they encountered were friendly; and the camels' loads had been lightened, enabling them to carry a large supply of water. Later, the party experienced similar hardships to their northerly trip, scarcity of water being the main problem. Although they were able to carry plenty of water with them, this advantage was largely cancelled out by the presence of horses in the party, horses needing regular and generous watering. They arrived back in Coolgardie late in August 1897, having again found no land of interest to prospector or pastoralist. Shortly after the completion of his expedition, Carnegie sold his assets and sailed for England. In England, he wrote and published a book on his experiences in Western Australia, entitled Spinifex and Sand. He also gave a brief lecture tour, and was awarded a medal by the Royal Geographical Society. However he was keen to resume exploring, and he expressed interest in joining an expedition from Cape Town to Cairo before eventually deciding against it. He also sought funding to lead an expedition to map the country between Lake Rudolf (now Lake Turkana) in northern Kenya and the Nile, but was unsuccessful. Eventually Carnegie accepted a position as Assistant Resident of the Middle Niger in the Protectorate of Nigeria. He sailed for Africa in December 1899, and took up his job in late January 1900. In November 1900, Carnegie was sent to apprehend a fugitive named Gana. While searching the village of Tawari in the early hours of the morning of 27 November 1900, he was shot in the thigh with a poison arrow. He died fifteen minutes later. He was just 29 years old.