Кіріспе
Канадалық жылқы тұқымы – Канададан шыққан жылқы тұқымы. Бұл мықты денелі, жақсы дамыған жылқы, көбінесе қара түсті болады. Әдетте, міну және көлік құралын жүргізу үшін қолданылады. 1600-жылдардың соңында Франциядан Канадаға әкелінген жұмыс және жеңіл мінетін жылқылардан тараған, кейіннен британдық және американдық басқа тұқымдармен будандастырылды. 18-ғасырда канадалық жылқы АҚШ-тың солтүстік-шығысына тарады, ол бірнеше жылқы тұқымдарының дамуына үлкен үлес қосты. Тұқымның ең гүлденген кезеңінде үш типті ажыратуға болады: жұмыс жылқысы, жүйрік және серпілмелі. 19-ғасырда мыңдаған жылқылар экспортталды, олардың көпшілігі кейіннен Америка Азамат соғысында кавалериялық жылқы ретінде қызмет еткен кезде қаза тапты. Бұл экспорт канадалық таза тұқымды жылқының санын жойылуға айналдырды, нәтижесінде тұқымдық кітап құрылды және одан әрі экспортқа тыйым салатын заң қабылданды. 20-ғасырдың басындағы тәжірибелік шаруашылық бағдарламалары тұқымды белгілі бір деңгейде қайта жаңғыртуға мүмкіндік берді, бірақ механикаландыру және екі дүниежүзілік соғыс тұқымның тағы да жойылу қаупіне тап болуына себепкер болды. 1980-жылдары азайып бара жатқан популяция санына алаңдаған асыл тұқымды мал өсірушілер тұқымды насихаттау бағдарламасын жүзеге асырды, бұл тұқымға қызығушылықты қайта жандандырды. 1990-жылдарға қарай популяция саны артты, ал 1998 және 2012 жылдарғы генетикалық зерттеулер шағын тұқым үшін генетикалық әртүрліліктің салыстырмалы түрде жоғары деңгейін көрсетті. Дегенмен, мал шаруашылығын сақтау ұйымдары тұқымның төмен санды болуына байланысты оны әлі де тәуекелде деп санайды.
The Canadian is a horse breed from Canada. It is a strong, well muscled horse, usually dark in colour. It is generally used for riding and driving. Descended from draft and light riding horses imported to Canada in the late 1600s from France, it was later crossed with other British and American breeds. During the 18th century the Canadian horse spread throughout the northeastern US, where it contributed to the development of several horse breeds. During the peak popularity of the breed, three subtypes could be distinguished, a draft horse type, a trotting type and a pacing type. Thousands of horses were exported in the 19th century, many of whom were subsequently killed while acting as cavalry horses in the American Civil War. These exports decreased the purebred Canadian population almost to the point of extinction, prompting the formation of a studbook and the passage of a law against further export. Experimental breeding programs in the early 20th century succeeded in re establishing the breed to some extent, but mechanization, combined with two world wars, again resulted in the breed almost becoming extinct. In the 1980s, concerned with the declining population numbers, interested breeders undertook a promotional program, which resulted in renewed interest in the breed. By the 1990s, population numbers were higher, and genetic studies in 1998 and 2012 found relatively high levels of genetic diversity for a small breed. However, livestock conservation organizations still consider the breed to be at risk, due to low population numbers.
Тұқымның ерекшеліктері
Канадалық жылқылардың көпшілігі қара түсті: қара, құлын немесе қоңыр. Аз ғана саны қашар түсті болып келеді, кейде олардың жалы мен құйрығы ақшыл болады, ал крем гені тұқымға бір айғырдың генетикалық әсерінен түскен. Кейбір дереккөздерде сұр түсті геннің қазір тұқымда табылмайтыны айтылса да, 20-ғасырдың соңындағы генетикалық тарылудан кейін олардың орташа бойы және салмағы орташа, ал биелердің салмағы орташа. Канадалық жылқының басы салыстырмалы түрде қысқа және жоғары орналасқан, маңдайы кең. Мойны иілген және әдемі, ал кеудесі, арқасы және белдері кең және жақсы дамыған. Ілбірі мен құйрығы көлбеу, құйрығы жоғары тік орналасқан. Жалпы алғанда, бұл тұқым күш пен ептілік сезімін береді. Олардың ауыр және толқынды жалы мен құйрығы, иілген мойны және жұқа сүйекті басы Андалусия және Барб жылқыларының тегін еске түсіреді. Олардың жүгіруі жарқын деп сипатталады. Бұл мықты жылқылар, күтімі оңай. Бүгінде көптеген Канадалық жылқылар міну және көлікке жұмсалады, сонымен қатар секіру қабілетімен танымал. 1665 жылы жасалған алғашқы партия Нормандия және Бретаньдегі француз жылқы өсіру орталығындағы Корольдік сарайлардан екі айғыр мен жиырма биеден тұрды. 20 биенің тек 12-сі ғана сапардан аман қалды. Тағы екі партия келді, бірі 1667 жылы 14 жылқыдан (көптеген биелер, бірақ кем дегенде бір айғыр болған), екіншісі 1670 жылы 11 биеден және бір айғырдан тұрды. Партияға жұмысшы жылқылар мен жеңіл жылқылар кірді, соңғыларының ішінде жүгіретін және шапшаң жылқылар да болды. Бұл факт жылқының Канадалық екендігіне күдік туғызды. 18-ғасырдың ортасында акадиялықтарды қуғанда, ағылшыздар акадиялықтардың мал-мүлкін, соның ішінде жылқыларын да тартып алды. Олардың кейбіреулері Сейбл аралына тасымалданды, онда олардың ұрпақтары Сейбл аралы жылқысы деп аталды. 18-ғасырдың соңында АҚШ пен Ұлыбританиядан әкелінген жылқылар Канадалық жылқылармен будандастырылды. 19-ғасырға қарай олар жеңіл жұмыс істеуге, сондай-ақ мінуге және көлікке жұмсалды. 1849 жылы Канадада 150 000-нан астам Канадалық жылқы бар екені анықталды, және жыл сайын көптеген жылқылар Канададан экспортталды. Кейбіреулері Батыс Индияға жіберілді, онда олар Пасо-Фино сияқты жүретін жылқы тұқымдарын дамыруына ықпал еткен болуы мүмкін. Америкалық және стандартты жылқы тұқымдары да олардың нәсіліне қатысты болуы мүмкін. АҚШ-та кеңінен қолданылса да, бұл елде таза тұқымдық популяцияны, тұқымдық кітапты немесе тұқымдық қауымдастықты құруға тырысылмады. 1885 жылы Канадалық жылқы өсірушілер қауымдастығы тұқымдық кітап құру мақсатында асыл тұқымды малдарды тексеру және бекіту үшін құрылды, ал 1886 жылы Квебек заңына сәйкес Канададан экспортқа тыйым салынды. 1913 жылы Канад үкіметі Кап-Руж қаласында тәжірибелік асылдандыру бағдарламасын бастады. Бағдарламаның мақсаты - тұқымға тән төзімділік пен өмірлік күшін сақтап қалған үлкен жылқыларды өсіру болды, нәтижесінде айғырлардың бойы және салмағы артты, ал биелердің салмағы сәл кішірек болды. Алайда, механикаландыру, Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстармен бірге…
The Canadian horse has a rather short, high set head with a broad forehead. The neck is arched and graceful, and the chest, back and loins broad and strongly muscled. The shoulders and croup are sloping, with a relatively high set tail. Overall, the breed gives the impression of strength and agility. Their heavy and wavy mane and tail, arched necks and finely boned heads are all reminiscent of Andalusian and Barb ancestry. Their trot is described as flashy. They are hardy horses and easy keepers. Today, most Canadian horses are used as riding and driving horses, and are known for their jumping ability. The initial shipment, in 1665, consisted of two stallions and twenty mares from the Royal Stables in Normandy and Brittany, the centre of French horse breeding. Only 12 of the 20 mares survived the trip. Two more shipments followed, one in 1667 of 14 horses (mostly mares, but with at least one stallion), and one in 1670 of 11 mares and a stallion. The shipments included a mix of draft horses and light horses, the latter of which included both pacing and trotting horses. which has always fed suspicions that it was in fact a Canadian horse. During the Expulsion of the Acadians in the mid 18th century, the English seized the livestock of the Acadians, including horses. Some of these animals were transported to Sable Island, where their descendants became the Sable Island horse. In the late 18th century, imported horses from the US and the British Isles were crossbred with existing Canadian stock. By the 19th century, they were found performing light draft work, as well as riding and driving duties. In 1849, there were estimated to be more than 150,000 Canadian horses, and many were exported from Canada annually. Some were shipped to the West Indies, where they possibly contributed to gaited breeds such as the Paso Fino. the American Saddlebred and the Standardbred. Although used extensively in the US, no efforts were made to establish a purebred population, studbook, or breed association in that country. In 1885, the Canadian Horse Breeders Association was formed to inspect and approve breeding stock with the aim of creating a studbook for the breed, and in 1886, further export from Canada was forbidden by Quebec law. In 1913, an experimental breeding program was begun at Cap Rouge by the Canadian government. The program's goal was to breed larger horses that retained the endurance and vitality for which the breed was known, and succeeded in increasing the size of stallions to high and in weight, with mares slightly smaller. However, mechanization, combined with World War I and World War II,
1970-ші жылдардан қазіргі уақытқа дейін
1970 жылдары тұқымның танымалдылығы күрт төмендеді, және дүние жүзінде шамамен 400 канадалық жылқы қалды, ал 1970 мен 1974 жылдар аралығында жылына шамамен бес тіркеме жасалды. Бірнеше мүдделі селекционерлер оны сақтау және насихаттау кампаниясын бастады, нәтижесінде 1987 жылы Солтүстік Америкадағы аттарды міну чемпионатында канадалық команда жеңіске жетті. Сондай-ақ, тұқымдық кітапқа тіркеуге дейін асыл тұқымды малдың тексеруін жүргізу оның міндетіне кіреді. Тұқымдық кітапты Канадалық мал тіркеу корпорациясы сақтайды. Мал шаруашылығын сақтау қоры осы тұқымды әлі де қауіпті деп санайды, бұл белгілеу әлемдік популяциясы 5000-нан аз және АҚШ-тағы жылдық тіркемелер саны 1000-нан аз тұқымдарға беріледі. Rare Breeds Canada осы тұқымды тәуекел астында деп санайды, себебі жыл сайынғы аналық асыл тұқымды малдың тіркемесі 500-ден аспайды. 2012 жылы жарияланған митохондриялық ДНК зерттеуінде канадалық жылқы мен Ньюфаундленд понисі зерттелген канадалық тұқымдардың арасында ең генетикалық түрлі екені анықталды, соның ішінде Сейбл аралы мен Лак-Ла-Круа понисі де бар. Канадалық жылқы жоғары гаплотиптік әртүрлілікті көрсетті, гаплотиптерді барлық канадалық популяциялармен бөлісті, сондай-ақ зерттеуде сынаған ауыр тұқымды жылқылармен, скандинавиялық пони тұқымдарымен және британдық тау және жазық дала пони тұқымдарымен де ортақ еді. Бұрынғы микросателлиттік локус зерттеулерінде канадалық жылқының Першерон, Бельгиялық және Клайдсдейл сияқты ауыр тұқымды жылқылармен байланысы бар екені көрсетілген. Бұл қатынас 2012 жылғы зерттеудің нәтижелерімен расталды. Канадалық жылқының жоғары деңгейдегі әртүрлілігі 1998 жылғы зерттеудің қорытындыларын қолдады, онда шағын популяция мөлшері және тарихи генетикалық шектелулер генетикалық әртүрліліктің айтарлықтай жоғалуына әкелмеді. 1998 жылғы мақалада сондай-ақ канадалық жылқының басқа, танымал тұқымдарға қарағанда ішкі туыстық байланысы жоқ екені айтылды. Канадалық жылқы – Канаданың кең таралған жануарлар символы. 2010 жылы Квебек провинциясының заң шығару органы оны провинцияның мұралық тұқымы деп жариялады. Бұрын жоғалып кеткен немесе негізгі канадалық жылқы популяциясына қайта сіңірілген. Біріншісі, Канаданың ауыр жұмыс аттары немесе Сент-Лоуренс, ол 1700 жылдардың соңында жоғалып кетті, шамасы Шир және Клайдсдейл айқайынан пайда болған. Олар Кариб теңізінің плантациялары үшін көптеген жылқы өсірген Жаңа Англияға танымал экспорт болды. Канададан АҚШ-қа әкелінген бірнеше жылқы американдық жылқы өсіруіне елеулі әсер етті. 1800 жылдардың басында Квебектен Мичиган арқылы Лексингтонға (Кентукки штаты) Копперботтом деп аталған құрлы түсті бике әкелінді. Ол 1816 жылы асыл тұқымды қызмет көрсетуге ұсыныла бастады, ал оның ұрпақтары АҚШ-тың шығыс бөлігіне тарады. Олар көбінесе мінуге арналған, сонымен қатар бірнеше жүгіруге қабілетті жылқыларды да қамтыды.