Кіріспе

Оңтүстік-батыс АҚШ-тағы тағам – Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-батыс аймағында дайындалатын тағам. Бұл Колумбтан кейінгі кезеңде испан отарлаушылары, ковбойлар, жергілікті американдықтар және мексикалықтар тамақтаған нәрселердің рецепттерінің қосындысынан тұрады; алайда, оңтүстік-батыс штаттарында осы тағамның әртүрлілігі зор. Оңтүстік-батыс асханасы мексикалық асханасына ұқсас, бірақ көбінесе шошқа және сиыр еті сияқты ірі ет кесектерін пайдаланады, сондай-ақ АҚШ-та жағымсыз саналатын қарын, ми және басқа да мүшелерді аз қолданады. Мексикалық тағамдар сияқты, оңтүстік-батыс асханасы да дәмдеуіштерді, әсіресе чили білдіретін "чили" немесе "чили бұрышын" пайдалануымен белгілі. Америка Құрама Штаттарында оңтүстік-батыс асханасына маманданған көптеген қарапайым және жылдам тамақтандыру орындары танымал болды. Жаңа Мексика асханасы Нью-Мексико, Колорадо, Солтүстік Аризона, Оңтүстік Невада және Юта штаттарында ең көп таралған. Ол Нью-Мексико чилиін көп пайдалануымен ерекшеленеді, оның көп бөлігі Нью-Мексиконың Хатч қаласында өсіріледі. Жаңа Мексика асханасының ерекшелігі – әр тағамды қызыл чилимен, жасыл чилимен немесе екеуінің қосылысымен ("Рождество" деп аталады) және шошқа немесе сиыр етін қосу. Чилиден басқа, оған пиньон сияқты хош иістер, сондай-ақ таңғы ас бурритолары, бискочитолар және сопапиллалар сияқты тағамдар да кіреді. Техас асханасында "Tex Mex" деп аталатын оңтүстік-батыс асханасы бар, ал Аризонаның оңтүстік-батыс асханасы көбінесе "Соноран" деп аталады, себебі Соноран шөлі штатының үштен бір бөлігін құрайды.

Тарих

Жаңа Мексика әлі Жаңа Испания мен Мексика Республикасының бір бөлігі болған кезде, аймақтық ингредиенттер шектеулі болды, ал жергілікті өндірілген тағамдарды толықтыру үшін импорт өте аз болды. Осының нәтижесінде жаңа мексикалық тағамға ерекше дәм пайда болды. Әйелдер барлық тағамды үйде дайындап, тұтас дәмдеуіштерді қуырып, металармен қолмен жүгері ұнтағын тартты. Аңшылар аң етінен, балықтан және жабайы құстардан жаңа мексикалық карне сека стиліндегі "кептірілген ет" жасады. Жемістер мен көкөністерді қысқа дайындалу үшін күнде кептіретін. Тағамды ашық отта темір немесе мыс қазаншаларда баяу пісіретін, ал импортталған өнімдер Жаңа Испаниядан – кофе, қант және дәмдеуіштер ғана болатын. Теміржол желісінің кеңеюі "штаттардан" ұн, жүгері ұны, қант, лимон, апельсин және басқа да ингредиенттерді импорттауға мүмкіндік берді. Дәстүрлі пісіру әдістері ақырында темір пештермен алмастырылды. Мексикалық тағамның негізгі чили, бұршақ және жүгері тағамдары уақыт өте келе өзгерді, ал қазіргі түрінде көбінесе нағыз мексикалық тағамның нәзік, теңдестірілген дәмдеуіштерін өте ащы бұрыштармен және дәмдеуіштермен ауыстырады. Үндістер мен испандар осы дәмді толықтыру үшін Нью-Мексико чилиінің алғашқы түрлерін жасады. 20 ғасырдың басында тостадалар, "чили орындары" және үйде дайындалған "чили кештері", сондай-ақ тамале сатушылар мәдени ландшафттың бір бөлігіне айналды.

Сипаттамалары

Оңтүстік-батыс асханасының негізгі ингредиенттері жүгері, қабақ және бұршақ. "Үш қарындас" деп аталатын олар ежелгі заманнан бері Солтүстік Америка егіншілігінің негізгі бөлігі болып табылады. Бұршақ тұтас немесе қайта қуырылған күйінде беріледі, екі түр де тостада, тако, буррито және осыған ұқсас тағамдарды толтыру үшін қолданылады. Көптеген бұршақ түрлері қолданылады, бірақ пинто бұршағы оңтүстік-батыс асханасының ең танымал бұршағы болып саналады. Оңтүстік-батыс тағамдарының ерекшелігі – бірінші рет Мексикадан келген испандықтармен Санта-Феге әкелінген чили бұрышын негізгі дәмдеуіш ретінде пайдалану. Чили бұрышы пиццадан бастап бәлішке дейін, тіпті қуырылған темпураға дейін барлық тағамдардың үстіне салынады немесе тұтас желінеді. Бүрритодан бастап жұмыртқаға дейін көптеген тағамдарға чили соусы көп мөлшерде қосылады. Жергілікті тағамдарға распадо, уэвос ранчерос және тамалес кіреді. Соноран хот-догы – Аризона штатының ерекшелігі, ол пинто бұршақтарымен, гуакамолемен, халапеньомен, салсамен және басқа оңтүстік-батыс дәмдерімен бірге беріледі. Аризона штатының Тусон қаласы ЮНЕСКО-ның "Гастрономия қаласы" атағын алған алғашқы американдық қала болды. Ресторандар жергілікті ингредиенттерді пайдаланады, олардың көпшілігі Native Seeds/SEARCH сияқты коммерциялық емес ұйымдар таратып берген ескі сортты тұқымдардан өсіріледі.

Калифорния

Санта-Мария стиліндегі барбекю – Калифорнияның Орталық жағалауындағы Санта-Барбара округінің Санта-Мария аңғарында пайда болған аймақтық дәстүрлі тағам. Оның бастауы Калифорнияның миссия дәуірінде болған, сол кезде жергілікті ранчеролар мен вакеролар көктем айларында испандық үлгідегі мерекелер ұйымдастыратын. Олар етті жергілікті жағалаудың мәңгі жасыл емен ағаштарының ыстық көмірімен толтырылған топырақ шұңқырларында пісіретін. Дәстүрлі тамаққа көбінесе Санта-Мария аңғарына тән шағын қызғылт түсті пинқито бұршақтары қосылады.

Колорадо штаты

Колорадоның дәстүрлі асханасы Нью-Мексико асханасына ұқсас: колониялық испан, мексикалық, жергілікті американдықтар және американдық шаруалар көлігімен байланысының нәтижесінде қалыптасқан. Бизон, елік, форель және Таулы аймақтың жұмыр балықтары сияқты жабайы аңдарға, сондай-ақ Пэлисайд шабдалысы мен Олате тәтті жүгерісі сияқты жергілікті өнімдерге баса назар аударылады, бұл оларды Нью-Мексико асханасынан ерекшелендіреді. Сонымен қатар, Оңтүстік Колорадодағы жергілікті испандардың дәстүрлі егістіктері арасында да сорттық айырмашылықтар бар, мысалы, Гарсия болита бұршағы (Нью-Мексико болитасынан өзгеше) және Нью-Мексиконың Хэтч қаласынан шыққан чили бұрышы, сондай-ақ Пуэблодан келген бұрыштар. Осы себепті Колорадо мен Нью-Мексико арасында ең жақсы чилиді кім өсіретіні үшін достық бәсекелестік туындайды. Пуэбло чилиі көбінесе Slopper және Колорадоның жасыл чилиі сияқты дәстүрлі тағамдармен бірге дайындалады.

Невада штаты

Неваданың жергілікті асханасы негізінен Нью-Мексико және Юта әсерімен қалыптасқан мормондық тағамдар есептеледі, олар невадалықтар арасында әлі де танымал. Нью-Мексикодағы мейрамханалар штатта сәттілікпен жұмыс істейді, мысалы, Лас-Вегас аймағындағы Карлитос Бурритос және бұрынғы Гардуньо орындары күз айларында Нью-Мексиконың жасыл чилисін қуырып дайындайды. Бұл жергілікті тағам стиліне Лас-Вегас аймағындағы көптеген швед үстелі мен әлемдік мейрамханалардың да ықпалы зор, нәтижесінде ерекше ас мәдениеті қалыптасқан. Аймақта баск тағамдары да кең таралған, Лас-Вегаста көптеген баск мейрамханалары бар, ал Элькода баск фестивалі өтеді. Калифорнияның да әсері бар, мысалы, Пикон Панч сусындары қазіргі уақытта Невададан тыс жерлерде сирек кездеседі.

Жаңа Мексика

Нью-Мексиконың ең көп таралған ас түрі – Санта-Фе де-Нью-Мексико тарихи аймағынан бастау алған ас. Нью-Мексико асханасы – бұл Нью-Мексиконың Пуэбло және испаниялықтарының дәстүрлі тағамдарының, сондай-ақ қазіргі американдық және мексикалық ықпалдарының үйлесімі.

Техас

Текс-Мекс асханасы алғаш рет Техастағы ерте Техано халқы тарапынан мексикалық және испандық жергілікті тағамдардың қоспасы ретінде пайда болды. Бұл оңтүстік-батыс асханасының түрі ірімшік, бұршақ және етке көп мөлшерде сүйенді. Тағамдарында Чильтепин бұрышы кеңінен қолданылады. Енчилада, фахита, менудо және чили кон карне танымал тағамдардың қатарында.

Юта штаты

1847 жылы шығыс штаттарынан тұқым әкеліп, Солтүстік Лейк аңғарына келген алғашқы қоныс аударушылар картопты бірінші болып екті. Уильям Клейтонның мәлімдемесіне сәйкес, Ютаға алғашқы қоныс аударушылар репа, сұлы, жүгері, қара бидай және бұршақ та екті. Бригам Янгтың талабы бойынша персик дәнегі мен алма тұқымы да отырғызылды. Мексика-Америка соғысының қатысушылары Калифорниядан тұқым әкеліп, штатқа клубты бидай мен калифорниялық бұршақты таныстырды. Қазіргі кезде Ютаның ас мәдениетімен аты шыққан емес, бірақ кетчуп пен майонез қоспасынан жасалған қазық соусы барлық тағамдармен бірге беріледі.