Кіріспе

Тынық мұхитында орналасқан АҚШ Әскери-теңіз күштері эскадрильясы (1821–1907) – тарихи АҚШ Әскери-теңіз күштері эскадрильясы.

Тынық мұхит эскадрильясы 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында Тынық мұхитында орналасқан АҚШ Әскери-теңіз күштері эскадрильясының бір бөлігі болды. Бастапқыда Тынық мұхитында АҚШ-тың порттары болмағандықтан, олар теңіз кемелерін жабдықтайтын, азық-түлік сатып алатын және Гавай аралдары мен Тынық мұхитының жағалауындағы қалалардағы жергілікті порттардан су алатын қойма кемелерден жұмыс істеді. Тынық мұхит эскадрильясының тарихында американдық кемелер бірнеше жаумен шайқасты. Мексика-Америка соғысы кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жартысынан астамы Тынық мұхит эскадрильясына қосылу үшін жіберілді. Америка Азамат соғысы кезінде эскадрильяның саны кемелері Атлантикаға қайта бағытталғанда азайды. Азамат соғысы аяқталғаннан кейін эскадрилья қайтадан нығайтылды, бірақ 20-шы ғасырдың басында таратылды.

Құрылу

"АҚШ Тынық мұхитындағы әскери-теңіз күштері" 1818 жылы құрылды, Джон Даунз басқарған "USS Macedonian" кемесі Тынық мұхитындағы американдық мүдделерді қорғау үшін теңізге шықты. "Macedonian" 1821 жылдың наурызына дейін Чилиде қызмет етті, содан кейін Чарльз Г. Риджли басқарған "USS Constellation" кемесі оны алмастырды. Бұл екі фрегат Тынық мұхиты станциясының Перудің тәуелсіздік соғысында Перуді азат ету экспедициясын қолдады. Көптеген тарихшылар Тынық мұхиты эскадрильясының ресми түрде 1821 жылы Тынық мұхиты станциясындағы алғашқы көп кемелі күш ретінде құрылғанын айтады. Президент Эндрю Джексон "қанды қырғын" туралы хабар алып, Потомак өзеніндегі коммодор Джон Даунске пираттық әрекеттері үшін жергілікті тұрғындарды жазалауға бұйрық берді. "Достық" инцидентінен дәл бір жыл өткен соң Суматраға келген коммодор Даунс, фрегаттағы 300-ге жуық теңізші және морпештермен бірге жаушы малайлардың басты ауылы Куала Батуға шабуыл жасады. Олар шағын теңіз шайқасы болған жерге қайықтармен жағаға шықты. Кейбір қайықтар жеңіл артиллериямен қаруланған және порттағы үш шағын пират кемесін батыруға бұйрық берілді. Қайықтар өз мақсатына жетті, содан кейін "USS Potomac" кемесіне бес жау бекінісін атқылауға көмектесті. Бес бекініске де құрлықтан шабуыл жасалып, барлығы басылды. Жүздеген мылтықпен қаруланған жергілікті тұрғындар қаза тапты, ал американдықтардан тек екі адам қаза болды. Шабуылдан кейін Даунс, егер тағы да американдық сауда кемелеріне шабуыл жасалса, жаңадан экспедиция ұйымдастырылатынын ескертті. Миссия 1838 жылға дейін алты жыл бойы сәтті аяқталды, осы жылы малайлар екінші американдық сауда кемесіне шабуыл жасап, тонады. Осыған жауап ретінде Шығыс Үндістан эскадрильясының кемелерімен Екінші Суматра экспедициясы басталды. Бұл кемелер әлемді айналып өту үшін Америка Құрама Штаттарының зерттеу экспедициясына қосылған болатын, бірақ Куала Батуды бомбалауға және Муки шайқасына айналып өтусіз қатыса алды.

Монтерейді басып алу

1842 жылы Тынық мұхиты эскадрильясының командирі коммодор Томас ап Кэйтсби Джонс АҚШ пен Мексика арасында соғыс басталғаны және британдық HMS Dublin кемесі Калифорния жағалауында Мексика мемлекетін басып алуға келгені туралы жалған хабар алды. Жауап ретінде коммодор Джонс фрегат USS United States және шлюптар USS Dale мен USS Cyane-мен Калифорнияның астанасы Монтерейге бет алды. Олар 1842 жылдың 19 қазанында келді және қаны төгілмей қаланы басып алды, бірақ Джонс соғыс жарияланбағанын білген соң 21 қазанда мексикалықтарға қайтарып берді.

Калифорниялық науқан

Тынық мұхит эскадрильясы 1846-1848 жылдардағы Мексика-Америка соғысында Альта-Калифорнияны басып алуда шешуші рөл атқарды. 1846 жылдың 24 сәуірінде соғыс жарияланғаннан кейін, қақтығыстың алғашқы айларында Калифорния жағалауындағы бірнеше кемеде 350-400 теңізші және көк жағалы матростардан тұратын американдық теңіз күші Тынық мұхиты жағалауындағы АҚШ-тың жалғыз маңызды әскери күші болды. Теңізшілер әрбір соғыс кемесінде жақын арадағы, кемеден кемеге шайқасқа көмектесу үшін және кемедегі күзетшілер ретінде, сондай-ақ кемеге түсу немесе жағаға шығу тобының негізгі құрамы ретінде қызмет ету үшін орналастырылды. Олар құрлықта ұзақ мерзімге қызмет ету үшін де бөліне берді. Іс жүзінде, әрбір кемедегі кейбір матростар теңізші күшін толықтыру үшін бөлінді, бірақ кеменің жұмыс істеу қабілетіне қауіп келтірмейтіндей сирек. Тынық мұхит эскадрильясының Мексикамен соғыс жарияланған жағдайда Мексиканың Калифорниядағы және Тынық мұхиты жағалауындағы порттарды басып алу туралы бұйрығы болды. Калифорниядағы АҚШ-тың жалғыз басқа күші – 1845 жылдың соңында АҚШ армиясының капитан-бриветі Джон С. Фремонттың басшылығымен Калифорнияға кірген алпыс екі адамнан тұратын «карта жасау» экспедициясы болды. Олар Топографиялық инженерлер корпусының басшылығымен жіберілді. Фремонт экспансионист АҚШ сенаторы Томас Харт Бентонның күйеу баласы болды. Ол Калифорнияның мексикалық үкіметімен провокациялық әрекеттер жасады және 1846 жылдың 10 маусымында Bear Flag Revolt-ті бастаған американдық эмигранттармен жасырын қарым-қатынаста болды. Олар өздеріне қарсы қолданылатынынан қорқып, үкіметтік жылқыларды ұрлады. 5 шілдеде Фремонт американдық көтерілісшілерге өздерінің тобымен бірігіп, оның басшылығымен бір әскери топ құруды ұсынды. Осы туралы келісімге қол қойылды және Калифорния батальонының барлық еріктілері оған қол қойды немесе белгілерін қойды. Тынық мұхит эскадрильясының коммодоры Джон Д. Слоаттың басшылығымен «Саванна», «Сайен» және «Левант» 1846 жылдың 7 шілдесінде Калифорния штатының астанасы Монтерейді басып алды. Екі күннен кейін, 9 шілдеде, капитан Джон С. Монтгомери басқаратын «Портсмут» Сан-Франциско шығанағындағы Кларк нүктесіне жетпіс теңізші мен матросты түсірді және бүгінгі Сан-Франциско болып табылатын Ерба Буэнаны бір оқ атпай басып алды. 11 шілдеде британдық Корольдік теңіз күшінің шлюпі Сан-Франциско шығанағына кірді, бұл Монтгомериді қорғанысын күшейтуге мәжбүр етті. Ұлыбританияның ірі кемесі, 2600 тонналық «Мэн оф Уор» – Тынық мұхиты станциясының бас қолбасшысы сэр Джордж С. Сеймурдың флагманы, осы уақытта Монтерей портының сыртында пайда болды. Екі британдық кеме де бақылады, бірақ қақтығысқа араласпады. Коммодор Роберт Ф. Стоктон 1846 жылдың шілде айының соңында Калифорниядағы АҚШ-тың жоғары әскери қолбасшысы болды; оның фрегаты «Конгресс» болды. Стоктон Оңтүстік Калифорнияны қорғауға көмектесу үшін Фремонттың басшылығындағы Калифорния батальонын қабылдады. Батальон 26 шілдеде «Сайен» арқылы Сан-Диегоға аттанды. Көптеген қалалар бір оқ атпай берілді. Фремонттың Калифорния батальонының мүшелері ант берді және еріктілерге офицерлерге жоғары жалақымен айына 25 доллар АҚШ армиясының тұрақты жалақысы төленді. Калифорния батальонының саны уақыт өте өзгерді, бастапқыда шамамен 160-тан 1847 жылдың қаңтарына дейін 450-ден астамға дейін өсті. Тынық мұхиты эскадрильясының әскери кемелері мен қоймалары Фримонттың Калифорния батальонындағы ерікті күшін қара ұнтақ, қорғасын оқ және жабдықтармен қамтамасыз етіп, оларды Калифорнияның әртүрлі порттарына тасымалдау үшін жүзетін қойма ретінде қызмет етті. «Сайен» Фремонтты және оның 160-қа жуық адамын Сан-Диегоның кішкентай портына жеткізді, ол 1846 жылдың 29 шілдесінде бір оқ атпай басып алынды. Сан-Диего гарнизонына қырық адам қалдырып, Фремонт 13 тамызда Лос-Анджелестегі Пуэблоға қарай жол тартты, онда АҚШ теңіз күшінің оркестрі ойнап, түстер көтерілді, Стоктон мен Фремонттың біріккен күштері қалаға бір адам өлмей және оқ аталмай кірді. Фремонттың екінші қолбасшысы, АҚШ теңіз майоры Арчибальд Гиллеспи 1500 тұрғыны бар Алта Калифорниядағы ең үлкен қонысы Лос-Анджелес қаласының әскери қолбасшысы болып тағайындалды. Гиллеспиде тәртіпті сақтау және қаланы күзету үшін онда отыздан елуге дейінгі әскердің жеткіліксіз күші болды. «Конгресс» 1846 жылдың 6 тамызында Лос-Анджелес портын және Сан-Педро шығанағындағы портты басып алды деп есептеледі. «Конгресс» кейіннен 1847 жылдың 11 қарашасында Мексиканың Мазатлан қаласын басып алуға көмектесті. Лос-Анджелестегі шамамен 100 калифорниялықтың көтерілісі Гиллеспиді және оның әскерін 24 қыркүйекте шамамен қаладан кетуге мәжбүр етті. Коммодор Стоктон «Конгресс» фрегатынан алынған төрт далалық зеңбірекпен және Нью-Мексикодан келген АҚШ армиясының бригадалық генералы Стивен У. Кирни басқаратын шамамен 70 кавалериялық әскермен және Фремонттың Калифорния батальонының шамамен 450 адамымен 1847 жылдың 10 қаңтарында Лос-Анджелесті қайта басып алу үшін бірлескен операция жүргізді. Осы Провиденсия шайқасының нәтижесінде калифорниялықтар 1847 жылдың 13 қаңтарында Кауэнга шартына қол қойды – соғысты тоқтатып, Алта Калифорниядағы калифорниялық әскерін таратып жіберді. 1847 жылдың 16 қаңтарында Коммодор Стоктон Фремонтты АҚШ-тың аумақтық Калифорниясының әскери губернаторы болып тағайындады – бұл кейіннен генерал Кирнимен күреске түсті. «Индепенденс» жеңілдік кемесі 1846 жылы қайта қызметке кіргізіліп, кесіліп, рази фрегаты ретінде қайта жабдықталды. Жаңадан конфигурацияланған кеме ескі жоғарғы палубаны алып тастады және зеңбіректердің санын 90-нан 54-ке дейін азайтты, осылайша оны нашар қаруландырды, бірақ тез жүзуге қолайлырақ етті. Жаңадан қайта құрылған «Индепенденс», енді ауыр фрегат ретінде жіктеліп, 1846 жылдың 4 тамызында ұшырылды, сол кезде ел Мексикамен соғыста болды және 1846 жылдың 29 тамызында Калифорнияға қарай Бостоннан шықты. Ол 146 күндік жылдам сапардан кейін 1847 жылдың 22 қаңтарында Монтерей шығанағына кірді және коммодор Уильям Шубриктің, енді Тынық мұхит эскадрильясын басқарып жүрген флагманы болды. 1846 жылдың шілдесінде Нью-Йорктік полковник Джонатан Д. Стивенсон он компаниядан тұратын, әрқайсысы 77 адамнан тұратын ерікті полк құруға шақырылды, олар Калифорнияға барады және олар Калифорнияда демобилизацияланып қалады. Олар 1-ші Нью-Йорк ерікті полкі деп белгіленді және Калифорния науқанында және Тынық мұхиты жағалауы науқанында шайқасты. Тамыз және қыркүйек айларында полк жаттығудан өтіп, Калифорнияға сапарға дайындалды. Үш жеке сауда кемесі, «Томас Эйч Перкинс», «Лу Чу» және «Сьюзан Дрю» жалданып алынды, ал «Пребл» конвойлық міндеттерге бекітілді. 26 қыркүйекте төрт кеме Калифорнияға қарай Нью-Йорктен шықты. Әртүрлі себептермен қалған 50 адам 1846 жылдың 13 қарашасында шағын қойма кемесі «Брутус» арқылы сапарға шықты. «Сьюзан Дрю» және «Лу Чу» 1847 жылдың 20 қаңтарында Чилидің Вальпараисо портына жетті және жаңа су, су және ағаш алғаннан кейін 1847 жылдың 23 қаңтарында қайта сапарға шықты. «Томас Эйч Перкинс» Сан-Францискоға дейін тоқтамай жетті, 1847 жылдың 6 наурызында портына жетті. «Сьюзан Дрю» 1847 жылдың 20 наурызында, ал «Лу Чу» 1847 жылдың 26 наурызында, Нью-Йорктен кеткеннен 183 күн өткен соң келді. «Брутус» соңынан 1847 жылдың 17 сәуірінде келді. Сапардағы дезертирлер мен өлім-жітімнен кейін төрт кеме Калифорнияға 648 адамды жеткізді. Компаниялар содан кейін Сан-Францискодан Ла-Пасқа дейін, Мексикадағы Жоғарғы Алта және Төменгі Баха Калифорниясы бойынша орналастырылды. «Изабелла» кемесі 1847 жылдың 16 тамызында Филадельфиядан жүз адамнан тұратын жасақпен шықты және 1847 жылдың 18 ақпанында Калифорнияға келді, келесі жылы, «Швеция» кемесімен бірдей уақытта келді, ол да солдат жасағымен келді. Бұл солдаттар Джонатан Д. Стивенсоннің 1-ші Нью-Йорк ерікті полкінің ескі компанияларына қосылды. Бұл әскерлер іс жүзінде Тынық мұхит эскадрильясының жағадағы әскери және гарнизондық міндеттерін, сондай-ақ Калифорния батальоны мен Мормон батальонының гарнизондық міндеттерін және Баха Калифорниядағы кейбір міндеттерді өз мойнына алды.

Тынық мұхит жағалауындағы жорық

Алта-Калифорнияны басып алғаннан кейін эскадрильяның көп бөлігі Тынық мұхитының жағалауы бойымен оңтүстікке қарай жылжып, Баха-Калифорния түбегіндегі барлық маңызды қалаларды басып алды, сондай-ақ Калифорния шығанағындағы мексикалық кемелердің көп бөлігін тұтқынға алды немесе жойды. Түбекке жата алмайтын материктік порттар да алынды. Жорықтың мақсаты – мексикалық әскерлердің маңызды жабдықтау орталығы – Мазатланды басып алу болды. «Саян» кемесі он сегіз кемені тұтқынға алғаны және көптеген кемелерді жойғаны үшін мақтау алды. Калифорния шығанағына кірген «Тәуелсіздік», «Конгресс» және «Саян» кемелері Баха-Калифорния түбегіндегі Ла-Паз қаласын басып алды, ал шығанақтың қарсы жағындағы материкте орналасқан Гуаймас қаласындағы мексикалық шағын флотты тұтқынға алды немесе өртеп жіберді. Бір ай ішінде олар шығанақты жау кемелерінен тазартып, отыз кемені жойды немесе тұтқынға алды. Кейін олардың теңізшілері мен теңіз жаяу әскерлері 1847 жылдың 11 қарашасында Мексиканың Мазатлан қаласын басып алды. Мексиканың басып алынған порттарды қайтаруға бағытталған әрекеттері бірнеше шағын шайқастарға және кем дегенде екі қоршауға әкелді, онда Тынық мұхиты эскадрильясының кемелері көмек көрсетті. «Саян» кемесі 1848 жылдың 9 қазанында Мексикадағы американдық жеңістерге қосқан үлесі үшін әскери-теңіз министрінің құттықтауын алу үшін Норфолкке оралды. Басқа кемелер де өз үйлеріне бет алды. 1848 жылдың ақпанында қол қойылған Гуадалупе-Идальго шарты және оны АҚШ мен Мексика парламенттері ратификациялауы Мексика-Америка соғысының аяқталуын білдірді.

Америка Азаматтық соғысы

Тынық мұхит эскадрильясының жауапкершілігі 1850 жылдары Калифорния мен Орегон АҚШ штаттарының құрамына қабылданғанда және батыс жағалауда әскери-теңіз базалары құрылғанда одан әрі кеңейтілді. Америка Азамат соғысына дейін броньды бу кемелері пайдалануға түскен соң, АҚШ-тың желкенді әскерінің желкенді кемелерді қолдануы азайды. Тынық мұхит эскадрильясы осы қақтығыс кезінде шайқас қимылынан қашық болды, алайда эскадрильяның бірнеше кемелері Атлантика мұхитындағы қызметке қайта бағытталды және Фортс Джексон мен Сент-Филип шайқасы секілді шайқастарға қатысты.

Пираттыққа қарсы іс-қимыл

1870 жылы шілдеде "Форвард" атты қарақшы кемесі Калифорния шығанағындағы Мексиканың Гуаймас портын шабуылдап басып алды. Онда пираттар шетелдік тұрғындарды тонады және күш көрсету арқылы АҚШ консулдығын "Форвардты" көмірмен қамтамасыз етуге көндірді, содан кейін пираттар Синалоа штатындағы Бока Теакапанға қарай бет бұрды. Тынық мұхит эскадрильясы контр-адмирал Шабрикке оқиға туралы хабарлады, сол себепті "Мохикан" кемесі пираттық қатерді жою үшін жіберілді. Тамыз айының басында аймаққа келген "Мохикан" экипажы "Форвардтың" Теакапан өзеніндегі Бока Теакапан портында екенін анықтады. 1870 жылы 17 тамызда қайықпен шабуылдық операция жүргізіліп, пират кемесіне шабуыл жасалды. Шайқас американдықтардың жеңісімен аяқталды, соның салдарынан пираттық кеме өртенді және батып кетті.

Оаху экспедициясы

Оахуға американдық экспедиция 1873 жылдың соңы мен 1874 жылдың басында өтті. Тынық мұхиты эскадрильясының USS Tuscarora және USS Portsmouth кемелері, лейтенант-командор Теодор Ф. Джуэлл басшылығымен, аралдан Америкаға салықсыз қант экспорты туралы король Луналиломен келіссөздер жүргізу үшін теңізге шықты. Бірақ, келіссөздер барысында Луналило 1874 жылдың 3 ақпанында қайтыс болды, бұл сайлау процесі аяқталғанға дейін келіссөздерді тоқтатты. Корольдің әйелі, королева Эмма, болашақ король Калакауаға қарсы сайлауға түсті, ол жеңген кезде ол қатты ренжіді және қаруланған халықты басқарып, Гонолулудағы сот үйіндегі өкілдерге шабуыл жасауға бел буды. Соның салдарынан американдық кемелерден 150 теңізші мен теңіз жауынгері, ал британдық шлюп HMS Tenedos-тан тағы жетпістен сексенге дейін жаяу әскер түсірілді. Көтеріліс көбінесе түнгі уақытта басылды, бірақ 20 ақпанға дейін жалғасты, осы уақытқа дейін қант жөніндегі келіссөздер аяқталды, король американдықтарға Перл-Харборда алғашқы жөндеу және отын құю стансасын салуға рұқсат берді.

Екінші Самоа азаматтық соғысы

1899 жылы Самоада Мата'афа Иосефоға адал бүлікшілер мен Малиетоа Танумафили I федералды күштерінің арасында тағы бір азаматтық соғыс басталды. Тынық мұхиты эскадрильясының контр-адмиралы Альберт Каутц USS Филадельфиядан аралға экспедиция ұйымдастырып, 1899 жылдың 14 наурызында порт қаласындағы шайқас және бомбалаудан кейін Апия астанасын басып алды. Одан кейін американдық, британдық және самоандық күштер бірнеше ай бойы көтерілісшілерге қарсы бірнеше әрекет жасады. Соғыс аяқталғаннан кейін АҚШ қазіргі Америка Самоасы болып табылатын Шығыс Самоаның бақылауын алды, ал архипелагтың батыс бөлігі Германияға өтті, осылай Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде басылып алынған, қысқа ғұмырлы Неміс Самоасы құрылды.

Таратылуы

1903 жылы Тынық мұхиты эскадрильясының құрамына бронелі крейсер «Нью-Йорк», қорғалған крейсер «Бостон», қорғалмаған крейсер «Марблхед» және канонерлік кеме «Рейнджер» кірді. 1907 жылдың басында АҚШ Әскери-теңіз күштері Тынық мұхиты эскадрильясын және АҚШ Азия флотын таратып, жаңа АҚШ Тынық мұхиты флотын құрды. Азия флотының кемелері мен құрамы Тынық мұхиты флотының Бірінші эскадрильясына, ал Тынық мұхиты эскадрильясының кемелері мен құрамы Тынық мұхиты флотының Екінші эскадрильясына біріктірілді.