Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік математик және кристаллограф (1853–1919)
Russian mathematician and crystallographer (1853–1919)
Евграф Степанович Федоров (Евгра́ф Степа́нович Фёдоров, 22 желтоқсан 1853 [Ескі стиль бойынша 10 желтоқсан 1853] – 21 мамыр 1919) – орыс математигі, кристаллограф және минералог. Федоров Орынбор қаласында дүниеге келген. Оның әкесі топографиялық инженер болған. Кейін отбасы Санкт-Петербургке көшіп келді. Он бес жасынан бастап ол политоптар теориясына қызығушылық танытты, ол кейіннен оның негізгі зерттеу саласына айналды. Ол 26 жасында Горный институтын үздік бітірді. 1905 жылы институттың алғашқы директоры болып сайланды. Ол Евклидтік қозғалыстар тобының, Евклид кеңістігін жабатын векторлары бар трансляциялық кіші топқа ие болу шартын анықтауға үлес қосты. Ол 1881 жылдан бастап кристалл құрылымын зерттеумен айналысты. Оның ең танымал жетістігі – 1891 жылы 230 симметриялық кеңістік тобын табу, бұл қазір құрылымдық талдаудың математикалық негізі болып табылады. Сондай-ақ, ол Эвклид жазықтығын мозаикалай алатын 17 түрлі қабырға қағазы тобын дәлелдеді. Бұл 1924 жылы Джордж Поля тәуелсіз түрде дәлелдеді. Қабырға қағазы топтарының тізімі толық екенін дәлелдеу, ғарыш топтарының мәселесі шешілгеннен кейін ғана мүмкін болды. 1895 жылы Федоров Мәскеу ауыл шаруашылығы институтының (қазіргі Тимирязев академиясы) геология профессоры болды. Федоров 1919 жылы Ресей Азамат соғысы кезінде Петроградта (Ресей Федеративтік Кеңестік Социалистік Республикасы) пневмониядан қайтыс болды. Ол поляризациялық микроскоптарға арналған Федоров платформасын жасады, бұл кристаллографиядағы құрал, ол минерал үлгілерін нақты бұрыштарда зерттеуге және кристалл құрылымын талдауға мүмкіндік береді.
Evgraf Stepanovich Fedorov (Евгра́ф Степа́нович Фёдоров, 22 December 1853 [O. S. 10 December 1853] – 21 May 1919) was a Russian mathematician, crystallographer and mineralogist. Fedorov was born in the Russian city of Orenburg. His father was a topographical engineer. The family later moved to Saint Petersburg. From the age of fifteen, he was deeply interested in the theory of polytopes, which later became his main research interest. He was a distinguished graduate of the Gorny Institute, which he joined at the age of 26. He was elected the first Director of the Institute in 1905. He contributed to the identification of conditions under which a group of Euclidean motions must have a translational subgroup whose vectors span the Euclidean space. He undertook investigations into crystal structure as early as 1881. His best known result is his 1891 derivation of the 230 symmetry space groups which now serve as the mathematical basis of structural analysis. He also proved that there are only 17 possible wallpaper groups which can tile a Euclidean plane. This was then proved independently by George Pólya in 1924. The proof that the list of wallpaper groups was complete only came after the much harder case of space groups had been settled. In 1895, he became a professor of geology at the Moscow Agricultural Institute (now the Timiryazev Academy). Fedorov died from pneumonia in 1919 during the Russian Civil War in Petrograd, RSFSR. He developed the Fedorov stage for polarizing microscopes, a tool for crystallography which allows a mineral specimen to be studied under precise angles of tilt and rotation, providing an analysis of crystal structure.
Жарияланымдар
Оның алғашқы кітабы "Политоптардың негіздері" 1879 жылы аяқталып, 1885 жылы жарық көрді. Ол политоптарды жіктеуді ұсынады және Федоров политоптарын, кеңістікті толығымен толтыра алатын конгруэнтті политоптарды шығарады. Ол 1891 жылы классикалық "Сандардың тұрақты жүйелерінің симметриясы" атты еңбегін жазды, онда 230 кеңістіктік топтардың алғашқы каталогизациясы жазылған. Сол жылы неміс математигі Шенфлиз осыған ұқсас нәтижелер ұсынды. Федоров пен Шенфлиз өздерінің жұмысы барысында тақырыпты жан-жақты талқылаған, сондықтан нәтижелерді қандай да бір түрде бірлескен деп қарастыруға болады, бірақ Шенфлиз Федоровтың кейбір негізгі идеяларға басымдық бергенін атап өтті. 1893 жылы "Минералогия мен петрографиядағы теодолиттік әдіс" атты классикалық еңбегін жариялады. 1906 жылы ол 1870 жылдардың соңында бастаған "Perfektsionizm" (Кәделділік) атты еңбегін жариялады. Материалистік көзқараспен ол табиғи жағдайлардың өзінде мәңгілік өзгерістердің болатынын айтты. Ол табиғатта тұрақтылық пен тепе-теңдік бар деген авторларға қарсы шықты. Керісінше, ол эволюция – тірі жаратылыстардың сапасы, тұрақтылық пен тепе-теңдіктің "жоғары сатысына" ұмтылыс емес деп мәлімдеді. Ол Герберт Спенсердің көзқарастарын сынға алып, мұндай көзқарастар табиғи тарихтың эволюциясына қолданылған кезде ең аз өзгермелі нәрселерге назар аударады деп дәлелдеді. Алайда, ол мұндай көзқарастар тепе-теңдіктің тек өлім сәтінде ғана қол жеткізілетінін ескермейтінін көрсетті: тірі организм үшін формалар үнемі өзгеріп, дамиды. Осылайша, Федоров тұрақтылық пен қалыптылықтың өмірдің жоғарғы миссиясы деген пікірді сынға алды. Оның айтуынша, өмір ешқашан толыққанды нәтижеге жете алмайды, бірақ әрқашан жетісуге ұмтылады. Оның ойынша, табиғат философиясы осыдан туындайды. "Царство кристаллов" (Кристалл патшалығы) алғаш рет 1920 жылы жарық көрді және Федоров пен оның әріптестерінің соңғы қырық жылда жасаған көптеген еңбектерін қамтыды. Ол мұнда толық дамыған ғылымдар адамзаттың рухани қажеттіліктерін қанағаттандырып қана қоймай, табиғаттың белсенді күштерін адамның пайдасына бағыттауға зор күш беретінін атап өтті.
His first book, Basics of Polytopes, was finished in 1879 and published in 1885. It offers a classification of polytopes and derives Fedorov polytopes, congruent polytopes that can completely fill space. He wrote the classic The Symmetry of Regular Systems of Figures in 1891, which contained the first cataloging of the 230 space groups. The same year the equivalent results were presented by German mathematician Schönflies. Fedorov and Schönflies had been intensively discussing the subject during their work, so the results can be somehow considered as joint ones, though Schönflies noted Fedorov's priority for some major ideas. He published his classic work The Theodolite Method in Mineralogy and Petrography in 1893. In 1906 he published Perfektsionizm (Perfectionism), a work he had started in the late 1870s. From a materialistic starting point he argued that natural conditions are themselves conditions of eternal change. He attacked authors claim that there is stability and equilibrium in nature. Contrariwise he claimed that evolution is quality of living creatures rather than a tendency toward a "higher order" of stability, and equilibrium of organisms. He criticised Herbert Spencer's views arguing that such views when applied to the evolution of natural history focus attention on the least changeable. However, he argued that such views systematically failed to take into account the fact that equilibrium is attained only at the moment of death: for a living creature, changing forms are constantly developing. Thus, Fyodorov criticised the notion that the constant and the stable are the supreme mission of life. Rather he claimed that life never finally achieves anything but always strives to achieve. For him this is where the true philosophy of nature is to be found. Tsarstvo kristallov (Crystal Kingdom) was first published posthumously in 1920 and featured much of the work carried out by Fyodorov and his colleagues. during the previous of forty years. Here he noted that sciences which have been fully developed not only satisfy the spiritual needs of part of mankind but also provide great power to direct the active forces of nature for man’s use.
Мұра
Гамбург қаласының жанындағы Шенефельдте орналасқан халықаралық рентген лазерлік зерттеу орталығы European XFEL тұрған жерде оның есімімен аталатын көше бар.
There is a street named after him on the site of the international X ray laser research facility European XFEL in Schenefeld near Hamburg.