Әзербайжанның Гәнжэ қаласынан тыс орналасқан Низами Гәнжәви мавзолейі – 12 ғасыр ақынының құрметіне салынған ескерткіш. Тарихы, қайта құрылысы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әзірбайжандағы ақын Низами Гянджевиге арналған мемориал 12 ғасырлық парсы ақыны Низами Гянджевидің құрметіне салынған Низами мақбарасы Әзірбайжанның Гәнжэ қаласының шетінде орналасқан. Мақбара алғаш рет 1947 жылы ескі, қираған мақбараның орнына салынды, ал 1991 жылы қазіргі түрінде қайта жаңартылды.
Memorial to poet Nizami Ganjavi in Azerbaijan
The Nizami Mausoleum , built in honor of the 12th century Persian poet Nizami Ganjavi, stands just outside the city of Ganja, Azerbaijan. The mausoleum was originally built in 1947 in place of an old collapsed mausoleum, and rebuilt in its present form in 1991.
Тарих
Низамидің мазары көп ғасырлар бойы адал зиярат ету орыны болып келген. Тарихшы Василий Бартольдтың мәліметінше, кесене алғаш рет 1606 жылы тарихи жылнамаларда тіңкерілген. Сафавид сарайының хроникашысы Искендер Бег Мунши 1606 жылдың ақпан айының соңында Шах Аббас I Гәнжаға жетіп, Шейх Низамидің мазарының жанына тіккенін хабарлады, және 24 наурызда ол Наурыз мерекесін атап өтті. 1826 жылғы орыс-парсы соғысы кезінде Низами мазарының жанында орыс және парсы әскерлері арасында шешуші шайқас болды. Генерал Иван Паскевич басқаратын орыс әскерлері парсы әскерін жеңіп, оларды кері шегінуге мәжбүр етті. Парсыдағы Ресей елшісі Александр Грибоедов сол кездегі Ресей дипломатиялық миссиясының мүшесі, жазушы және тарихшы Аббасгүл Бакихановпен болған әңгімесін күнделігінде жазды, онда Бакиханов Элизабетполь шайқасы Низами мазарының жанында болғанын айтты.
The tomb of Nizami has been a place of devoted pilgrimage for many centuries. According to historian Vasily Bartold, the mausoleum was first mentioned in historical chronicles in 1606. The Safavid court chronicler Iskander Beg Munshi reported that toward the end of February 1606, Shah Abbas I reached Ganja and camped near the tomb of Sheikh Nizami, where on 24 March he celebrated the holiday of Novruz. During the Russo Persian War in 1826 a decisive battle between Russian and Persian forces took place near the tomb of Nizami. The Russian forces under the command of General Ivan Paskevich defeated the Persian army and forced it to retreat. Russian envoy to Persia Aleksandr Griboyedov mentioned in his diary a conversation with writer and historian Abbasgulu Bakikhanov, a member of the Russian diplomatic mission at the time, in which the latter told him that Elisabethpol battle was near the Nizami tomb.
Құлау
Бакихановтың мәліметінше, 1840 жылдары Низами мазары қирап, Қарабақ хандығының бұрынғы везирі Мирза Адигозал бей оны қайта жаңартуға кіріскен. 1873 жылы Персия шахы Насер әл-Дин Каджар Еуропаға жасаған алғашқы сапасынан оралғанда Низами мазарынан өткен. Ол күнделігінде Шейх Низами мазарының Гянджадан жарты лигадан астам жерде, жол бойында екенін айтып, оны "өте уайымды кірпіштен тұрғызылған ғимарат" деп сипаттаған. 20 ғасырдың басына қарай мазар дерлік толығымен қирап кеткен. 1925 жылы ақынның қабірі қазылып, оның денесі Гянджа орталығында қайта жерлеу үшін шығарылған. Бірақ, Кеңес Әзірбайжанының басшылығы ақынды сол жерге қайта жерлеуді және уақытша ескерткіш орнатуды бұйырған. 1940 жылы жаңа мазар салынып жатқанда археологиялық қазба жұмыстары нәтижесінде 13 ғасырға жататын көне мазардың қалдықтары табылған. Жер үстіндегі құрылыстың қалдықтары 19 ғасырда жасалған жөндеу жұмыстарының нәтижесі екені анықталған.
According to Bakikhanov, by the 1840s the tomb of Nizami had collapsed, and former vezir of Karabakh khanate Mirza Adigozal bey was rebuilding it. In 1873 Shah of Persia Naser al Din Qajar, on the way home from his first tour in Europe, passed by the tomb of Nizami. He mentioned in his diary the tomb of Shaykh Nizami by the side of the road at about half a league or more from Ganja, and described it as "a very wretched brick building". By the turn of the 20th century, the mausoleum became almost completely ruined. In 1925 the grave of the poet was excavated and his remains exhumed for reburial at the center of Ganja. However, the leadership of Soviet Azerbaijan ordered the reburial of the poet at the same location and the erection of a temporary monument. In 1940, in connection with construction of a new mausoleum, an archaeological investigation revealed the remains of an ancient mausoleum deep under the ground, dating to the 13th century. The remains of an overground structure were a 19th century restoration.
Қайта құру
1947 жылы әктастан жаңа кесене салынды. Кейіннен Кеңес үкіметі кесене маңында алюминий өндіріс орнатуды салды. Зауыттан шыққан зиянды газдар ғимаратқа ауыр зақым келтірді және ол 1980-жылдардың аяғына қарай қирады. Кеңес Одағы 1991 жылы ыдырағаннан кейін Әзірбайжан тәуелсіздік алған соң, кесене қазіргі күйінде қайта жаңартылды.
In 1947 a new mausoleum was constructed from limestone. Later the Soviet government constructed an aluminium production plant in the vicinity of the mausoleum. The hazardous emissions from the plant seriously damaged the building, and it collapsed by the late 1980s. The mausoleum was rebuilt in its present form after Azerbaijan regained its independence following the fall of the Soviet Union in 1991.
Ғимарат
Бұл – бау-бақшалармен қоршалған, биік цилиндр пішіндес ғимарат. Бір жағында Низаминың дастандарына арналған металл мүсіндер орналасқан. Мавзолей Украинадан әкелінген тұтас гранит блоктарынан салынған. Архитекторы – Фарман Имамғұлиев, ал мүсіндерді мүсінші Горхмаз Сужаддинов жасаған.
It is a tall cylindrical building, surrounded by gardens. To one side, there are metal statues commemorating Nizami's epic poems. The mausoleum was constructed from solid granite blocks, delivered from the Ukraine. Farman Imamguliyev was the architect; the statues were created by sculptor Gorkhmaz Sujaddinov.