Ресейлік саяхатшы және дипломат: Николай Резанов өмірі мен қызметі
Nikolai Rezanov
Николай Резанов (1764-1807): Ресейлік ақсүйек, саяхатшы, Аляска, Калифорнияны орыстандыру жобасын ұсынған. Жапонмен сауда келісімі, тілдік зерттеулер авторы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Резанов Николай Петрович (Резанов Николай Петрович Резанов, 28 наурыз 1764 [Е.С. 8 сәуір 1764] – 13 наурыз 1807 [Е.С. 1 наурыз 1807]), орыс дворяны және мемлекет қайраткері, Аляска мен Калифорнияны отарлау жобасын бүкіл Ресейдің үш императорына – Ұлы Екатеринаға, Пауылға және Александр I-ге ұсынды. Александр I Резановты сауда шартын жасасу мақсатымен Жапониядағы Ресей елшісі етіп тағайындады (1804). Лауазымына жету үшін ол Адам Иоганн фон Крузенштерн басқарған Бірінші орыс айналымына (1803–1806) бірлескен командир ретінде тағайындалды. Резанов 1805 жылы экспедицияны тастап кетті, ол Жапонияға (1804–1805) барғаннан кейін Камчаткаға оралды. Резанов жапон тілінің сөздігін және бірнеше еңбек жазды, олар Санкт-Петербург ғылым академиясының кітапханасында сақталады, ол оның мүшесі болған. Резановтың ең маңызды жетістігі – 1799 жылы Ресей-Америка компаниясын құру болды.
Russian noble and explorer (1764–1807)
Nikolai Petrovich Rezanov ( Николай Петрович Резанов, 28 March 1764 [O. S. 8 April 1764] – 13 March 1807 [O. S. 1 March 1807]), a Russian nobleman and statesman, promoted the project of Russian colonization of Alaska and California to three successive Emperors of All Russia—Catherine the Great, Paul, and Aleksander I. Aleksander I commissioned Rezanov as Russian ambassador to Japan (1804) with the aim of concluding a commercial treaty. In order to get to his post he was appointed co commander of the First Russian circumnavigation (1803 1806), led by Adam Johann von Krusenstern. Rezanov left the expedition in 1805 when it returned to Kamchatka after visiting Japan (1804 1805). Rezanov wrote a lexicon of the Japanese language and several other works, which are preserved in the library of the Saint Petersburg Academy of Sciences, of which he was a member. Rezanov's greatest legacy proved the founding of the Russian American Company in 1799.
Ерте өмір
Резанов 1764 жылғы 28 наурызда Санкт-Петербургте дүниеге келді. Ол 14 жасқа келгенде бес тілді игерді. Осы жасында Измайловский полкіне қабылданып, бес жыл өткен соң 1784 жылы капитан шенінде кетті. Резанов Псковте бес жыл сот қызметкері болып жұмыс істеді. 1791 жылы ол Екатерина патшайымның жеке хатшысы ретінде Гаврила Державиннің штабына қосылды. Платон Зубов Резановқа қызығушылық танытып, Державиннің қызметіне орналасқаннан кейін бір жыл ішінде оны көмекшісі етіп алды. Зубов Иркутск саудагері Григорий Шелиховтың тері саудасымен айналысуына қызығушылық танытты. Оның Екатерина II-ге тигізген ықпалы Валаам монастырынан дін қызметкерлерін және Кодиак аралдарындағы Шелиховтың поселеністеріне отарлаушыларды әкелуге жұмсалды.
Rezanov was born in Saint Petersburg on March 28, 1764. He mastered five languages by the age of 14. He joined the Izmaylovsky Regiment at the same age and left five years later in 1784 as captain. Rezanov then spent five years as a court officer in Pskov. In 1791, he joined the staff of Gavrila Derzhavin in his capacity as the private secretary to the Empress Catherine. Platon Zubov took interest in Rezanov, hiring him as an aide within a year of his employment with Derzhavin. Zubov became interested in the fur trade activities of Irkutsk merchant Grigory Shelikhov. His influence with Catherine II was used to secure priests from the Valaam Monastery and colonists for Shelikov's settlements on Kodiak Islands.
Қалпақ саудасына қызығушылық
1793 жылдың қысында Резанов Зубовтың жеке өкілі болып тағайындалды. 1794 жылдың тамызында Резанов Ш. Голиков компаниясының орталығы болған Иркутск қаласына келді. Әкесі Петр бірнеше онжылдық бойы азамат қызметкер болып қызмет еткен қала еді. Ол, әдетте, Шелиховпен бірге Қытаймен жыл сайынғы сауда кезінде Кяхтаға сапар шеккен болуы мүмкін. Резанов Гуанчжоудағы британдықтардың теңіз саудасымен салыстырғанда Қытайға қарайтын құрлық жолдарын "тиімсіз және көне" деп санады. Анна жеті жылдан кейін босанғанда қайтыс болды. Резанов компанияны дамыту үшін өзі мен серіктестеріне, Ұлыбританияның Шығыс Үндістан компаниясына берілгендей, пайдалану және басқару құқығына монополиялық артықшылықтар беретін патша жарғысын алуға бел буды.
In the winter of 1793 Rezanov was appointed as Zubov's personal representative to oversee the fledgling operations. In August 1794 Rezanov arrived at Irkutsk, the center of the Shelikhov Golikov Company, a city where his father Pyotr had once served as a civil servant for several decades. He likely joined Shelikhov in visiting Kyakhta during the annual trading with the Qing Empire. Rezanov found the land routes to China "inefficient and archaic" when compared to the naval trade of the British in Guangzhou. Anna died in childbirth seven years later. Rezanov resolved to develop the company by obtaining for himself and his partners a royal charter with monopoly privileges to exploit and rule, like the privileges granted by Great Britain to the East India Company.
Ресей-Америкалық компания
Резанов Екатерина II-ні өзінің жарғысына қол қоюға көндіргеннен кейін, ол қайтыс болды (1796), оны теңгерімсіз және қатал болған Павел I императорынан жаңа жарғы алу үшін қайтадан бастауға мәжбүр етті. Бір кезде жағдай үмітсіздей көрінді, бірақ Резановтың шеберлігі, ептілігі және әдептілігі жеңіске жетті, император өлтірілгенге дейін аз уақыт бұрын ол 1799 жылғы Жарлыққа императордың қолы қойылды. Ресей-Америка компаниясына (РАК) Солтүстік Американың Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауында, бүгінгі Алясканың оңтүстік шекарасына жуық 55 градус солтүстік енінен бастап монополия берілді; сондай-ақ Камчаткадан Аляскаға және Жапонияға дейін созылған аралдар тізбегіне жиырма жылға монополия берілді. Мемлекеттік қызметкер болғандықтан Резановты компания директоры деп тікелей атауға болмады, сондықтан ол ресми түрде «РАК-тың елордадағы арнайы өкілі» болып тағайындалды. Акциялардың көп бөлігі Шелиховтер отбасының меншігінде болды, бірақ Резанов, император Павел, болашақ Ресей императоры Александр I және Ұлы князь Константин Павлович та акционерлер болды. Компанияның алғашқы жылдары 19 ғасырдың басына дейін табысты болды, содан кейін нашар басқару және тамақ жетіспеушілігі оны ауыр зиянға ұшыратуы мүмкін, тіпті құлдырауына әкелуі мүмкін болды. Аймаққа флот жеткізу үшін Резановтың қатысуымен Санкт-Петербургтен Бразилияға, Гавайи корольдігіне және Камчаткаға дейінгі маршрутпен Ресейдің бірінші айналма сапары жасалды. Кемелер Америкадағы колонияларды жабдықтаумен қатар, Аляска, Жапония және Қытай арасындағы ресейлік тері саудасын бастап, ғылыми деректер жинауға да мүмкіндік берді. Резанов толық өкілетті министр болып тағайындалды және оқшауланған Токугава сёгунатымен дипломатиялық қатынастарды ашуға арнайы тапсырма берілді. Жапонияға жетпей тұрып, орыстар Гавайиге барды, онда олар Америкадағы Редут Сент-Михаил орыс колониясының қирағанын білді. Экспедициядағы екі кемелердің бірі болған «Нева» 1804 жылдың 31 мамырында солтүстікке жіберілді және сол жылы Ситка шайқасында Сент-Михаилді қайтарып алуда маңызды рөл атқарды. Резанов Гавайи аралдарының ауыл шаруашылығы әлеуетіне таң қалды, «Оухихиден Сібірдің барлығын қантпен қамтамасыз етуге болады» деді. Ресеймен сауда қатынастарын ашу туралы сёгунның шешімін көп айлар бойы күткеннен кейін, алдымен кемеде оқшауланып, содан кейін жағалаудағы шағын бекініске қамалғаннан кейін, орыстар 1805 жылдың 5 сәуірінде Нагасакиден кетіп қалды, сауданы ашуға жасаған тырабысы ұятты сәтсіздікке ұшырады. Аштық пен скорбутан ауырып, олар 27 наурызда Сан-Франциско шығанағының үстіндегі испандықтардың қаруымен келді, Сан-Францисконың коменданты Дон Хосе Дарио Аргуэлломен кездесті. Алты апталық тұру кезінде Резанов бидай, арпа, бұршақ, ұн, май, тұз және басқа да заттарды сәтті айырбастап, сатып алды. 10 мамырда жолға шығып, 8 маусымда Ситкаға жетті. Резанов командир Консепсьон Аргуэллоның 15 жасар қызына ғашық болды. Бұл жұптардың арасындағы махаббат Калифорнияның жақын қауымдастығында сенсация тудырды, әсіресе олардың діні мен ұлттық ерекшеліктеріне байланысты, бірақ Резановтың дипломатиялық шеберлігі дін қызметкерлерін көндірді. Резанов губернатордан келісімнің көшірмесін Испанияға бірден жіберуге уәде алды. Ол Петропавлға қарай сапар шегіп, бүкіл Ресей императорының келісімінсіз, яғни өз бетімен соғыс жариялап, Төменгі Курил аралдарының Жапон аралы Сахалинге шабуыл жасады. Резанов келісімге императордың келісімін алу үшін Санкт-Петербургке құрлықпен сапар шекті. Ол Испания короліне және Папаға жеке хат жазып, үйленуіне рұқсат сұрады.
Rezanov had just succeeded in persuading Catherine II to sign his charter when she died (1796), forcing him to begin again to obtain a charter from the unbalanced and intractable Emperor Paul I. For a time the outlook appeared hopeless, but Rezanov's skill, subtlety and address prevailed, and he obtained the Emperor's signature to the Ukase of 1799 shortly before the Emperor was assassinated. The Russian American Company (RAC) was granted a monopoly over the Pacific Northwest coast of North America, from latitude 55 degrees northward, roughly the southern border of Alaska today; and over the chain of islands extending from Kamchatka northward to Alaska and southward to Japan for a period of twenty years. As a civil servant, Rezanov couldn't be directly named a director of the company, so he was officially designated the RAC's "High Representative in the Capital". The majority of the shares were owned by the Shelikhov family, although Rezanov, Emperor Paul, the future Emperor Alexander I of Russia and Grand Duke Constantine Pavlovich were also shareholders. Initially the company turned a favorable profit until the first years of the 19th century, after which mismanagement and scarcity of nourishing food threatened it with serious losses, if not ultimate ruin. In order to get a fleet to the area, the First Russian circumnavigation was undertaken, with Rezanov on board, taking the route from Sankt Petersburg to Brazil to the Kingdom of Hawaii to Kamchatka. The ships would not only supply the colonies in America but also begin a Russian fur trade between Alaska, Japan and China, and collect scientific data. Rezanov was appointed as minister plenipotentiary and given the special assignment of opening diplomatic relations with the isolationist Tokugawa Shogunate. Before reaching Japan, the Russians visited Hawaii where they learned of the destruction of the Russian colony of Redoubt Saint Michael in America. The Neva, one of the two ships in the expedition, was dispatched north on 31 May 1804 and was critical in taking back Saint Michael in the Battle of Sitka later that year. Rezanov was impressed with the agricultural potential of the Hawaiian Islands, exclaiming that "All of Siberia might be supplied by sugar from Owhyhee". After many months of waiting for the Shogun's decision about opening trade relations with Russia, first isolated on board ship, then confined in a small compound on shore, the Russians left Nagasaki on 5 April 1805, their efforts at opening trade an embarrassing failure. Sick with hunger and scurvy, they arrived under the guns of the Spanish overlooking San Francisco Bay on 27 March, meeting with the comandante of San Francisco, Don José Darío Argüello. During a stay of six weeks, Rezanov was successful in bartering and buying wheat, barley, peas, beans, flour, tallow, salt and other items. Departing on 10 May, he reached Sitka on 8 June. Rezanov had begun a love affair with the 15 year old daughter of the comandante Concepción Argüello ("Conchita"). The couple became engaged, causing a sensation in the tight knit California society, especially because of their differences in religion and nationality, but Rezanov's diplomatic skill won over the clergy. Rezanov had the promise of the perplexed governor to forward a copy of the treaty to Spain at once. He proceeded to Petropavlovsk, where he dispatched his ships, without the consent of the Emperor of All Russia—in effect declaring war on his own—to attack the Japanese island Sakhalin of the lower Kuril group. Rezanov then began the overland trip to Saint Petersburg, hoping to obtain the Emperor's approval for the treaty. He wrote personal letters to the Pope and to the King of Spain asking dispensation and royal consent for his marriage.
Өлім
Ол 1807 жылдың 8 наурызында Сібірдегі Красный Яр (қазіргі Красноярск) қаласында қызбадан және әлсіздіктен қайтыс болды. Оның қабірін большевиктер бұзды, бірақ оның мәйіті қайта жерленді. 2000 жылдың 28 қазанында Красноярск қаласындағы Троица шіркеуінің маңындағы Резановтың қабірінде (бір дерек бойынша, оның мәйіті 1950 жылдардың аяғында осы жерге көшірілген) дұға оқылды және Резановқа арналған ескерткіш ашылды. Ақындар Резанов пен Кончитаның оқиғасын қолға алып, оны Ресейде әйгілі романсқа айналдырды. Ескерткіште ақ крест орнатылған, оның бір жағында "Николай Петрович Резанов 1764 – 1807. Мен сені ешқашан ұмытпаймын" деген жазу, ал екінші жағында – Андрей Вознесенскийдің "Юнона мен Авос" поэмасынан алынған "Мария Консепсьон де Аргуэлло 1791 – 1857. Мен сені енді ешқашан көрмеймін" деген сөздер жазылған.
He died of fever and exhaustion in Krasny Yar (now Krasnoyarsk), Siberia, on March 8, 1807. His grave was destroyed by Bolsheviks, but his remains were reburied. On October 28, 2000, at Rezanov's grave in the Trinity churchyard of Krasnoyarsk (where according to one account his remains were moved in the late 1950s) there was a service for the dead and the dedication of a memorial to Rezanov. Poets had taken up the story of Rezanov and Conchita, turning it into a famous romance in Russia. The memorial has a white cross, bearing on one side the inscription "Nikolai Petrovich Rezanov 1764 — 1807. I will never forget you", and on the other side — "Maria Concepcion de Arguello 1791 — 1857. I will never see you again", quoting the lines from "Juno and Avos" by Andrei Voznesensky.
Мұра
Резановтың Консепсьонмен романсы Сан-Франциско авторы Фрэнсис Бретт Харттың «Консепсьон де Аргуэлло» балладасының тақырыбы болды. 1937 жылы көпшілікке ұмытылған Сан-Франциско авторы Гертруда Атертон «Резанов пен Дона Конча» романын жазды, ал ол Резановтың Консепсьонмен романсының жүз жылдығына арналған өмірбаянын да жазған еді. 1979 жылы композитор Алексей Рыбников пен ақын Андрей Вознесенский Резанов пен Консепсьонның махаббат оқиғасын таңдап, операны Резановтың «Юнона» және «Авось» кемелерінің есімдерімен атады – осы оқиғаға арналған алғашқы ресейлік рок-опералардың бірі. Бастапқы қойылым Ленком театрында үлкен жетістікке қол жеткізді және 2013 жылға дейін толық залмен ойналып келді. 1979 жылдан 2005 жылға дейін Резанов рөлін ойнаған Николай Караченцов 2005 жылы автокөлік апатында ауыр жарақат алды, содан кейін Дмитрий Певцов және Виктор Раков оны алмастырды. Калифорния штатының Монтерей қаласының полиция бастығы Гэри Браун екі ғашықтың құрметіне өткізілген діни рәсімге қатысты. Ол Сибирьде Pointman Leadership Institute командасының құрамында Ұлттық полицияға этикалық басшылықты үйрету үшін болған. Бастық Браун Кончитаның қабірінен Резановтың қабіріне топырақ шашып, Монтерей тұрғыны Джон Миддлтонның ұсынысы бойынша оның жерленген жерінен гүл алып, Резановтың қабірінен топырақ алып, Бенисиядағы Консепсьон де Аргуэллоның демалатын жеріне шашып жіберді. «Олар осылайша мәңгілікке байланысты болады», - деді бастық. Ол 200 жыл бұрын болған махаббат оқиғасы Красноярск пен Монтерей қалаларын мәңгілікке біріктіргенін қосты.
Rezanov's romance with Concepción became the subject of Concepcion de Arguello, a ballad by the San Francisco author, Francis Bret Harte, and a 1937 novel, Rezánov and Doña Concha, by the largely forgotten San Francisco author Gertrude Atherton, who had also written a biography of Rezanov on the centennial of his romance with Concepcion. In 1979, the composer Alexei Rybnikov and the poet Andrey Voznesensky wrote one of the first Russian rock operas, choosing the love affair of Rezanov and Concepcion as their subject and naming the opera after two of Rezanov's ships, Juno and Avos. The original production has enjoyed immense success in the Lenkom Theatre and is still being performed to standing ovations as of 2013. The original actor playing Rezanov from 1979 to 2005, Nikolai Karachentsov, was seriously injured in a car crash in 2005, and has been replaced in the production by Dmitry Pevtsov and Viktor Rakov. The High Mass for the two lovers was attended by Gary E. Brown, Police Chief of the city of Monterey, California. He was in Siberia as part of a Pointman Leadership Institute team to instruct the National Police in Ethical Based Leadership. Chief Brown scattered on Rezanov's tomb some earth from Conchita's grave, and at the suggestion of Monterey resident John Middleton, a rose from her burial site, and took some earth from Rezanov's grave to scatter on the resting place of Concepcion de Arguello in Benicia, CA. "It will connect them forever in a symbolic way" said the chief. He went on to share that the love story which took place 200 years ago forever united the cities of Krasnoyarsk and Monterey.