Кіріспе

Ауыз және қолдың көмегімен ойналатын аспап.

Морсинг (сонымен қатар мухаршанку, моурчинг, морчинг немесе морчанг; санскрит: दंत वाद्यन्तरात्मसत्रस्य, телугу: మోర్సింగ్, каннада: ಮೋರ್ಸಿಂಗ್, раджастхани: मोरचंग, тамил: நாமுழவு அல்லது முகச்சங்கு, малаялам: മുഖർശംഖ്, ағылшын: "жақ арфасы") – еврей арфасына ұқсас аспап, негізінен Раджастханда, Оңтүстік Үндістанның карнатик музыкасында және Синд, Пәкістанда қолданылады. Оны ламеллофондар класына жатқызуға болады, бұл – соққылы идиофондардың бір тармағы. Аспаптың құрамында ат тұяғы пішіндес металл сақинасы бар, оның екі параллель тірегі аспаптың негізін құрайды. Сақинаның ортасында, тіректердің арасында металл тіл орналасқан, ол бір жағынан сақинаға бекітілген, екінші жағынан дірілдеуге еркін. Металл тіл, сондай-ақ "триггер" деп те аталады, бос ұшында дөңгелек сақинаға перпендикуляр жазықтықта иілген, осылайша оны соққыға ұшыратып, дірілдетуге болады. Морсингтің тарихы 1500 жылдан астам уақытқа жетеді. Бұрын балық сүйегін соғып, музыкалық дыбыс шығарған. Үндістан субконтинентіндегі оның нақты шығу тегі толыққанды құжатталмаған, көбінесе ежелгі деректер халық аңыздарынан алынған. Аспап негізінен Оңтүстік Үндістанда, Раджастханда және Ассамның кейбір аймақтарында кездеседі. Бенгал және ассам халық музыкасында кейде Рабиндрасангитпен бірге орындалады, ал Оңтүстік Үндістанда карнатик концерттері мен соққы аспаптар ансамблінде қолданылады. Раджастханда ол морчанг деп аталады және халық музыкасында (лок гит) соққы аспабы ретінде пайдаланылады. Оны хинди киносында Р.Д.Бурман және С.Д.Бурман сияқты композиторлар жиі қолданған, ал ХХ ғасырда Варун Зинже сияқты көше музыканттары оны жаңаша орындаумен жаңартып берді.

Ойын техникасы

Морсинг алдыңғы тістерге қойылады, еріндер сәл шығарылып, қолмен мікіміксіз ұсталады. Дыбыс шығару үшін екінші қолдың көрсету саусағымен соғылады. Ойыншының тілінің мұрын дыбыстарын шығару арқылы қозғалысы, дыбыс биіктігін өзгерту үшін қолданылады. Бұл, ауыз арқылы ауа сыртқа немесе ішке тартылғанда, мұрын арқылы "Нға" немесе оның ұқсас нұсқасы айтылғанда мүмкін болады. Бұл медитация процесіне көмектеседі, сондықтан кейбір ойыншылар оны пранаяманы жаттығудың бір түрі ретінде пайдаланады. Ал басқалары ойнаған кезде құралға сөйлейді, осылайша әдемі, сырлы эхо әсерін тудырады. Морсинг қолмен мікіміксіз ұсталады, құрылысы немесе сақинасы әдетте сол қолдың алақаны мен саусақтары арасында орналасады. Құрал бос тұрғанда ортаңғы бөлігіне немесе металл тіліне тимеуге көңіл болу керек. Содан кейін, екі параллель тіреуіштің жоғарғысы алдыңғы жоғарғы тістерге қатты басылады; ал төменгі тіреуіш алдыңғы төменгі тістерге қарсы, еріндер байланысты ұстауға көмектеседі, металл тіл қозғалғанда тістерге тимейді. Қозғалысқа келтіргіш көрсету саусағының ұшымен тартылады. Дыбыс металл тілдің дірілінен туындайды, ол тістер арқылы және ауыз және мұрын қуысы арқылы беріледі. Ойыншының тілінің үнемі қозғалып, тартылуымен өте жылдам дыбыс үлгілерін жасауға болады. Ауыз кеңістігін тарыту арқылы мұрын тесіктері электронды музыкадағы фазерлерге ұқсас түрлі фазаларда дыбыстар шығарады. Дәстүрлі түрде темірден жасалса, оның басқа түрлері мыстан, ағаштан, сүйектен, тіпті пластиктен және кредиттерден де жасалуы мүмкін.

Тюнинг

Құралдың негізгі дыбыс қатары өте аз өзгертіледі. Ерекшелігі, құралдың дыбыс қатарын көтеруге емес, төмендетуге ғана болады. Дыбыс қатарын сәл төмендету үшін, тартылатын бөлігіне балауыз жағылуы мүмкін. Дыбыс қатарын көтеру үшін оны тегістеуге болады, бірақ бұл құралға зиян келтіруі мүмкін.

Жоғары деңгейдегі музыкалық аспаптар мен сүйемелдеу өнерлері

Карнатик музыкасында морсинг көбінесе мридангам немесе дольмен бірге орындалады, сондықтан мридангамда ойналатын үн таңбаларын немесе дыбыстық түсіндіруін білу қажет. Морсинг ойнағанда іштей қайталап тұру үшін мридангамда ойналатын үн таңбаларының (перкуссиялық аспаптарда ойналатын үн таңбаларының үлгісі) дыбыстық бейнесін білу маңызды. Мридангамда ойналатын үн таңбаларын іштей қайталау өнері коннакол деп аталады. Бірақ морсинг ойнағанда үн таңбаларын шығарып айтудың қажеті жоқ, тек тілді солай қозғау керек, сонда ауа жолдары бітелгенімен ашылып, үн таңбаларының дыбысын тудырады. Аспаптың мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан бұл қиын болғанымен, мридангамды ұстанып, мүмкіндігінше бірдей үн таңбаларын орындау өте маңызды. Әнді жеке орындағанда немесе неравал немесе свара прастара (Карнатик музыкасындағы ән орындау сатылары) кезінде морсингтің ерекшелігі мен жан-жақтылығын көрсетуге болады. Морсинг концерт бойы мридангамның көлеңкесі ретінде орындалады, ал аспаптың қабілеттерін жеке орындағанда немесе бірге орындағанда, сондай-ақ тани (концерттегі перкуссиялық бөлім) немесе талавадьялар (перкуссиялық ансамбльдер) кезінде көрсету керек. Морчанг мүлдем басқа принциптермен жұмыс істесе де, оның музыкасы Австралия диджеридуынан шыққан музыкаға ұқсас.

Әлемдегі нұсқалары

Морчанг бүкіл әлемде дерлік бірдей формада және дизайнда кездеседі және әртүрлі тілдерде әртүрлі атаулармен (шамамен 900-ге жуық) аталады. Мысалы: Морчанг / морсинг (Үндістан), Ку Сянь (Қытай), Варган (Ресей), Мунхарпе (Норвегия), Занбурак (Иран), Маултроммель (Германия), Гимбарде (Франция), Марранцано (Италия), Доромб (Мажарстан), Дамбрелис (Литва) және Дримба (Украина). Ол Азия мен Еуропа арасындағы ежелгі сауда жолдары арқылы, соның ішінде Жібек жолы арқылы таралып, елдер арасында тараған болуы мүмкін. Бір теория бойынша, «еврей арфасы» деген атау «жау арфасы» деген сөздің бұрмалануы болып табылады. Бұл теорияны Оксфорд ағылшын сөздігі (OED) «негізсіз және дұрыс емес» деп сипаттайды. OED былай дейді: «Көп немесе аз қанағаттанарлық себептерді болжауға болады: мысалы, бұл аспапты еврейлер жасаған, сатқан немесе Англияға әкелген немесе олар жасаған деп есептелген; немесе оларға бұл аспапты жақсы коммерциялық атау ретінде берген, бұл Киелі кітаптағы кернейлер мен арфаларды білдіреді».

Белгілі ойыншылар

Кейде осы аспапта ойнаушыларды морсингистер деп атайды. Қазіргі заманғы ойнаушылардың ішінде Сундар Н, Минжур М Ягнараман, Бежанки В Рави Киран, Ортал Пелег, Валентина, Виачеслав бар. Ал бұрынғы дәуірлердегі морсингистер қатарында Авраам Линкольн, Ресей патшасы Ұлы Петр және Маннаргуди Натеса Пиллай, Харихарашарма (Вику Винаягарамның әкесі), Пудуккотай Махадеван, Калаймамани А. С. Кришнан, Майсур М Гурурaj, Оңтүстік Үндістаннан Бхарадваджа Р Сатавалли есімдері аталады.