Кіріспе
Пауни халқының мифтері
[[File:Atira corn goddess symbol. jpg|thumb|Атира, Пауни халқының Хакосындағы (немесе Калуметтегі) егіздік құдайының символы]] Скидилер «жұлдыз мамандары» болған, Оңтүстік топтары кейбір аспан денелері мен метеорологиялық құбылыстардың жаратылыс күштерін мойындағанмен, көбінесе қолдау мен басшылық үшін жануарларға сүйенген. Жаратушы Құдай – Тирава. Ең көп қолданылатын нұсқасы – Тиравахат. Ол Пауни халқына татуировка жасау, от жағу, аң аулау, егін шаруашылығы, сөйлеу және киім кию, діни рәсімдер (тамекі мен қасиетті жинақтарды қолдануды қоса алғанда) және құрбандық шалуды үйреткен деп есептеледі. Ол жұлдыздар мен планеталар, жел, найзағай, жаңбыр және күн күркірі сияқты табиғат құбылыстарының көп бөлігімен байланысты болған. Тираваның әйелі – Жер анасы Атира. Атира (сөзбе-сөз, Егіз ана) жүгерімен байланысты. Шығыстағы еркек таңғы жұлдыз бірінші болып жаратылған деп есептелді. Соғыс құдайы болған.
[[File:Atira corn goddess symbol. jpg|thumb|Symbol representing the goddess Atira in the Pawnee Hako (or Calumet) The Skidis were "the great star specialists", The South Bands acknowledged the creative powers of some celestial objects and meteorological phenomena, but largely counted upon animals for support and guidance. was the creator god. Another variant, perhaps most used, is Tirawahat. He was believed to have taught the Pawnee people tattooing, fire building, hunting, agriculture, speech and clothing, religious rituals (including the use of tobacco and sacred bundles), and sacrifices. He was associated with most natural phenomena, including stars and planets, wind, lightning, rain, and thunder. The wife of Tirawa was Atira, goddess of the Earth. Atira (literally, Mother Corn) was associated with corn. The male Morning Star in the East was believed to be created first. Being the war god
The foremost among them was Pahuk, usually translated "hill island", a bluff on the south side of the Platte River, near the town of Cedar Bluffs in present day Saunders County, Nebraska. Lalawakohtito, or "dark island", was an island in the Platte near Central City, Nebraska. Ahkawitakol, or "white bank", was on the Loup River opposite the mouth of the Cedar River in what is now Nance County, Nebraska. Kitzawitzuk, translated "water on a bank", also known to the Pawnee as Pahowa, was a spring on the Solomon River
The fifth lodge of the nahurac was known to the Pawnee as Pahur (/pa'hur/, translated as "hill that points the way" or "guide rock"). The lodge also represented the universe in a more practical way. The physical construction of the house required setting up four posts to represent the four cardinal directions, "aligned almost exactly with the north–south, east–west axis." A Pawnee observatory lodge also required an unobstructed view of the eastern sky. The lodge's axis would be oriented east–west in such a way that the sunrise of vernal equinox would cast light on the altar. The dimensions of the lodge's smoke hole and door would be designed to allow observation of the sky, e. g. with the smoke hole aligned to enable observation of the Pleiades. According to one Skidi band Pawnee man at the beginning of the twentieth century, "The Skidi were organized by the stars; these powers above made them into families and villages, and taught them how to live and how to perform their ceremonies. The shrines of the four leading villages were given by the four leading stars and represent those stars which guide and rule the people." Regular ceremonies were performed before major events, such as semi annual buffalo hunts. Kawaha, an often besought god of good luck, was closely connected to buffalo hunts.
Олардың ішіндегі ең маңыздысы – Пахук, көбінесе «төбе аралы» деп аударылады, Платт өзенінің оңтүстік жағындағы, қазіргі Небраска штатының Саундерс округіндегі Седар Блаффс қаласына жақын жерде орналасқан тіктеу. Лалавакохтито, немесе «қара арал», Небраска штатының Централ-Сити қаласының жанындағы Платт өзеніндегі арал болған. Ахкавитакол, немесе «ақ жаға», Лоп өзенінің сағасына қарама-қарсы, қазіргі Нэнс округіндегі (Небраска штаты) Седар өзенінің сағасына қарама-қарсы орналасқан. Китзавицук, «жағадағы су» деп аударылатын, Пауни халқы Пахова деп те білген, Соломон өзеніндегі бұлақ.
[[File:Atira corn goddess symbol. jpg|thumb|Symbol representing the goddess Atira in the Pawnee Hako (or Calumet) The Skidis were "the great star specialists", The South Bands acknowledged the creative powers of some celestial objects and meteorological phenomena, but largely counted upon animals for support and guidance. was the creator god. Another variant, perhaps most used, is Tirawahat. He was believed to have taught the Pawnee people tattooing, fire building, hunting, agriculture, speech and clothing, religious rituals (including the use of tobacco and sacred bundles), and sacrifices. He was associated with most natural phenomena, including stars and planets, wind, lightning, rain, and thunder. The wife of Tirawa was Atira, goddess of the Earth. Atira (literally, Mother Corn) was associated with corn. The male Morning Star in the East was believed to be created first. Being the war god
The foremost among them was Pahuk, usually translated "hill island", a bluff on the south side of the Platte River, near the town of Cedar Bluffs in present day Saunders County, Nebraska. Lalawakohtito, or "dark island", was an island in the Platte near Central City, Nebraska. Ahkawitakol, or "white bank", was on the Loup River opposite the mouth of the Cedar River in what is now Nance County, Nebraska. Kitzawitzuk, translated "water on a bank", also known to the Pawnee as Pahowa, was a spring on the Solomon River
The fifth lodge of the nahurac was known to the Pawnee as Pahur (/pa'hur/, translated as "hill that points the way" or "guide rock"). The lodge also represented the universe in a more practical way. The physical construction of the house required setting up four posts to represent the four cardinal directions, "aligned almost exactly with the north–south, east–west axis." A Pawnee observatory lodge also required an unobstructed view of the eastern sky. The lodge's axis would be oriented east–west in such a way that the sunrise of vernal equinox would cast light on the altar. The dimensions of the lodge's smoke hole and door would be designed to allow observation of the sky, e. g. with the smoke hole aligned to enable observation of the Pleiades. According to one Skidi band Pawnee man at the beginning of the twentieth century, "The Skidi were organized by the stars; these powers above made them into families and villages, and taught them how to live and how to perform their ceremonies. The shrines of the four leading villages were given by the four leading stars and represent those stars which guide and rule the people." Regular ceremonies were performed before major events, such as semi annual buffalo hunts. Kawaha, an often besought god of good luck, was closely connected to buffalo hunts.
Нахурактың бесінші үйі Пауни халқына Пахур (/pa'hur/, «жол көрсететін төбе» немесе «бағыттаушы тас») деп белгілі болған. Үй сонымен қатар ғаламды практикалық тұрғыдан бейнелеген. Үйдің физикалық құрылысы төрт бағытты көрсететін төрт тіреу орнатуды талап еткен, «солтүстік-оңтүстік, шығыс-батыс осімен шамалы ғана сәйкес келген». Пауни обсерваториясының үйі шығыс аспанына кедергісіз көрініс талап еткен. Үйдің осі шығыс-батысқа қарай бағытталған, көктемгі күн мен түн теңелуінің күн шығысы құрбандық тақтасына жарық түсіретіндей етілген. Үйдің түтін шығаратын тесігі мен есігінің өлшемдері аспанды бақылауға мүмкіндік беретіндей жобаланған, мысалы, түтін шығаратын тесік Плеядаларды бақылауға мүмкіндік беретіндей етілген. ХХ ғасырдың басында бір Скиди тобының Пауни адамы айтқан: «Скидилер жұлдыздармен ұйымдастырылған; жоғарыдағы осы күштер оларды отбасылар мен ауылдарға айналдырды және оларға қалай өмір сүруді және рәсімдерді қалай орындауды үйретті. Төрт жетекші ауылдың қасиетті орындары төрт жетекші жұлдыздармен берілген және халықты басшылыққа алатын және басқаратын осы жұлдыздарды көрсетеді». Маңызды оқиғалар алдында, мысалы, жарты жылдық бизон аулау сияқты тұрақты рәсімдер өткізілген. Каваха, жиі тілек тілейтін сәттілік құдайы, бизон аулаумен тығыз байланысты болған.
[[File:Atira corn goddess symbol. jpg|thumb|Symbol representing the goddess Atira in the Pawnee Hako (or Calumet) The Skidis were "the great star specialists", The South Bands acknowledged the creative powers of some celestial objects and meteorological phenomena, but largely counted upon animals for support and guidance. was the creator god. Another variant, perhaps most used, is Tirawahat. He was believed to have taught the Pawnee people tattooing, fire building, hunting, agriculture, speech and clothing, religious rituals (including the use of tobacco and sacred bundles), and sacrifices. He was associated with most natural phenomena, including stars and planets, wind, lightning, rain, and thunder. The wife of Tirawa was Atira, goddess of the Earth. Atira (literally, Mother Corn) was associated with corn. The male Morning Star in the East was believed to be created first. Being the war god
The foremost among them was Pahuk, usually translated "hill island", a bluff on the south side of the Platte River, near the town of Cedar Bluffs in present day Saunders County, Nebraska. Lalawakohtito, or "dark island", was an island in the Platte near Central City, Nebraska. Ahkawitakol, or "white bank", was on the Loup River opposite the mouth of the Cedar River in what is now Nance County, Nebraska. Kitzawitzuk, translated "water on a bank", also known to the Pawnee as Pahowa, was a spring on the Solomon River
The fifth lodge of the nahurac was known to the Pawnee as Pahur (/pa'hur/, translated as "hill that points the way" or "guide rock"). The lodge also represented the universe in a more practical way. The physical construction of the house required setting up four posts to represent the four cardinal directions, "aligned almost exactly with the north–south, east–west axis." A Pawnee observatory lodge also required an unobstructed view of the eastern sky. The lodge's axis would be oriented east–west in such a way that the sunrise of vernal equinox would cast light on the altar. The dimensions of the lodge's smoke hole and door would be designed to allow observation of the sky, e. g. with the smoke hole aligned to enable observation of the Pleiades. According to one Skidi band Pawnee man at the beginning of the twentieth century, "The Skidi were organized by the stars; these powers above made them into families and villages, and taught them how to live and how to perform their ceremonies. The shrines of the four leading villages were given by the four leading stars and represent those stars which guide and rule the people." Regular ceremonies were performed before major events, such as semi annual buffalo hunts. Kawaha, an often besought god of good luck, was closely connected to buffalo hunts.
Таң жұлдызының кім екені
Таң Жұлдызының кім екені белгісіз. "Ең алғашқы мәліметтерде Венера Таң Жұлдызы деп көрсетілген, ал көптеген этнографтар Марсты жақтыратын", себебі ол қызыл түсті екені айтылған. Ауылға қайтқан соң, тұтқынға алынған қыз Таң Жұлдызының құлына (қасындағы дін қызметкеріне) тапсырылды. Қызбен байланысқан адамдар оған құрметпен қарады, бірақ оны тайпаның қалған бөлігінен бөліп ұстады. Көктемгі құрбандық шалу уақыты келгенде, оған қасиетті тазару рәсімі жасалды. Бес күндік рәсім дін қызметкерінің ырымның даму сатыларын сипаттайтын әндерімен басталды, ал қыз Таң Жұлдызының рәсімдік бейнесі ретінде адамнан аспан денесіне айналды. Салтанаттың соңғы күні әйелдер, ұлдар және аналарының қолындағы нәрестелермен бірге қыз ауылдан шығып, ағаштан жасалған платформаға (шаңғыға) дейін сүйемелдеді. Антрополог Ральф Линтонның хабарлауынша, бұл рәсімді Пауни тайпасының діни басшылары "біршама мәжбүрлі түрде" орындаған, оны міндет деп санап, одан ләззат алмаған. Дін қызметкерлері оның киімдерін шешіп, Таң Жұлдызының (Марстың) шығу кезінде оны платформада қалдырды. Таң Жұлдызы мен оның от шарына ұқсатып, екі адам шығыстан келіп, оның қабырға асты мен шатқайнауына отты бұтақтарды тигізді. Содан кейін оған төрт ер адам соғыс таяқтарымен соқты. Оны тұтқынға алған адам "Бас сүйек" жинағынан қасиетті жебені оның жүрегіне атты, ал бір уақытта екінші адам оны "Таң Жұлдызы" жинағынан соғыс таяғымен басына ұрып соқты. Содан кейін дін қызметкері қыздың кеудесін қыш пышақпен кесіп, оның қанын құрғақ етке жинады. ("Өте кішкентай кесік жасалады, жүрек ашылмайды немесе алынбайды.") Ауыл еркектері оның денесіне жебелер атып, Таң Жұлдызының бейнесінде онымен символдық түрде бірігіп жатты. Оның қаны платформадан төмен тамшылап, барлық өсімдіктер мен жануарлардың бағын бейнелейтін "Кеш Жұлдызының" жеріне жетті. Олар оның денесін алып, бетін далаға жатқызды, онда оның қаны жерге сіңіп, топырақты тыңайтады. Кеш Жұлдызының рухы босатылған деп есептелді және рәсім егіннің жетістігіне, жазықтықтағы барлық тіршіліктің жалғасуына және Әлемнің мәңгілік сақталуына кепілдік береді деп сендірілді.