Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американың түпкілікті халқының мифологиясы
Mythology of American indigenous people
Абенаки халқы – Американың Солтүстік-Шығыс орманды аймағында қоныстанған түпкілікті халықтардың бірі. Олардың діни сенімдері Мидеувин дәстүрінің бір бөлігі болып табылады, оның рәсімдерін дәрігерлер – Медеулин немесе Мдавинно атқарады.
The Abenaki people are an indigenous peoples of the Americas located in the Northeastern Woodlands region. Their religious beliefs are part of the Midewiwin tradition, with ceremonies led by medicine keepers, called Medeoulin or Mdawinno.
Жасау
Абенаки мифологиясында ең жоғары құдай – Гичи Ниваск, сондай-ақ Табалдак немесе Дабалдак, яғни Ие, және Ниваскоуган, яғни Ұлы Рух деп те аталады. Жаратылыс мифі бойынша, Гичи Ниваск оны қалағанға дейін ешқандай дыбыс немесе түс болған жоқ, содан кейін ол әлемді жарату процесін бастады. Ол үшін ол бастапқы сулардан Толба деп аталатын алып тасбақаны шақырды, Толбаның қабығының үстіне құрлықты, ал одан жоғары бұлттарды жасады. Осы жаратылыстан кейін Ұлы Рух ұйқыға кетіп, барлық тіршілік иесі мен өсімдіктер туралы армандады. Оянғанда, ұйқыда армандағандарының шындыққа айналғанын көрді. Осылайша, жаңа жаратылған әлем тіршілік иелерімен толықты.
In Abenaki mythology the highest deity is Gici Niwaskw, also referred to by the titles of Tabaldak or Dabaldak, meaning Lord, and Niwaskowôgan, meaning Great Spirit. According to the creation myth, there existed no sound or color prior until Gici Niwaskw desired it and began the process of creating the world. To do so he called forth a giant turtle, called Tolba, from the primordial waters, crafting the land on top of Tolba’s shell and the clouds above that. After this creation the Great Spirit fell asleep and began to dream of every creature and plant to ever exist, waking to discover that his dreams had become reality as he had slept. Thus the newly created world was populated by living things.
Глускаб және дәуірлер арасындағы ауысу
Гичи Нивасктың туындыларын күтіп-ұстауға және үш дәуірдің арасындағы ауысуға жауапты болған басты кейіпкер – Глускаб, ол әртүрлі Абенаки тармақтарының тайпаларында Глускап, Глускабе және Клускомба сияқты әртүрлі атаулармен белгілі. Мифологияда толық құдай емес, Глускаб – табиғаттан тыс күш-қуаты бар жаратылыс ретінде сипатталады, ол оларды адамзаттың өмірін жеңілдету үшін пайдаланады, сонымен бірге адамдарды алдап, олармен әдемі әзілдер жасауға бейім. Глускабтың көптеген ерліктерінің бірі – қанаттарын соғып жел тудыратын үлкен бүркіт Памоланы алдап, оның қанаттарын байлап, ал бүркіт кейде ғана дауыл тудырады деп уәде бергенде босату. Глускабқа бобрларды қазіргі өлшемдеріне дейін кішірету де жатады, себебі ежелгі дәуірде олар адамдардан ірі болған. Ол олардың басына мейірленіп ұстап, әр ұстаған сайын сиқырымен оларды кішірейте түсті. Көп тараған әңгімелердің бірі – Глускабтың клен ағаштарындағы сіропты шырынға айналдырғаны туралы. Бастапқыда сіропты клен ағаштарынан тікелей табуға болатын, сондықтан адамдар күні бойы ағаштардың астында отырып, тәтті тамақты тікелей аузына құйып, егістіктерді күтімсіз қалдырып, үйлерін тазаламаған. Глускаб сіропты сұйылту үшін клен ағаштарына су құйды, соның салдарынан адамдар клен сиробын жинамайынша және оны жинағаннан әлдеқайда аз мөлшерде қайнатпайынша ала алмады. Осылайша Глускаб адамдардың өмірінде жалқаулыққа бой алмауын қамтамасыз етті. Глускаб туралы кейбір нұсқаларда ол Малсумның немесе Малсумистің егіз бауыры ретінде сипатталады, ол адамдардың өмірін жеңілдетуге емес, қиын етуге тырысатын жаратылыс. Алайда, бұл нұсқаның шын мәнінде Абенаки мифологиясынан шыққандығына күмән бар, мүмкін бұл Ирокез тайпаларына қате атрибуцияланған ертегі болуы мүмкін, себебі Абенаки тайпаларының арасында оның тек бір ғана белгілі көзі бар және олардың арасында осы туралы кеңінен білім жоқ.
The main character noted for being responsible for the care of Gici Niwaskw’s creations and the transition between the three ages is Gluskab, known by different names such as Glooscap, Glooskap, Gluskabe, and Klooskomba throughout the various Abenaki branch tribes. While not a full deity within the mythology Gluskab is characterized as a being with supernatural powers who uses them to make life easier for humankind while maintaining a fondness for trickery and playing pranks on people. One of Gluskab’s many feats was tricking the great eagle Pamola, who creates wind by beating his wings, to allow him to tie his wings, and freeing them once the eagle promised to only cause storms sometimes. Gluskab is also credited with shrinking beavers to their modern size, as during the Ancient Age they were larger than humans. He did this by petting them on their heads, and with each pet, he used his magic to cause them to grow smaller and smaller. The most common tale was of Gluskab turning the syrup within maple trees to sap. Initially, syrup could be found directly in maple trees, so the humans sat under the trees all day and let the sweet treat drip directly into their mouths, leaving the fields untended and homes unkempt. Gluskab poured water into the maple trees to dilute the syrup, which meant that humans could no longer have maple syrup without collecting it and boiling it down for much less than they had gathered. Thus Gluskab ensured humans would not grow lazy in their lives. In some versions of his story, Gluskab is noted as being the twin of Malsum or Malsumis, a more malevolent being that seeks to make life harder for humans rather than easier. However, there is some doubt of whether this version actually comes from Abenaki mythology or if it is a misattributed Iroquois tale, as there exists only one known source for it within the Abenaki tribes and no wider knowledge of it within them.
Үш дәуір
Әбенакилер әлемнің жаратылуынан бері адамзат пен басқа жануарлар арасындағы қарым-қатынас бойынша анықталған үш бөлек дәуірден өткеніне сенеди. Біріншіден, адамдар мен жануарлар теңесетін Ежелгі дәуір, одан кейін адамдар басқа жануарлар сияқты болмай, өздерін бөліп көрсетуді бастаған Алтын дәуір. Соңында, қазіргі дәуір – адамдардың қалған жануарлардан толыққан толық ажыратылған қазіргі жағдайымен сипатталатын заман.
Since the creation, it is believed by the Abenaki that the world has gone through three separate ages, defined by humanity and its relationship with the other animals. First, there is the Ancient Age, where humans and animals are viewed as equal, followed by the Golden Age, where humans begin to separate themselves from being like the other animals. Finally, there is the Present Age, which is marked by the current status of humans being completely separate from the rest of the animals.