Америкалық тіл білімі маманы Меррит Рулен (1944-2021)
Merritt Ruhlen
Мерритт Рулен – американдық тіл білімі маманы (1944-2021). Тілдерді жіктеу, адам эволюциясы, Жозеф Гринберг тәсілін қорғау туралы зерттемелер. Тіл тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық тіл білімі маманы (1944–2021)
American linguist (1944–2021)
Мерритт Рулен (10 мамыр 1944 – 29 қаңтар 2021) – тілдерді жіктеу және бұл қазіргі адамның шығу тегі мен эволюциясы туралы қандай мәліметтер беретінін зерттеген американдық тіл білімі маманы. Руленнің еңбегі басқа тіл білімі мамандары арасында салыстырмалы-тарихи тіл білімі саласының бағытынан өзгеше деп танылды. Ол Джозеф Гринбергтің тілдерді жіктеуге қатысты тәсілінің негізгі жақтаушысы және қорғаушысы болды.
Merritt Ruhlen (May 10, 1944 – January 29, 2021) was an American linguist who worked on the classification of languages and what this reveals about the origin and evolution of modern humans. Amongst other linguists, Ruhlen's work was recognized as standing outside the mainstream of comparative historical linguistics. He was the principal advocate and defender of Joseph Greenberg's approach to language classification.
Өмірбаян
1944 жылы Франк Меррит Руллен болып туған Руллен Райс университетінде, Париж университетінде, Иллинойс университетінде және Бухарест университетінде оқыды. 1973 жылы Стэнфорд университетінде румыния тілі морфологиясының генеративтік талдауы туралы диссертация қорғап, докторлық дәрежесін алды. Содан кейін Руллен бірнеше жыл бойы Джозеф Гринберг пен Чарльз Фергюсон басқарған Стэнфорд Универсалдар жобасында ғылыми көмекші болып жұмыс істеді. 1994 жылдан бастап Стэнфордта антропологиялық ғылымдар және адам биологиясы салаларынан лекция оқыды, сондай-ақ Мюррей Гелл-Маннпен (және 2005 жылға дейін қайтыс болған Сергей Старостинмен) бірге Санта-Фе институтының адам тілдері эволюциясы бағдарламасын басқарды. 2005 жылдан бастап Руллен Генографиялық жобаның кеңесшілер кеңесіне мүше болды және Гонконг қалалық университетінде қонақ профессор ретінде қызмет етті. Руллен Джозеф Гринбергпен үш жарым онжылдық бойы жұмыс істеді және Гринбергтің тілдерді жіктеу әдістемелерінің негізгі жақтаушысы мен қорғаушысы атанды.
Born Frank Merritt Ruhlen, 1944, Ruhlen studied at Rice University, the University of Paris, the University of Illinois and the University of Bucharest. He received his PhD in 1973 from Stanford University with a dissertation on the generative analysis of Romanian morphology. Subsequently, Ruhlen worked for several years as a research assistant on the Stanford Universals Project, directed by Joseph Greenberg and Charles Ferguson. From 1994, he was a lecturer in Anthropological Sciences and Human Biology at Stanford and co director, along with Murray Gell Mann (and, until 2005, the late Sergei Starostin), of the Santa Fe Institute Program on the Evolution of Human Languages. From 2005, Ruhlen was on the advisory board of the Genographic Project and held appointment as a visiting professor at the City University of Hong Kong. Ruhlen knew and worked with Joseph Greenberg for three and a half decades and became the principal advocate and defender of Greenberg's methods of language classification.
Көпсалалық тәсіл
Рулен тарихи лингвистиканың нәтижелерін және генетика, археология сияқты басқа да гуманитарлық ғылымдарды үйлестіруге жасалған тыянақтың алдыңғы шебінде болды. Осы мақсатта ол генетик Луиджи Лука Кавалли Сфорцамен үш онжылдық, ал археолог Колин Ренфреумен екі онжылдық бойы тығыз жұмыс істеді.
Ruhlen has been in the forefront of attempts to coordinate the results of historical linguistics and other human sciences, such as genetics and archaeology. In this endeavor he has extensively worked with the geneticist Luigi Luca Cavalli Sforza for three decades and with the archaeologist Colin Renfrew for two decades.
Таксономиялық әдістер
Рулленге бағытталған сынның көп бөлігі оның Джозеф Гринбергтің "массалық салыстыру" немесе "көпжақты салыстыру" деп аталатын тілдерді жіктеу әдісін қорғауына байланысты. Бұл әдіс зерттеліп жатқан тілдердің морфологиясы мен негізгі сөздік қорының таңдалған элементтерін салыстыруды, олардың дыбыстық және мағыналық ұқсастықтарын тексеруді және осыларға негізделген жіктеу гипотезасын құруды қамтиды. Руллен мұндай жіктеудің салыстырмалы әдістің бастапқы қадамы екенін және тарихи лингвистиканың басқа операциялары, атап айтқанда дыбыстық сәйкестіктерді анықтау және прототілді реконструкциялау, тек жіктеу гипотезасы белгіленгеннен кейін ғана жүзеге асырылуы мүмкін деп санайды. Мысалы, Хок тек реконструкция ғана генетикалық байланысты дәлелдейді және үнді-еуропалық, uralдық, дравидтік, австронезиялық, банту және уто-ацтек тілдерінің барлығы сәтті реконструкция арқылы дәлелденгенін мәлімдейді. Руллен бұған келіспейді, былай дейді: "Дегенмен, бұл тілдердің барлығы прототілді реконструкциялауға тырысудың алдында жарамды тілдер ретінде қабылданған." Мысалы, Руллен Дельбрюк (1842–1922) туралы айтады, ол Бопптың кезінде, 19 ғасырдың басында үнді-еуропалық тілдердің дәлелденгенін қарастырған; бұл дәлелдің негізі "бір-біріне ұқсас мағыналы сөздер мен формалардың қоймалануы" болды. Алайда, Рулленнің бұл тұжырымын Позер мен Кэмпбелл жоққа шығарды. Руллен өз әлемдік тілдер жіктемесін генетик Луиджи Лука Кавалли Сфорцаның популяциялық генетика зерттеулерімен қолдайды, ол әлемдегі халықтардың арасындағы белгілі бір адам гендерінің таралуын анықтаған. Ол осы деректерді осы халықтардың эволюциялық тарихын көрсететін филогенетикалық ағаштар құру үшін пайдаланған. Кавалли Сфорцаның нәтижелері Рулленнің тілдерді жіктеу жүйесімен керемет сәйкес келеді деп есептеледі. Рулленнің лингвистикалық оппоненттері генетикалық байланыстың лингвистикалық байланысты дәлелдеу үшін қолданылмауы керек деп санайды. Бұл ағаш кейбір лингвистер мен антропологтар тарапынан бірнеше себептермен сынға ұшырады: ол тілдер мен халықтарды таңдап қолданады (мысалы, Солтүстік Қытайдың көптеген қытай-тибет тілдерін айтушыларын ескермейді); ол аустрикалық және америнд сияқты даулы тілдік топтардың шындығын болжайды; және тізімделген халық топтарының бірнешесі гендерімен емес, тілдерімен анықталады, бұл генетикалық және тілдік тармақтануды салыстыруға қатысы жоқ және тавтологиялық болып табылады.
Most of the criticism directed at Ruhlen centers on his defense of Joseph Greenberg's technique of language classification, called "mass comparison" or "multilateral comparison." It involves comparing selected elements of the morphology and basic vocabulary of the languages being investigated, examining them for similarities in sound and meaning, and formulating a hypothesis of classification based on these. Ruhlen maintains that such classification is the first step in the comparative method and that the other operations of historical linguistics, in particular the formulation of sound correspondences and the reconstruction of a protolanguage, can only be carried out after a hypothesis of classification has been established. While Hock, for instance, claims that only reconstruction proves genetic affinity, and that Indo European, Uralic, Dravidian, Austronesian, Bantu, and Uto Aztecan have all been proved by successful reconstructions, Ruhlen disagrees, saying: And yet all of these families were universally accepted as valid families before anyone even thought of trying to reconstruct the protolanguage. As an example, Ruhlen mentions Delbrück (1842–1922), who considered Indo European to have been proved by the time of Bopp at the beginning of the 19th century; the basis for this proof was the "juxtaposition of words and forms of similar meaning." However, Ruhlen's claim was refuted by Poser and Campbell. Ruhlen believes his classification of the world's languages is supported by population genetics research by the geneticist Luigi Luca Cavalli Sforza, who has identified the distribution of certain human genes in populations throughout the world. He has used this evidence to construct phylogenetic trees showing the evolutionary history of these populations. Cavalli Sforza's findings are argued to match up remarkably well with Ruhlen's language classification. Ruhlen's linguist opponents hold that genetic relatedness cannot be used to adduce linguistic relatedness. This tree has been criticized by some linguists and anthropologists on several grounds: that it makes selective use of languages and populations (omitting the numerous Sino Tibetan speakers of northern China, for example); that it assumes the truth of such linguistic groups as Austric and Amerind that are controversial; and that several of the population groups listed are defined not by their genes but by their languages, making the correlation irrelevant to a comparison of genetic and linguistic branching and tautological as well.
Енисейлік На-Дене
Руленнің пікірінше, лингвистикалық деректер Орталық Сібірде қолданылатын енисей тілдерінің Солтүстік Американың батысындағы на-дене тілдерімен (соның ішінде Сапирмен келісе отырып, ол хайда тілін де қамтиды) ең жақын туыс екенін көрсетеді. Бұл гипотезаны Генрих К. Вернер мен Эдвард Ж. Важданың жекелеген зерттеулері қолдайды (Важда хайда тілінің на-дене тілдер отбасына жататындығын жоққа шығарады). Бұл, на-дене тілі Азиядан Жаңа дүниеге халықтың жеке көші-қонын көрсетеді, ол шамамен 13 000 жыл бұрын болған прото-америнд тілінде сөйлейтіндердің көші-қонын және 5 000 жыл бұрын эскимо-алеут тілінде сөйлейтіндердің көші-қонын аралықтағы кезең ретінде қарастырылады. Рулен кейде "дене-кавказ" деп аталатын тілдер отбасының бар екенін де айтады.
According to Ruhlen, linguistic evidence indicates that the Yeniseian languages, spoken in central Siberia, are most closely related to the Na Dene languages of western North America (among which, concurring with Sapir, he includes Haida). The hypothesis is supported by the separate researches of Heinrich K. Werner and Edward J. Vajda (Vajda rejects Haida's membership in the Na Dene language family). This would mean that Na Dene represents a distinct migration of peoples from Asia to the New World, intermediate between the migration of speakers of the putative Proto Amerind, estimated at 13,000 years ago, and the migration of Eskimo–Aleut speakers around 5,000 years ago. At other times, Ruhlen has maintained the existence of a language family called Dene–Caucasian.
Прото-сапиендер гипотезасы
Прото-сапиен тілі және жаһандық этимология мәселесі бойынша, көптеген танымал тарихи тіл білімі мамандары Руленнің болжамдарын және әдістемесін қабылдамайды, олар кем дегенде 30 000 жыл (немесе 100 000 жылдан астам) бұрын сөйленген тілді қайта құру мүмкін емес деп санайды. Рулен өзінің (және Бенгстонның) ешқашан Прото-сапиен тілін қайта құруға талпынбағанын, бірақ әлемдік тілдерде өте ерте заманғы сөздердің іздерін табуға болатынын айтты: әр [жаһандық] этимология үшін біз фонетикалық және семантикалық түсіндірме ұсынамыз, содан кейін түрлі тілдік отбасылардан мысалдар келтіріледі. Біз бұл жерде тілді қайта құрумен айналыспаймыз, ал осы [семантикалық және фонетикалық] түсіндірмелердің мақсаты – әр түбірдің ең жалпы мағынасын және дыбысталуын сипаттау ғана. Тілді қайта құру бойынша болашақ зерттеулер, әрине, ең көп тараған мағынасы немесе түрі бастапқысы емес екенін көрсететін жағдайларды анықтайды. Рулен сондай-ақ көптеген танымал тіл білімі мамандары ұстанатын "уақыт шегі" – салыстырмалы әдістің тиімділігін жоятын уақыт тереңдігі, кейбіреулер шамамен 6000-8000 жыл бұрын дейді – жоқ екенін мәлімдейді, және афроазиялық тілдік отбасының бар екендігі, тіпті одан да ерте еуразиялық (оның болуы әлі де даулы) тілдік отбасының болуы салыстырмалы әдістің көптеген тіл білімі мамандары қабылдағаннан гөрі ертерек кезеңдерге жете алатынын көрсетеді.
On the question of the Proto Sapiens language and global etymologies, most mainstream historical linguists reject Ruhlen's assumptions and methodology, holding that it is impossible to reconstruct a language spoken at least 30,000 years ago (possibly more than 100,000 years ago). Ruhlen has responded that he (and Bengtson) have never claimed to have reconstructed Proto Sapiens, but have simply pointed out that reflexes of very ancient words can still be found in the world's languages: For each [global] etymology we present a phonetic and semantic gloss, followed by examples from different language families. We do not deal here with reconstruction, and these [semantic and phonetic] glosses are intended merely to characterize the most general meaning and phonological shape of each root. Future work on reconstruction will no doubt discover cases where the most widespread meaning or shape was not original. Ruhlen also maintains that the “temporal ceiling” assumed by many mainstream linguists – the time depth beyond which the comparative method fails, considered by some to lie at roughly 6,000 to 8,000 years ago – does not exist, and that the now universally recognized existence of a language family as old as Afroasiatic, not to mention the even older Eurasiatic (whose existence remains controversial), shows that the comparative method can reach farther into the past than most linguists currently accept.