Кіріспе

Ағылшын очеркшісі, ақын және романист (1861–1889)

Эми Джудит Леви (10 қараша 1861 – 9 қыркүйек 1889) Кейбір дереккөздер Левидің қайтыс болған күнін 10 қыркүйек деп көрсетеді; алайда оның некрологы мен қабір тасы оның нақты қайтыс болған күнін 9 қыркүйек екенін көрсетеді. Ол әдеби қабілетімен, Кембридж университетінде екінші еврей әйел және Кембридждегі Ньюнхам колледжіндегі бірінші еврей студенті болған тәжірибесімен, феминистік көзқарастарымен, кейін "Жаңа әйел" деп аталған өмір салтын ұстанған достарымен (олардың кейбіреулері лесбиян болған), сондай-ақ 1880 жылдардағы Лондондағы әдеби және саяси белсенді айналымдардағы әйелдермен де, ерлермен де болған қарым-қатынастарымен есімдері сақталған ағылшын эссешісі, ақыны және романисі.

Ерте өмір және білім

Леви 1861 жылғы 10 қарашада Лондонның әулетті Клэфэм ауданында Льюис пен Изобель Леви отбасында дүниеге келді. Ол еврей отбасындағы жеті баланың екіншісі болды. Олардың діни салт-дәстүрлерге "еркіндікпен қарауы" болған, кейде Верхняя Беркли көшесіндегі реформалық синагогқа барып тұрған. Екі әйел де өзінің шығармаларында лесбияндық махаббат тақырыбын зерттеді. Ли Левиге "Вернон Лиге" деген өлең жаздырды.

Әдеби мансап

"Дүкеннің романсы" (1888), Левидің алғашқы романы, ертедегі "Жаңа әйел" романы саналады және 1880-ші жылдардағы Лондонда бизнес ашуға тырысқан әйелдердің қиындықтары мен мүмкіндіктерін көрсетеді. Леви өзінің екінші романы "Рубен Сакс" (1888) жазды, себебі ол "жұдайы өмірі мен мінез-құлқының күрделі мәселесіне" қатысты әдеби қажеттілікті сезінді, бұл мәселені ол 1886 жылы жариялаған "Көркем әдебиеттегі еврей" мақаласында анықтап, талқылаған болатын. Леви танымал немесе әдеби журналдарға әңгімелер, очерктер мен өлеңдер жазды; Оскар Уайльдтың "Әйелдер әлемі" журналында жарияланған "Тринити Коэни" және "Заманында даналар" әңгімелері оның ең белгілі туындыларының қатарында. 1886 жылы Леви "The Jewish Chronicle" журналы үшін еврей мәдениеті мен әдебиетіне арналған бірқатар мақалалар жаза бастады, олардың ішінде "Флоренциядағы гетто", "Көркем әдебиеттегі еврей", "Еврей юморы" және "Еврей балалары" кірді. Левидің поэзиясы, соның ішінде батыл "Дін мен неке туралы баллада", оның феминистік көзқарастарын көрсетеді. "Ксантиппе және басқа өлеңдер" (1881) жинағына Сократтың әйелінің атынан айтылған "Ксантиппе" өлеңі енген, ал "Кіші ақын және басқа өлеңдер" (1884) жинағында драмалық монологтармен қатар лирикалық өлеңдер де бар. Оның соңғы өлеңдер кітабы "Лондондық жапырақ ағашы" (1889) француз символизмінің ықпалын алғаш көрсеткен лирикалық шығармаларды қамтиды.

Жыныстық қатынас

Левиді Виктория дәуірінің лесбиян жазушысы деп санау мәселесі ғалымдар арасында әлі де талқыланып жүр. Ол өзінің досы Виолет Пейджетке, сонымен қатар Вернон Лиге деген махаббатын білдіретін бірнеше өлең жолдаған. Осы өлеңдердің ішінде оның "Вернон Лиге" және "Жаңа махаббат, жаңа өмір" атты белгілі туындылары бар. Екі шығармасында да басқа әйелге деген жауапсыз махаббат туралы айтылған. Ғалымдар осы әрекеттері достық мағынада болған ба, әлде терең құмарлықты білдірген бе, деген пікірде келіспеуде.

Өлім

Леви өте ерте жасынан бастап үлкен депрессиялық эпизодтарды бастан өткерді. Өмірінің соңғы жылдары оның депрессиясы романтикалық қарым-қатынастарына байланысты мазасыздық пен есту қабілетінің нашарлап бара жатқанын сезінуімен күшейді. 9 қыркүйек 1889 жылы Оскар Уайльд "Әйелдер әлемі" журналында оның қазасына арналған некролог жазды, онда ол оның қабілеттерін жоғары бағалады. Англияда кремацияланған алғашқы еврей әйелінің күлі Лондонның Баллз Понд Роуд зиратына қойылды.

Мұра

1993 жылы Меливен Нью Левидің туындыларының жинағын жариялады, ол "Эйми Левидің толық романдары мен таңдамалы жазбалары: 1861–1889" деген атпен шықты.