Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Этностық топ
тіл
Ethnic group
the language
Тзотцильдер – Мексиканың Чиапас штатының орталық таулы аймағында тұратын үнді майя халқы. 2000 жылғы мәліметтер бойынша, олардың саны шамамен 298 000-ға жуық. Мексиканың Чиапас штатында Тзотциль халқы ең көп шоғырланған муниципалитеттер: Шамула (48 500), Сан-Кристобаль-де-лас-Касас (30 700) және Зинакантан (24 300). Тзотциль тілі, Тзельталь және Ч'ол тілдері сияқты, Паленке және Яхчилан сияқты орталықтарда классикалық кезеңнің соңында сөйленген прото-Ч'ол тілінен тараған. Тзотциль сөзі бастапқыда Тзотциль тілінде "жарқанат адамдары" немесе "жарқанаттың халқы" деген мағынаны білдірген (тзотц сөзінен – "жарқанат"). Бүгінде Тзотцильдер өз тілдерін Бац'и к'оп деп атайды, бұл қазіргі тілде "шын сөз" дегенді білдіреді.
The Tzotzil are an Indigenous Maya people of the central highlands of Chiapas, Mexico. As of 2000, they numbered about 298,000. The municipalities with the largest Tzotzil population are Chamula (48,500), San Cristóbal de las Casas (30,700), and Zinacantán (24,300), in the Mexican state of Chiapas. The Tzotzil language, like Tzeltal and Ch'ol, is descended from the proto Ch'ol spoken in the late classic period at sites such as Palenque and Yaxchilan. The word tzotzil originally meant "bat people" or "people of the bat" in the Tzotzil language (from tzotz "bat"). Today the Tzotzil refer to their language as Bats'i k'op, which means "true word" in the modern language.
Киім-кешек
Үйлер дәстүрлі түрде қамыстан және балшықтан немесе ағаштан салынған, әдетте, сабанмен шатырылған. Ерлердің дәстүрлі киімі – жеңіл көйлек, қысқа шалбар, мойын орамал, бас киім және жүн пончо. Әйелдердің дәстүрлі киімі – блуза немесе ұзын көйлек (хуипил), ақ индигомен боялған юбка (энредо), мақта белбеу және шәл.
Houses were traditionally built of wattle and daub or lumber, usually with thatched roofs. Traditional men's clothing consists of shirt, short pants, neckerchief, hat, and wool poncho. Traditional women's clothing is a blouse or long overdress (huipil), indigo dyed skirt (enredo), cotton sash, and shawl.
Тарих
Лингвистикалық және археологиялық деректерге сүйене отырып, ғалымдар қазіргі тцотциль және тцелтал халықтарының ортақ ата-бабалары б.з. дейінгі 100-300 жылдар аралығында Чиапасқа кірген деп санайды. Испан жылнамаларында айтылғандай, испан жаулап алудан бұрын тцотцильдер квецаль қауырсыны мен янтарьді ацтектердің астанасы Теночтитланға экспорттаған. Олар Икстапаның жанындағы құдықтардан тұз өндіріп, Чиапас таулы аймағында саудалаған, және испан жаулап алудан кейін де осы сауданы жалғастырған. Тцотцильдер арасындағы бірлік күшті.
Based on linguistic and archaeological data, scholars believe that the common ancestors of the contemporary Tzotzil and Tzeltal peoples entered Chiapas between 100 BCE and 300 CE. According to Spanish chronicles, just before the Spanish Conquest the Tzotzil exported quetzal feathers and amber to the Aztec capital of Tenochtitlán. They also produced salt from wells near Ixtapa and traded it throughout the Chiapas highlands, and continued to do so after the Conquest. is strong among the Tzotzil.
Жергілікті дін
Бір испандық шежіреші Зинакантан халқын "санаусыз көп құдайлары бар халық" деп сипаттаған: олар күнге табынып, оған құрбандық шалған, толы өзендерге, бұлақтарға, қалың жапырақты ағаштарға және биік төбелерге құрбандықтар мен сыйлықтар берген. Олардың бабалары бір тас жартасты ашты және оны Құдай деп санап, оған табынған (Ximenez 1929 1931, 360). Шомылдырылған нәрестелер мен босанғанда қайтыс болған әйелдер тікелей Күнде орналасқан Винажельге барады. Суға батып, өлтірілген немесе шаңқай соққан адамдар Катибаққа бармайды.
A Spanish chronicler described Zinacantán as a people with "an infinite number of gods; they worshiped the sun and offered sacrifices to it, and to the full rivers, to the springs, to the trees of heavy foliage, and to the high hills they gave incense and gifts their ancestors discovered a stone bat and considered it God and worshiped it" (Ximenez 1929 1931, 360). Baptized infants and women who die in childbirth go directly to Winajel, located in the Sun. People who have drowned, have been murdered, or were struck by lightning do not go to Katibak.