Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай саясаткері (1905–1954)
Chinese politician (1905–1954)
Гао Ган (1905 – 1954 тамыз) – Қытай Азамат соғысы мен Қытай Халық Республикасының (ҚХР) алғашқы жылдарындағы Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) жетекшісі болған және 1949 жылға дейін партиядағы алғашқы ірі тазалаудың құрбаны болған тұлға. Гаоның тазалануына байланысты оқиғалар, «Гао Ган ісі» деп аталатын оқиғалар, әлі де талқылауда: осы тақырып бойынша шектеулі зерттеулер жүргізілді, себебі қолда бар ақпараттың көлемі салыстырмалы түрде аз. 1905 жылы Шэньси провинциясының ауылдық аймағында дүниеге келген Гао Ган 1926 жылы партияға қосылып, Қытай Азамат соғысы кезінде ондағы революциялық партизандық базаны басқарды. Ол шаруа отбасынан шыққан, білімі төмен болған: оның жақсы оқи алмайтындығы айтылады. Партиядағы әріптестері арасында ол өте сенімді, амбициялы және әйелдерге құмар адам ретінде танымал болды. Оның әрекеттері сәтсіз аяқталып, 1954 жылдың тамызында өзіне-өзі қол жұмсады.
Gao Gang (; 1905 – August 1954) was a Chinese Communist Party (CCP) leader during the Chinese Civil War and the early years of the People's Republic of China (PRC) before he became the victim of the first major purge within the party since before 1949. The events surrounding Gao's purge, the so called "Gao Gang Affair", are still the subject of debate: a limited amount of research has been done on the topic, partly because of the relatively small amount of information available. Born in rural Shaanxi province in 1905, Gao Gang joined the party in 1926 and led a revolutionary guerrilla base there during the Chinese Civil War. He was of peasant background with a low level of education: he is said to have not been very literate. Among his colleagues in the party, he gained a reputation as having great confidence and ambition, as well as of being a womanizer. His attempt failed and he committed suicide in August 1954.
Шэньсидегі партизандық іс-әрекеттер
Орта мектептен бері дос болған Лю Жидан 1928 жылы сәтсіз көтеріліс ұйымдастырған кезде, Гао оған Шэньсидің шалғайдағы солтүстік-батысына қосылды, онда олар бірге партизандық база құрды. Солтүстік-батыс аймақтағы жергілікті партизандық көшбасшылардың қазасы Гаоны революциялық базаның символы ретінде беделді етті. Гао Мао Цзэдунпен 1935 жылы Шэньсиде Ұзақ жорық аяқталғанда кездесті. Екеуінің арасындағы қарым-қатынас жеке достастық пен марксизм-ленинизм идеологиясы бойынша келісімге негізделген. Гао Қытай азамат соғысы кезінде көп жылдар бойы партиялық қызметті үйлестіріп, аймақтағы жоғары сапыдағы қолбасшылардың бірі болды және Линь Бяомен бірге Қытайдың солтүстік-шығысына (Донгбей) ауыстырылды, жергілікті партияның (Солтүстік-шығыс бюросы), мемлекеттік және әскери аппараттарының басшысы болды. 1947 жылға қарай Гао аймақтағы ең маңызды кадр еді. 1949 жылы ҚХР құрылғаннан кейін Гао Мао Цзэдун басшылығымен Мемлекеттік кеңестің алты төрағасының бірі болып тағайындалды. Жақын орналасқан Кеңес Одағының ықпалымен өнеркәсіптік ұйымдастыру және экономикалық жоспарлау саласындағы кеңестік идеялар басым болды, және Гао осы әдістерді ынталы түрде қолдады, себебі аймақ Қытайдың ауыр өнеркәсіп орталығына айналды. Экономикалық жетістіктеріне байланысты солтүстік-шығыс аймағы жиі жаңа коммунистік саясатты сынау үшін пайдаланылды, бұл аймақтың және Гаоның беделін арттырды. 1950 жылдың шілдесінде, Корея соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай, Гао Солтүстік Кореямен шекарада орналасқан 260 000 сарбаздық құрамнан тұратын "Солтүстік шекара күзетшілеріне" басшылық етті. Гао өз күштерін Қытайдың соғысқа қатысу мүмкіндігіне дайындауға жауапты болды. 1950 жылдың қарашасында Қытай Корея соғысына қатысқанда, қытай әскерлеріне Пэн Дехуай басшылық етті.
When his friend since middle school Liu Zhidan led a failed insurrection in 1928, Gao joined him in remote Northwest Shaanxi, where together they built up a guerrilla base. The deaths of local guerrilla leaders in the Northwest region distinguished Gao as the symbol of the revolutionary base. Gao met Mao Zedong in 1935 when the Long March ended in Shaanxi. Both developed a close relationship based on personal friendship and their agreement on Marxism–Leninism ideological matters. Gao spent many years during the Chinese Civil War coordinating party activities and became one of the top commanders in the region. and was transferred along with Lin Biao to northeast China (Dongbei), becoming head of the local party (the Northeastern Bureau), state and military apparatus. By 1947 Gao was the most important cadre in the region. After the founding of the PRC in 1949, Gao was named one of the six chairmen of the State Council, under Mao Zedong. Influence from the nearby Soviet Union meant that Soviet ideas of industrial organization and economic planning were prominent, and Gao strongly supported these methods as the area became China's center of heavy industry. Due to its economic advancement, the northeast region was often used to test new Communist policies, something that increased both the prestige of the region and that of Gao himself. In July 1950, shortly after the outbreak of the Korean War, Gao was placed in command of the 260,000 man "Northern Frontier Guards", stationed along the border with North Korea. Gao was then held responsible for preparing his forces for the possibility of China's participation in the war. When China finally entered the Korean War in November 1950, Chinese forces were commanded by Peng Dehuai.
Пекин
Гао Ган 1952 жылы Қытайдың Мемлекеттік жоспарлау комиссиясының (МЖК) төрағасы лауазымына тағайындалу үшін Пекинге ауыстырылды. Бұл оны Қытай Халық Республикасына Кеңес экономикалық жоспарлауын енгізген ұлттық саясатты жүзеге асыру үшін Бірінші бесжылдық жоспарды іске асыруға жауапты етті. Гао сондай-ақ Политбюро мүшесі, Орталық Халықтық Үкімет Кеңесінің төрағасының орынбасары және Халықтық Революциялық Әскери Кеңесінің төрағасының орынбасары болып бекітілді. Бұл өте маңызды лауазымдар болды, әсіресе Қытай-Кеңес қарым-қатынастарының маңызды болған кезінде МЖК-ны бақылауы, және Гао Мао мен партияның басқа да жетекші мүшелері оны өте қабілетті Политбюро мүшесі деп сақты. Дегенмен, Гаоның солтүстік-шығыстағы билік орталығын тастап, Пекинге көшуге құлшынбағанына қатысты белгілі бір мәліметтер бар. Гаоның Пекинге ауысуы партия орталығының оны бақылауын күшейткенімен, партия иерархиясында одан да биікке көтерілуге оны ынталандырды. Ол өзін Маодан кейінгі Қытайдағы екінші ең маңызды жетекші деп санады. Пекинге тағайындалғаннан кейін ол жоғары үкіметтік лауазымдарға әскери емес, партия басшыларын тағайындауға ашық қарсылық білдірді. 1952 және 1953 жылдары орталық әкімшілік құрылымында бірнеше маңызды өзгерістер болды. Пэн Дехуай Кореядан қайтарылып, Орталық әскери комиссия төрағасы болып тағайындалды, бұл лауазымға дейін Чжоу Энлай орналасқан болатын. Әскери жауапкершілігін Пэнге жүктегеннен кейін Чжоу күш-жігерін Кеңес Одағының қатысуымен Қытайдың алғашқы бесжылдық жоспарын жасауға жұмсады. Мао Чжоудың жұмысына қанағаттанбағанын көрсетті; және 1952 жылдың соңы мен 1953 жылдың соңында Мао орталық үкімет иерархиясын кең ауыстыруды бастады. Гао Ган, Дэн Сяопин және Рао Шуши сияқты бірнеше аймақтық қолбасшылар да Пекинге Чжоудан жауапкершілікті алу үшін ауыстырылды. Ол ресми иерархиядағы үшінші маңызды адам (Мао Цзэдун мен Лю Шаокиден кейін) лауазымын сақтап қалғанымен, Чжоудың беделі айтарлықтай төмендеді.
Gao Gang was transferred to Beijing in 1952 to take up the post of Chairman of the State Planning Commission of China (SPC), which made him principally responsible for carrying out the First Five Year Plan, the national policy that introduced Soviet economic planning into the People's Republic of China. Gao was also confirmed as a Politburo member, a Vice Chairman of the Central People's Government Council, and a Vice Chairman of the People's Revolutionary Military Council. They were key posts, especially his control of the SPC at a time that Sino Soviet relations were very important, and Gao was seen by both Mao and other senior party members as a very capable Politburo member. However, there is some evidence that Gao was reluctant to leave his power base in the Northeast and move to Beijing. Although Gao's transfer to Beijing made him more controllable by the Party center, it motivated him to achieve greater advancement within the Party hierarchy. He saw himself as the second most important leader in China, second only to Mao. After his appointment to Beijing, he openly disagreed with the appointment of party leaders, rather than military leaders, to high government positions. In 1952 and 1953 there were several major changes in the central administrative structure. Peng Dehuai was recalled from Korea and placed in charge of the Central Military Commission, a post which had previously been held by Zhou Enlai. After transferring his military responsibilities to Peng, Zhou focused his efforts on devising China's first Five Year Plan, with the participation of the Soviet Union. Mao indicated that he was not pleased with Zhou's performance; and, in late 1952 and late 1953, Mao initiated a major reshuffling of the central government hierarchy. Several regional commanders, including Gao Gang, Deng Xiaoping, and Rao Shushi, were also transferred to the Beijing to take over responsibilities from Zhou. Although he technically retained the position of the third most important man in the official hierarchy (after Mao Zedong and Liu Shaoqi), Zhou's position was considerably weakened.
"Гао Банг оқиғасы"
"Гао Ган ісі" деп аталатын оқиға – Гао Ганның Лю Шаоци мен Чжоу Энлайды үкіметтегі маңызды лауазымдарынан ығыстырып, партиядағы жеке беделін көтеруге жасаған әрекеті болды. Гао мұндай қадамға Мао Цзедунның қолдауы бар деп ойлады және 1953 жылдың жазында жоғары дәрежелі кадрлардан қолдау сұрап, оларға жақындаса бастады. Оның бұл әрекеттерін Чэн Юнь мен Дэн Сяопин Маоға жеткізді, ал төраға Гаоға оның іс-әрекеттерінің қалыптан тыс екенін мәлімдеді. Одан кейін Гаоның тырысыстары партия бірлігіне қауіп тудырғандықтан, осы қауіпті жоюға бағытталған шаралар қабылданды. Ауыр қысымға ұшыраған Гао 1954 жылдың тамыз айында өз-өзіне қол жұмсады.
The so called "Gao Gang Affair" was Gao Gang's attempt to displace Liu Shaoqi and Zhou Enlai from their key posts in government and to try to increase his own personal standing within the party. Gao thought that he had Mao Zedong's approval for such a move and began to approach senior cadres asking for support in the summer of 1953. His activities were revealed to Mao by Chen Yun and Deng Xiaoping and the Chairman informed Gao that his actions were out of order. Efforts were then made to deal with the risk to party unity that Gao's attempts had provoked. Under considerable pressure, Gao took his own life in August 1954.
Партия басшыларымен алдын ала талқылау
Мао 1952 жылдың соңында немесе 1953 жылдың басында Гаомен жеке сөйлесулер өткізді, онда ол Лю және Чжоуға қанағаттанбаушылық білдірген болуы мүмкін, олар Қытайдағы социалистік трансформация қарқынына қатысты тым сақтанғандық танытты. Мао Гаоға қандай сөздер айтқаны әлі анық емес: ол Лю мен Чжоуға қарсы шаралар қолдады ма, әлде тек досына жеке ренжісін білдірді ме. Маңыздысы, Гао Маоның сөздерін осы екі жоғары лауазымды кадрға қарсы қимыл жасауға рұқсат ретінде түсінді. Содан кейін Гао партияның жоғары лауазымды мүшелеріне жүгініп, Лю мен Чжоу туралы пікірлерін білдірді және Маоның қолдауына ие екенін аңғартты. Рао Шуши, Шығыс Қытайда күш базасын құрған және Қытай Коммунистік партиясының Ұйымдастыру бөлімінің бастығы болған әскери қайраткер, Гаоға қолдау көрсетті. Раомен кеңескеннен кейін Гао оңтүстік және шығыс провинцияларын аралап, басқа әскери жетекшілермен, атап айтқанда Линь Бяо, Пэн Дехуай және Чжу Демен пікірлерін бөлісті. Линь Бяо нақты қолдау көрсетпеді, бірақ Гаоның көзқарастарымен келісуі Гаоны қолдау іздеуді жалғастыруға ықпал етті. Гаоның басты мақсаты Лю Шаокиге қарсы наразылық білдірген Пэн Дехуай да біршама қолдау көрсетті, бірақ Линь сияқты Гаоға көмектесу үшін ештеңе жасамады. Гао Луо Ронхуанға жүгінгенде, Луо Маоның нақты ойын білуді талап етті. Ол Маоның мұндай ұсыныстарды мақұлдағанына күмәнданып, Гаоға олардың мұндай маңызды мәселе бойынша талқылауы орынсыз екенін айтты.
Mao had a series of private conversations with Gao in late 1952 or early 1953 where it is believed he expressed a degree of dissatisfaction with Liu and Zhou, apparently remarking that they were too cautious in their attitude towards the pace of socialist transformation in China. The details of what Mao actually told Gao are still unclear: whether he approved any action towards Liu and Zhou or merely expressed his frustrations to a friend in private. What is significant is that Gao took Mao's words as consent for a move against these two senior cadres. Following this, Gao approached senior party members, expressed his views regarding Liu and Zhou, and made the important point to hint that he had Mao's approval. Rao Shushi, a military figure who had his power base in East China and was chief of the Organization Department of the Chinese Communist Party, gave his support to Gao. Immediately after his conference with Rao, Gao toured the southern and eastern provinces in order to discuss his views with other military leaders, primarily Lin Biao, Peng Dehuai, and Zhu De. Lin Biao gave no practical support, but his agreement with Gao's views possibly influenced Gao to continue to seek backing. Peng Dehuai, who was known to have some antipathy against Gao's main target Liu Shaoqi, also expressed some support, but like Lin he did nothing in particular to aid Gao. When Gao approached Luo Ronghuan, Luo demanded to know Mao's exact thoughts. He was doubtful whether Mao had actually endorsed such suggestions and told Gao that their discussion on a matter of such significance was inappropriate.
Жағымсыз реакциялар және өлім
Гао Ли Сяньянға, Чэнь Юнға және Дэн Сяопинге өз ойларын білдіргенде, олардың барлығы оның әрекеттері партияның бірлігіне айқын қауіп төндіретінін ойлады. Чэнь мен Ли Жоу Энлайға Гаоның іс-әрекеті туралы айтып, кейін Маомен сөйлесті. Дэн Маомен Гаоның ұстанымы туралы тікелей сөйлескен. 1953 жылғы 24 желтоқсанда өткен Политбюро отырысында Мао Гаомен кездесіп, оның қызметі партияның бірлігіне қатаң қауіп төндіретінін ескертті. Конференцияда Маоның ұстанымы анық болды: ол Гаоны «партияға қарсы одақ» құрғаны үшін айыптады. Маоның бұл әрекеті партияның тұтастығына қауіп төндіретіндерге деген төзімділігінің жоқтығы және Люге деген қоғамдық қолдаудың белгісі ретінде қарастырылуы мүмкін. Ақпан айындағы талқылау кездесулерінде Чжоу Энлай Гао Ганға түрлі айыптар тақты. Чжоу Гаоны алдымен «тәуелсіз патшалық» құруда, яғни солтүстік-шығыстағы Гаоның билік базасына сілтеме жасауда; екіншісі – «совет қатынастарында дұрыс пен бұрыс араласқанда», яғни Гаоның кеңестіктермен тығыз байланыста болғанын білдіреді; және ақырында «жолдас Мао Цзэдунның сөздерін ойлап шығарды», өйткені Гао басқаларға өзінің жоспарларын Мао қолдағанын айтты. Чжоу Гаоның әскерилер Қытай саясатында басты рөл атқаруы керек деген сенімін ашық түрде жоққа шығарды, Гаоның Лю және басқа да басшылар туралы «аңыздар» таратуға тырысқанына наразылық білдірді және Гаоның ниеті партия мен мемлекет ішіндегі араздықты себу және билікті узурпациялау болды деген қорытындыға келді. Чжоу сондай-ақ Гаоның азғын өмір салтын айыптады. Көңілі қалып, Гао Маомен бірнеше рет сөйлесуге тырысты, бірақ төрағаның қабылдауынан бас тартты. Мао Гаомен бетпе-бет келуден екі адамның арасында болған құпия келіссөздер нәтижесінде, оның өз позициясын алға жылжытуға тырысқанынан аулақ болған болуы мүмкін. Гао ақпан айындағы кездесулер кезінде өзін атып өлтіруге тырысты және 1954 жылдың тамызында өзін уландырды. 1955 жылы өзін-өзі өлтіргеннен кейін Гао ресми түрде партиядан шығарылды. Гаоның одақтасы Рао да ҚКП-дан шығарылды және 1975 жылы қайтыс болғанға дейін түрмеде отырды. Тағы бір фактор жиі қарастырылып, сол кезде үлкен маңызға ие болған, ол – Кеңес Одағымен байланысы. Гаоның билікке қол жеткізу әрекеті Қытай коммунистеріне қарсы Кеңес Одағының қолдауымен жасалған әрекет ретінде қарастырылмаған, бірақ Гаоның Кеңес Одағымен байланыстары адамдардың оған күдікпен қарауына себеп болғаны анық. Қытай-Кеңес қарым-қатынастары тығыз, бірақ шиеленіскен болғандықтан, партия экономикалық жоспарлаудың кеңестік әдістерін қолдады, бірақ Кеңестер Қытайға ықпалын арттырмағанын қамтамасыз етуге тырысты, Гаоның билікке қол жеткізуге тырысуы оның Кеңестермен достығына байланысты болуы мүмкін деген әсер (қалай болмасын) қауіппен қарастырылды. Бұл туралы 1954 жылдың ақпан айында өткен талқылау кездесулерінде Чжоу Энлайдың Гаоға қарсы айтқан ашық сөзінен байқауға болады. Никита Хрущевтің естеліктерінде жазылғандай, Гао Кеңес басшылығының «Қытай партиясындағы көңіл-күй» туралы негізгі ақпараты болды. Сталин Маоның сенімін алуға құштар болғандықтан, Маоға кеңес елшісі Александр Панюшкиннің кейбір дипломатиялық жеделхаттарын тапсырды. Хрущевтің пікірінше, Сталиннің «садақасы» Гао Гангтың болашақ тағдырының кілті болды. Мүмкін, одан да маңыздысы – бұл жағдай Мао Цзэдунның үстемдік құдіреті мен манипуляциясын көрсетеді, бұл кезеңде, жиі болжамға сәйкес, Маоның демократиялық централизмге деген берілдігі ең жоғары деңгейде болды. Маоның бұл сөздері Гаоға әсер етіп, оны партия мен жоғары лауазымды кадрларға қарсы болса да, оның әрекеттері орынды деп санайды, өйткені оған төрағаның қолдауы бар еді. Линь Бяо және Пэн Дэхуай сияқты жоғары лауазымды кадрлар өздерінің (қалай болғанда да шектеулі) қолдауын тек Гао Маоның мақұлдауына ие деп ойлағандықтан білдірді. Бүкіл заговорды (егер оны осылай атауға болады) Мао бір соққымен тоқтатты, оған Гаоның іс-әрекетін тоқтату және басқа кадрларды өз қателіктерін мойындату үшін Политбюроның бір отырысында өзінің шынайы ойларын білдіру ғана қажет болды. Маоның осы оқиғадағы рөлі өте маңызды деп есептеуге болады.
When Gao expressed his thoughts to Li Xiannian, Chen Yun and Deng Xiaoping, they were all concerned that his attempts were a clear threat to party unity. Chen and Li informed Zhou Enlai first about Gao's activities and then spoke to Mao. Deng spoke to Mao directly about Gao's approach. At a Politburo meeting on 24 December 1953, Mao confronted Gao and gave him a serious warning that his activities were a severe threat to party unity. At the conference, Mao's position was clear: he condemned Gao for forming "an anti Party alliance". Mao's reaction could be seen as a signal of both Mao's lack of tolerance for those who sought to threaten the integrity of the party and a public endorsement of Liu. At the February discussion meetings, Zhou Enlai made various charges against Gao Gang. Zhou accused Gao first of setting up an 'independent kingdom', a reference to Gao's power base in the northeast; and second of having 'mixed up right and wrong in Soviet relations', a hint at Gao's alleged close ties to the Soviets; and finally of 'fabricating Comrade Mao Zedong's words', as Gao had told others that his plans had Mao's support. Zhou publicly contradicted Gao's belief that the military should play a preeminent role in Chinese politics, deplored Gao's attempts to spread "rumors" about Liu and other leaders, and concluded that Gao's intention was to sow discord and to usurp power within the party and the state. Zhou also condemned Gao's dissolute lifestyle. Apparently distraught, Gao made several attempts to talk to Mao but was refused an audience with the Chairman. It is possible that Mao avoided facing Gao because of the secret talks between the two men that had prompted Gao's attempts to advance his own position. Gao tried to shoot himself during the February meetings and succeeded in poisoning himself in August 1954. After his suicide, in 1955, Gao was formally expelled from the Party. Gao's ally, Rao, was also expelled from the CCP, and was jailed until his death in 1975. Another factor that has often been explored, and probably had great importance at the time, is the Soviet connection. Gao's attempt to gain power was certainly not seen as a Soviet backed move against the Chinese Communists, but it is certain that Gao's connections with the Soviets made people suspicious of him. While Sino Soviet relations were close but tense, as the party endorsed Soviet methods of economic planning but wanted to make sure that the Soviets did not gain increased influence over China, the impression (however slight) that Gao's attempts to gain power might have had links to his friendship with the Soviets would have been viewed with alarm. This can be seen in Zhou Enlai's public comments against Gao at the February 1954 discussion meetings where he charged him with having 'mixed up right and wrong in Soviet relations'. According to the account Nikita Khrushchev provides in his memoirs, Gao was the Soviets' leadership's primary source of information about "the mood in the Chinese Party" and Stalin, apparently driven by the desire to win Mao's trust, handed some of the diplomatic cables from Soviet Ambassador Aleksandr Panyushkin over to Mao. In Khrushchev's opinion, the "betrayal" by Stalin was key to Gao Gang′s subsequent fate. Perhaps even more significant is how the case shows the dominating power and manipulation of Mao Zedong, during a period when, as is often assumed, Mao's commitment to democratic centralism was at its highest. It was Mao's comments that influenced Gao and led him to believe that even though he was going against the party and senior cadres, his actions were justified because he had the Chairman's backing. Senior cadres like Lin Biao and Peng Dehuai expressed their (admittedly limited) support only because they thought Gao had Mao's approval. The entire plot (if it indeed can be called that) was ended in one stroke by Mao, who needed only to express his true thoughts at one Politburo meeting in order to stop Gao's activities and make other cadres admit their mistakes. Mao's role in the whole affair can be seen as very important indeed.