17 ғасырдағы Ескілер мен Жаңашылдар арасындағы әдеби дау
Quarrel of the Ancients and the Moderns
17 ғасырдағы «Ескілер мен Жаңалар» әдеби дауы: Ренессанс дәуіріндегі классикалық мәдениеттің қайта жаңғыруы, өнер мен ғылымдағы жаңа идеялар туралы мақала.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
17 ғасырда басталған әдеби және көркемдік тартыс. Ежелгілер мен заманауилар арасындағы дау – әдеби және көркемдік құндылық туралы пікірсайыс, ол бастапқы дауласушылардан бастап 17 ғасырда Франция академиясы мен француз әдеби ортасына дейін тарады.
Literary and artistic debate that started in the 17th century
The Quarrel of the Ancients and the Moderns was a debate about literary and artistic merit, which expanded from the original debaters to the members of the Académie Française and the French literary community in the 17th century.
Талқылаудың бастамасы
Еуропалық Ренессанс дәуірінің маңызды ерекшелігі – классикалық (грек және рим) ежелгі мәдениет пен институттарды зерттеу болды. Орта ғасырлық схоластиканың христиан теологиясына және өзгермейтін монархияға баса назар аударғаннан өзгеше, Ренессанс гуманистері ежелгі Грекия мен Римнің тілін, әдебиетін, білімін және құндылықтарын жаңғырту, түсіндіру және қабылдау қозғалысын бастады. 15 ғасырда ежелгі мәтіндердің қайта табылуы және 1440 жыл шамасында Еуропаға баспа машинасының енгізілуінен кейін олардың кеңінен таралуы, мәдениет пен идеялардың жылдам таралуына жағдай жасады; ал классикалық көздерге негізделген білімнің қайта жандануы көптеген интеллектуалдық және әлеуметтік-ғылыми салаларда революция тудырды. Мысалы, сәулет теориясы саласында Филиппо Брунеллески ежелгі классикалық ғимараттардың қалдықтарын зерттеу арқылы, б.з.д. I ғасырдағы жазушы Витрувийдің еңбектерін талдау және олардан анықталатын математикалық принциптерді түсіну арқылы орта ғасырлық сәулетті революциялады. Ежелгі заманның классикалық идеалдарының осы мәдени жаңғыруы және ғылыми және көркем ой-пікірдегі келесі өзгерістер христиан өркениетінің тұрақтылығына қауіп деп санайтын және орта ғасырлық заманауилықтың әлеуметтік және саяси құндылықтарын қайта бекітуді қалағандардың наразылығын тудырды. Бұл пікірталас Шарль Перроның "Ежелгілер мен заманауилар арасындағы параллель" (Parallèle des Anciens et des Modernes, 1688–92) атты еңбегіне жасалған жиі кездесетін әзілге байланысты "тартыс" деп аталды; querelle сөзі parallèle орнына қолданылды.
It was an essential feature of the European Renaissance to study the culture and institutions inherited from classical (Greek and Roman) antiquity. In contrast to the medieval scholastic emphasis on Christian theology and unchanging monarchy, Renaissance humanists launched a movement to recover, interpret, and assimilate the language, literature, learning and values of ancient Greece and Rome. The 15th century rediscovery of ancient texts and their wide distribution after the introduction, in about 1440, of the printing press into Europe, allowed a faster propagation of culture and ideas; and the resurgence of learning based on classical sources brought revolutions in many intellectual and social scientific pursuits. For example, in the field of architectural theory, Filippo Brunelleschi revolutionized medieval architecture using the knowledge he rediscovered after studying the remains of ancient classical buildings, analyzing the works of 1st century BC writer Vitruvius, and understanding the mathematical principles that could be discerned from them. This cultural rebirth of the classical ideals of ancient times, and the following changes in scientific and artistic thought, gave rise to a reaction from those who perceived it as a danger to the stability of Christian civilization and wished to reassert the social and political values of medieval modernity. The debate became known as a "quarrel," after the frequently made pun on Charles Perrault's title Parallèle des Anciens et des Modernes (Parallel between Ancients and Moderns, 1688–92); the word querelle being used in the place of parallèle.
Бағалау
Ақырында, ежелгілер мен заманауилардың дауы ең көп жағдайда терең мағыналы, қарама-қарсы пікірлерді жасыру үшін, көбінесе өткір тілмен қолданылған амал болды. Бір тарап Грекия мен Римнің классикалық идеалдарына адал болып, әдебиетті үстемдік биліктердің пропагандасына айналдыратын өнер теориясын қабылдамады, ал екінші тарап король мен шіркеудің билігінен жоғарырақ интеллектуалдық немесе эстетикалық құндылықтардың өзіне қарсы күресті. Ағарту дәуірінде ежелгілікке қызығушылықтың қайта оянуы классикалық кезеңнің жетістіктерін қайта қарастыруға алып келді және нәтижесінде, қасиетті жазбалардың өзі сыншыл ойшылдардың талдауына түсті. Саясат пен діндегі билікке жасалған шабуылдар ғылыми зерттеулердің дамуымен үндесті, ал әдебиет саласындағы патшалық және шіркеу билігіне қарсы күрес, Француз революциясы кезінде мемлекет пен қоғамды күмәндікке салудың алғышарты болды. Осы тұста абсолюттік монархия және мемлекеттік дін – заманауилықтың белгілері – республика, демократия және дін бостандығы туралы ежелгі идеялар атынан құлатылды.
In the end, the Quarrel of the Ancients and Moderns was a cover, often a witty one, for opposing views of much deeper significance. One side was attached to the classic ideals of Greece and Rome and rejected a theory of art that turned literature into propaganda for the ruling powers, while the other contested the very idea of intellectual or aesthetic values above the authority of the King and the Church. The renewal of interest in antiquity during the Age of Enlightenment led to a reassessment of the achievements of the classical past, and ended up subjecting the Scriptures themselves to the scrutiny of critical thinkers. The attack on authority in politics and religion had analogues in the rise of scientific inquiry, and the challenge to royal and ecclesiastical authority in the literary field already announced the questioning of state and society at the time of the French Revolution, when absolute monarchy and state sanctioned religion—the emblems of modernity—would be overthrown in the name of the ancient ideas of republic, democracy, and freedom of religion.