Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Алкиза – Баск еліндегі Гипускоаның орталығында, Толосальдеа округінің солтүстік-батысында орналасқан ауылдық муниципалитет. Сан-Себастьян қаласынан оңтүстікке қарай 27 шақырым қашықтықта жатыр. 2019 жылы халық саны 373 адамды құрады, оның 88,8 пайызы баск тілінде сөйлейді. Алкиза 1731 жылдан бері тәуелсіз муниципалитет болып табылады; алдында Толоса және Сан-Себастьян қалаларына бағынышты болған. Алкиза Аноэта және Астеасумен GI 3630 тас жолы арқылы байланысады. Астеасуға баратын тармақ 1952 жылы, ал Аноэтаға баратын тармақ 1957 жылы ашылды. Оған дейін Алкизаны жақын ауылдармен ауылдық жолдар мен жолдар байланыстырып тұрды. Ауыл теңіз деңгейінен 340 метр биіктікте орналасқан, онда мектеп, әкімшілік ғимарат, пелота алаңы және шіркеу бар. Муниципалитет аумағында 40-тан астам шашыраңқы шаруашылықтар мен үйлер кездеседі. Муниципалитеттегі ең биік нүктелер: батыста Герниозабал (1010 м), Эрниотксики (820 м), Энайзпуру (731 м), Аллуц (687 м) және Белебуру (619 м), ал шығыста Мендиола (431 м). Hernio Gazume арнайы қорғау аймағының (Nature 2000) ауданының төрттен бірі Алкиза муниципалитетінің шегінде орналасқан.
Alkiza is a rural municipality in the centre of Gipuzkoa, northwest of the Tolosaldea County, in the Basque Country. It is 27 kilometres south of San Sebastian. In 2019 it had 373 inhabitants, of which 88.8% were Basque speakers. Alkiza is an independent municipality since 1731; previously it depended on Tolosa and San Sebastian. Alkiza is connected with Anoeta and Asteasu through the GI 3630 road. The Asteasu branch was inaugurated in 1952 and the Anoeta branch in 1957. Until then, farm roads and paths linked Alkiza with the nearby villages. The village is 340 meters above sea level and there are the school, the town hall, the pelota court and the parish church. The municipality has more than 40 scattered farms and houses. The most outstanding summits in the municipality are Herniozabal (1,010 m), Herniotxiki (820 m), Enaizpuru (731 m), Alluts (687 m) and Beleburu (619 m) to the west and Mendiola (431 m) to the east. A quarter of the surface of Hernio Gazume Special Conservation Zone (Nature 2000) is located in the municipality of Alkiza.
Әкімшілік ұйым
1775 жылы қалалық кеңес жарлық шығарып, жалпы пайдаланымдағы жерлерден мал төсеуге арналған папоротник, құрғақ жапырақтар және басқа да материалдарды жинауды ұйымдастырды. Онда муниципалитет төрт ауданға бөлінді: Азалдеги, Алдапа, Арана Бехеа және Арана Гоикоа. 1847 жылы жергілікті дәрігерге төленетін жалақы мөлшері белгіленген кезде муниципалитет қайтадан төрт ауданға бөлінді: Азалдеги, Алдапа, Арана және Херрибуруа. 1884 жылы Алдапа ауданы екіге бөлінді: Алдапа және Гернио. 1940 жылы Сакамидра ауданы құрылды, ол Арана мен Азалдегиден бірнеше шаруашылық үйлерді біріктірді. Қазіргі уақытта Алкиза ресми түрде бес ауданға бөлінеді: Алдапа (Ларраулмен шектеседі), Арана (Аноэта жолындағы жазық аймақ), Азалдеги (Астеасуға баратын жолдың екі жағында), Хернио (Хернио тауының етегінде) және Сакамидра (Аноэтаның Гой байлара ауданымен іргелес). 21-ші ғасырдың басында Алькизаның халқы муниципалитет мәртебесіне ие болған кездегі халық санымен салыстырылады. Бұл муниципалитеттің экономикалық және отбасылық құрылымына байланысты түсіндіріледі. 20-шы ғасырдың ортасынан бастап ауыл шаруашылығы жергілікті экономиканың негізгі күші болмай қалды. Алкизар халқы Астеасу, Аноэта немесе Толоса сияқты жақын қалалардағы өнеркәсіп және қызмет көрсету салаларында жұмыс істей бастады. Сонымен қатар, ауыл шаруашылығына қажетті көп балалы отбасылардың саны да азайды, алты-жеті баладан екі-үш балаға дейін кеміді.
In 1775 the City Council issued a decree that organized the collection of fern, dead leaves, and the like for the livestock beddings from the communal land. In it, the municipality was divided into four neighbourhoods: Azaldegi, Aldapa, Arana Behea and Arana Goikoa. At the time the quotas for the payment of the local doctor were established in 1847, the municipality was divided again into four neighbourhoods: Azaldegi, Aldapa, Arana and Herriburua. In 1884 Aldapa neighbourhood was divided into two: Aldapa and Hernio. Sakamidra neighbourhood was set up in 1940, bringing together several farmhouses from Arana and Azaldegi. In addition to the urban nucleus, called Plaza by the neighbours, Alkiza is currently officially divided into five neighbourhoods: Aldapa (it borders Larraul), Arana (flat area on the Anoeta road), Azaldegi (on both sides of the road to Asteasu), Hernio (at the foot of Hernio) and Sakamidra (adjacent to Goi bailara neighbourhood of Anoeta). At the beginning of the 21st century, the population of Alquiza was comparable to the one it had when it became a municipality. This has a simple explanation from the point of view of the economic and family structure of the municipality. From the middle of the 20th century, agriculture ceased to be the engine of the local economy. The alkizarras began to go to work in both industry and services located in nearby towns such as Asteasu, Anoeta or Tolosa. At the same time the large families the rural economy needs began to shrink, from six to seven offspring to just two or three.
Экономика
ХХ ғасырдың ортасына дейін ауыл шаруашылығы және оған байланысты іс-әрекеттер, мысалы, теміршілік немесе су диірмендері, Алкизаның негізгі экономикалық қызметі болды. Аграрлық қызмет шаруашылыққа негізделген және көбінесе тіршілік ету үшін қажетті өнімді өндіруге бағытталған. Олар ферма өндірген өніммен күнекерек астын табатын. Басқа Гипускоа аймақтарынан өзгеше, Алкиза фермаларының экономикасында мал шаруашылығының үлкен рөл атқарғаны көрінбейді. Алкиза тарихында үш диірмен болған: Игаран – Арана ауданындағы Мандабе ағысында, ал Олаа және Гойко Эрота – Арангурен ағысындағы Алдапа ауданында. Осы екі диірмен 1953 жылға дейін жұмыс істеді. Дәнді бидай мен жүгері ұнтақталды. 16 ғасырда 1511 және 1615 жылдар аралығында маңызды қызмет атқарған Эгуррола ұстаханасы ерекше атап өтуге лайық. Ұстахана үлкен су тасқынынан қирады. Ағаш көмірі Алкиза фермерлері үшін маңызды қосымша табыс көзі болды, олар оны өнеркәсіпке және Толоса сияқты жақын жердегі муниципалитеттердегі үйлерге сатты. Гернио ормандарынан алынған ағаш ағаш көмірін өндіруге өте қолайлы шикізат еді. Бұл қызмет Алкизаның орман құрылымын қалыптастырды, нәтижесінде көптеген тілімделген (pollarded) емен ағаштары пайда болды. Бұл қызмет 1960 жылдардың басына дейін сақталды. 1950 жылдары бір уақытта он жарым көмір қоймасы от жағылуға болатын. 1945 және 1950 жылдар аралығында Алкизаның мэрі Матео Аранбуру сияқты кәсіпкерлер тобы Гернио ормандарынан Астеасудағы Конпорта шаруашылығына дейін емен ағашын түсіру үшін кабельдер, шкивтер және тіреулер жүйесін құрды. Бұл ағаш нан пісіру орындарына сатылып, нан пісіруге қолданылды. ХХ ғасырдың соңғы онжылдықтарында Алкизада Астеасудың Уманеа ауданының жанында шағын өнеркәсіптік аймақ болды, бірақ ол қазір тоқтап тұр. Балдосас Джарри – жергілікті ең ірі компания. Қазіргі уақытта Алкизаның өзіндік экономикалық белсенділігі өте әлсіз, ал жергілікті тұрғындар негізінен муниципалитеттен тыс жерде, көбінесе аймақтың өнеркәсіп және қызмет саласында жұмыс істейді. Алкиза тұрғындарының арасында көптеген университет профессорлары бар екеніне назар аудару керек. 2020 жылы екі шаруашылық, Лете ауылдық қонақ үйі, Инацио Уррузола Тхаколи шарапханасы, муниципалды мейрамхана, Электрлкиза шағын гидроэлектр станциясы және аспаптарды қайрау компаниясы Алкизаның өндірістік базасын құрайды.
Until the middle of the 20th century, agriculture and related activities such as blacksmithing or watermills were Alkiza's main economic activities. Agrarian activity was organized around the farm and it was largely a subsistence economy. They used to live on what the farm produced. Unlike in other Gipuzkoan regions, it doesn't seem that shepherding had a great weight in the economy of the Alkiza farms. Alkiza has historically three mills: Igaran, in Arana neighbourhood on Mandabe stream, and Olaa and Goiko Errota in Aldapa neighbourhood on Aranguren stream. These last two mills were active until 1953. Corn and wheat were ground. In the 16th century, it is worth noting the Egurrola forge, which had a very important activity between 1511 and 1615. The forge were destroyed by a large flood. Charcoal was an important monetary supplement for the farmers of Alkiza, who sold it to the industry and homes in nearby municipalities such as Tolosa. Wood from the forests of Hernio is a very suitable raw material for the manufacture of charcoal. This activity shaped the structure of Alkiza's forests, resulting in many pollarded beech trees. This activity survived until the early 1960s. In the 1950s, a dozen and a half charcoal bunkers could be lit at the same time. Between 1945 and 1950 a group of entrepreneurs, including the mayor of Alkiza, Mateo Aranburu, built a system of cables, pulleys and posts used to take down beech wood from the forests of Hernio to the Konporta farmhouse in Asteasu. This wood was sold to bakeries and used to cook bread. In the last decades of the 20th century, Alkiza had a small industrial estate next to the Umanea neighbourhood of Asteasu, which is no longer active. Baldosas Jarri was the main local company. At present, Alkiza has a very weak economic activity of its own and the locals work mainly outside the municipality, mainly in the industry and services of the region. It is worth noting the presence of a significant group of university professors among the residents of Alkiza. In 2020, two farms, the Lete rural hotel, Inazio Urruzola Txakoli winery, the municipal restaurant, Elektralkiza mini hydroelectric plant and a sharpening company make up the productive fabric of Alkiza.
Саясат
Алкиза тәуелсіз муниципалитетке айналғаннан кейін азаматтар мэрді сайлау құқығын алды. Жоғарыда айтылғандай, алғашқы мэр – Мигель де Иразуста, Мадридте тұратын алкизарра сәулетшісі болды. Муниципалдық ережелерде келесі мэрлердің қалада тұруы міндетті болды, осылайша Иразустадан кейін Джеронимо Алкизалете тағайындалды. XIX ғасырдың ортасына дейін мэрлер күнтізбелік жылдың басында сайланды және үміткерлер ақсүйектер мен бірінші сыныпты шаруашылық иелері болуы керек еді. Олар бір жылға сайланды, бірақ кейбір ерекшеліктер де болды, мысалы, Грегорио Аранцабе 1808 және 1809 жылдары сайланды. 1845 жылы Бірінші Карлист соғысынан кейін сайлау жүйесі өзгерді және мэрлердің өкілеттік мерзімі ұзартылды. 1931 жылы Екінші Испан Республикасының жариялануына әкелген муниципалдық сайлауда Криспин Сорарраин 1934 жылға дейін мэр болып сайланды. Одан кейін Хосе Толоса сайланды. 1936 жылдың 27 тамызында, Испания Азамат соғысы басталғаннан кейін, төңкерісшілерге адал Бургос хунтасы Хосе Толосаны және басқа кеңесшілерді – Криспин Сорарраин, Хосе Луис Ируретагойена және Симон Угалдені қызметтен босатып, Матиас Аранбуруды мэр етіп тағайындады. Франко режимі аяқталғаннан кейін өткен алғашқы муниципалдық сайлауда (1979) Криспиннің туысы Битор Сорарраин Ласа, тәуелсіз тізім «Алкизако Эрриарен Алде» атынан мэр болып сайланды. Антонио Зубьяурре Отеги 1983 жылдан 2004 жылы қайтыс болғанға дейін мэр болып қызмет етті, алдымен «Эускадико Езкерра» партиясынан, ал 1995 жылдан бастап тәуелсіз тізім «Алкизако Абертзале Езкертиаррак» (Алкизаның ұлттық солшылдары) партиясынан. 2004 жылы Джон Ротета мэр лауазымын иеленді және 2011 жылға дейін қызмет етті. 2011 және 2015 жылғы сайлауларда Джон Умерес Урезола мэр болып сайланды, ал 2019 жылғы сайлауларда Инаки Иразабальбетия Фернандес сайланды. 1995 жылдан бері Алкизадағы барлық муниципалдық сайланған лауазым иелері «Алкизако Абертзале Езкертиаррак» тізімі бойынша сайланды. Гипускоа Бас Ассамблеясына, Баск Парламентіне, Кортеске және Еуропа Парламентіне өтетін сайлауларда Баск ұлттық тізімдеріне берілген дауыстардың үлесі 80%-дан асып түседі.
Since Alkiza became an independent municipality citizens got the right of electing the mayor. As mentioned above, the first mayor was Miguel de Irazusta, an alkizarra architect based in Madrid. The municipal ordinances established that the successive mayors had to reside in the town, in such a way that Jerónimo Alkizalete succeeded Irazusta. Until the mid nineteenth century, mayors were elected in the first days of the calendar year and to be candidates they had to be noblemen and first class farmhouse owners. They were chosen for one year, although there are some exceptions, for example, Gregorio Arantzabe was chosen for 1808 and 1809. In 1845, after the First Carlist War, the electoral system changed and, among other things, the mandate of the mayors was prolonged. In 1931, in the municipal elections that led to the proclamation of the Second Spanish Republic, Krispin Sorarrain was elected mayor until 1934. José Tolosa followed. On August 27, 1936, after the Spanish Civil War broke out, the Junta de Burgos, authority faithful to the coup plotters, proceeded to dismiss José Tolosa and the other councilors: Krispin Sorarrain, José Luis Iruretagoiena and Simón Ugalde, and to appoint as mayor, Matías Aranburu. At the end of the Franco regime, in the first municipal elections (1979), Bittor Sorarrain Lasa, nephew of Krispin, was elected mayor standing in the independent list Alkizako Herriaren Alde. Antonio Zubiaurre Otegi was mayor of Alkiza from 1983 until his death in 2004, on behalf of Euskadiko Ezkerra first and of the independent list Alkizako Abertzale Ezkertiarrak (Alkiza's National Left) since 1995. In 2004 Jon Roteta took possession of the mayor's office and remained in office until 2011. In the 2011 and 2015 elections, Jon Umérez Urrezola was elected mayor and Inaki Irazabalbeitia Fernández in the 2019 elections. Since 1995, all the municipal elected officials in Alkiza have been elected in the list of Alkizako Abertzale Ezkertiarrak. In the elections to the General Assembly of Gipuzkoa, the Basque Parliament, the Cortes and the European Parliament, the vote for Basque national lists easily exceeds 80% of the votes cast.
Білім
Қалалық кеңес оны қала деп жариялағаннан кейін көп ұзамай, қала тұрғындарының білім алуына қамқорлық жасауды шешті. 1749 жылы қаланың алғашқы резиденті Франсиско Игнасио Ларрунбидемен жасалған келісімде, аталған нотариус оқу мен жазуды да үйретуі керек екендігі көрсетілген. Бұл 1797 жылға дейін жалғасты, содан кейін қалалық кеңес нотариус емес, алғашқы мұғалімді – Хуан Антонио Иразустаны тағайындады. Ол қалалық кеңеспен жасасқан келісімде оның міндеттері мен құқықтары: балаларды христиан дініне үйрету, оқуға, жазуға және санауға үйрету. Кедей отбасылардан басқа, барлық отбасылар мұғалімге бидай төлеуге міндетті болды, ал мұғалім қалалық кеңес белгілеген жалақыны алды. Сол кезде мектеп қалалық әкімдік ғимаратында орналасқан еді. Мұғалімнің тағы бір міндеті – шіркеу мұнарасындағы сағатты дұрыс уақытта ұстап тұру болды. 1816 жылы қаланың ағайынды және көршілері Хуан Баутиста мен Хосе Антонио Легарралар Мигелена үйін қайта жаңартып салдырды. Мектеп сол үйге көшірілді, ал 1822-1843 жылдар аралығында приходтың діни қызметкері Хуан Баутиста Легарра мұғалім болып жұмыс істеді. Мұғалімнен басқа, қыздарға білім беру үшін бір әйел де тағайындалды. Олардың алғашқысы, 1823-1846 жылдар аралығында Хуана Мария Аранбуру болды. Хуан Баутиста Легарра өсиетімен мектеп ғимаратын, бұрыннан Доньюанна деп белгілі болған, мектеп ретінде пайдалануға муниципалитетке берді. Мектеп 1930 жылға дейін Доньюаннада болды, содан кейін Мадригал үйінің жеріне жаңа мектеп салынды. Алкиза мектебінде мектепке дейінгі және бастауыш білім беріледі. 12 жастан асқан оқушылар орта білім алу үшін көбінесе Виллабона немесе Толосаға барады.
Shortly after being declared town, Alquiza's city council decided to take care of the education of its inhabitants. In 1749, in the agreement with the first resident notary of the town, Francisco Ignacio Larrunbide, it is mentioned that said notary had to teach reading and writing as well. This was so until 1797 when the city council appointed the first teacher who was not a notary: Juan Antonio Irazusta. The agreement that he signed with the city council details his obligations and rights: to teach children Christian doctrine and to read, write and count. Except in the case of poor families, all families had to pay in wheat to the teacher who also received the salary stipulated by the city council. At that epoch the school was located at the council building. The teacher also had the function of keeping the clock on the church tower. In 1816 the brothers and neighbours of the town Juan Bautista and José Antonio Legarra had Migelena house rebuilt. The school was moved to that house and the parish priest Juan Bautista Legarra served as a teacher between 1822 and 1843. In addition to the teacher, a mistress was appointed to teach the girls. The first of them, between 1823 and 1846, was Juana María Aranburu. In his will, Juan Bautista Legarra ceded to the municipality the school building, already known as Donjuanena, for use as a school. The school stayed at Donjuanena until 1930 when a new one was built on the plot of Madrigal house. Alkiza's school offers preschool and primary education. Pupils older than 12 go mainly to Villabona or Tolosa for secondary education.
Тіл
2016 жылғы деректерге сәйкес, Алкизада халықтың 88,8% баск тілінде сөйлей алады және тілдің әлеуметтік қолданылу деңгейі 83,6% құрайды (2017). Мектепте баск тілі – оқытудың негізгі тілі болып табылады. Әкімшілік 2019 жылдың желтоқсанынан бастап Баск тілінде сөйлейтін муниципалитеттер қауымдастығының (UEMA) мүшесі. Баск тілінің Гипускоа диалектісінің Толосальдеа нұсқасы қолданылады, бірақ білім беру және БАҚ салаларында стандартты баск тілін пайдаланудың, сондай-ақ басқа диалекттердің тасқындауының нәтижесінде, жас ұрпақтардың сөйлеуі көбірек араласқан түрде болып келеді. Ahotsak порталында 1917-1941 жылдар аралығында туған 8 адамның – 5 ер және 3 әйел адамның жазбалары сақталған, олар Алкизада қолданылатын дәстүрлі баск тілінің нұсқаларының үлгілері болып табылады.
According to data from 2016, in Alkiza 88.8% of the population can speak Basque language and the social use of the language is 83.6% (2017). At the school, Basque is the vehicular language for teaching. The municipality is member of the Commonwealth of Basque speaking Municipalities (UEMA) since December 2019. Tolosaldea variant of the Gipuzkoan dialect of Basque is spoken, but as a consequence of the use of Standard Basque in both education and media and the more frequent interactions with speakers of other dialects, younger generations have a more hybrid speech. At Ahotsak portal there are recordings of 8 persons, 5 men and 3 women born between 1917 and 1941, which are samples of the traditional Basque variant spoken in Alkiza.
Мәдениет
Алкиза – мәдени өркендемесі жоғары муниципалитет. Жыл бойы лекциялар, музыкалық қойылымдар, көрмелер немесе театр сияқты түрлі мәдени шаралар ұйымдастырылады. Сонымен қатар, Сан-Исидрода (мамыр) және Сан-Мартинде (қараша) екі мәдени апта өткізіледі. 2008-2010 жылдар аралығында жергілікті тұрғындар Itxurain атты мәдени жобаны жүзеге асырды, оның мақсаты ауылдың әлеуметтік-этнографиялық және мәдени мұрасын жинап, оны қоғамдық бірегейліктің маңызды тірегі ретінде болашаққа жеткізу болды. Мектеп пен ондаған тұрғын қатысқан 4 жоба іске асырылды. 2018 жылдан бері «Сорменарен Кабья» («Шығармашылық ұясы») жобасы жүзеге асырылып келеді. Жыл сайын ол екі суретшіге грант, шығармашылық кеңістік және жергілікті мүсінші Колдобика Жаурегинің кеңесін ұсынады. Астеасуға қарайтын жолдың бойында «Ур Мара» ашық аспан астындағы мұражайы орналасқан. Оны мүсінші Колдобика Жауреги және оның әйелі, зергер Елена Каджарабиль басқарады. Мұражайда Колдобика мен Еленаның туындыларынан бөлек, басқа суретшілердің де жұмыстары жиналған. Сонымен қатар, концерттер, көрмелер мен шеберлік сабақтарынан тұратын жылдық бағдарлама ұсынылады. Суретші Хуан Луис Гоэнаганың шеберханасы Гернио ауданындағы Аризатэгибаррена шаруа қожалығында орналасқан.
Alkiza is a municipality of great cultural activity. Throughout the year multiple cultural activities such as lectures, musical performances, exhibitions or theatre are organized. Two cultural weeks are also organized, one in San Isidro (May) and the other in San Martín (November). On the other hand, between 2008 and 2010 residents developed a cultural project called Itxurain, whose objective was to collect the socio ethnographic and cultural heritage of the village and to project it towards the future as one of the pillars of the community's identity. A total of 4 projects were carried out with the participation of the school and dozens of residents. Sormenaren Kabia (Nest for Creativity) initiative has been running since 2018. Every year it offers to two artists a grant, an artistic creation space and the advice of Koldobika Jauregi local sculptor during their stay in Alkiza. The Ur Mara open air museum, stand by the road to Asteasu. The sculptor Koldobika Jauregi and his wife, the jewellery designer Elena Cajarabille, manage it. In it, in addition to the work of Koldobika and Elena, it also gathers that of other artists. It also offers an annual program of concerts, exhibitions and workshops. The painter Juan Luis Goenaga has his workshop in Aritzategibarrena farmhouse in Hernio neighbourhood.
Лете иелігі
Лете, бұрынғы Алкизалете, ортағасырлық тамырлары бар және Алкизалете әулетінің бесігі, 19 ғасырға дейін Алкизадағы ең бай отбасылардың бірі болған. Онда жартылай дөңгелек арка, готикалық стильдегі еден панельдері, сондай-ақ 16 ғасырға жататын бағаналар мен ағаш жолақтар бар. Фасадтағы елтаңбаға 1212 жыл жазылған. Қазіргі үйі 18 ғасырда салынған барокко стиліндегі ғимарат.
Lete, formerly Alkizalete, is a manor of medieval origin and cradle of Alkizalete lineage one of the most wealthy families in Alkiza till of the 19th century. It has a semicircular arch and gothic style ground floor panels, as well as pillars and wooden beams from the 16th century. The date of 1212 is engraved on the coat of arms of the façade. The current house is a baroque building from the 18th century.
Сан-Мартин-де-Турс епархиясы
Сан-Мартин-де-Турс шіркеуі готика стилінде салынған және қазіргі түрін 16 ғасырдың екінші жартысында алды. Алғашқы ғимаратта 17 ғасырда салынған мұнара болмаған. Кейбір сарапшылар шіркеудің бастапқы құрбандық тақтасын белгілі мүсінші Жоан Анксета жасады деп санайды. Алайда, жаңа мәліметтер автордың мүсінші Жоан де Арбеиза екенін көрсетті. Дегенмен, Антхета құрбандық тақтасы мәселесі бойынша Алкизаға шақырылғаны құжатталып, ол кеңесші ретінде жұмыс істеген болуы мүмкін деген болжам бар. Сол кездегі шіркеудің киелі тақтасы (табернакль) жергілікті мүсінші Амброзио Бенгоэксеаның еңбегі. Қазіргі уақытта ол Сан-Себастьян қаласының діни мұражайында сақталып, 1980 жылдардың басында қалпына келтірілді. Шіркеудің мұнарасы мен сакристиясы 1688 және 1700 жылдар аралығында салынған. Қазіргі құрбандық тақтасын Мадридте тұратын жергілікті сәулетші Мигель де Иразуста жасаған. Ол 1724 жылы тапсырыс алды және қаланың тұңғыш мэрі болып тағайындалғаннан кейін аяқтады. Мигельдің туысы, приход пасторы Хуан де Иразустаның 1755-1772 жылдар аралығындағы қызмет кезеңінде шіркеуде маңызды жақсартулар жасалды: хор аркасы, жаңа еден және портик салынды, ал мұнараға сағат орнатылды. Бұл сағат 1941 және 1932 жылдары жөнделді. Шіркеудің орган 1928 жылы орнатылды. 1998-2000 жылдар аралығында Сан-Мартин шіркеуіне күрделі жөндеу жүргізілді, ол Еуропалық Одақ қаражатымен қаржыландырылды.
The parish church of San Martin de Tours is Gothic in style and it acquired its current form in the second half of the 16th century. The original building lacked a tower that was built in the 17th century. The original altarpiece of the church has been historically attributed by some experts to the well known sculptor Joanes Antxeta. However, new data showed that the author was the sculptor Joanes de Arbeiza. Anyway, it is documented that Antxeta was called to Alkiza on the issue of the altarpiece; the main hypothesis being that he only worked as a consultant. From that same time is the tabernacle of the church, the work is of the local sculptor Ambrosio Bengoetxea. It is currently housed in the Diocesan Museum of San Sebastián, where it was brought to be restored in the early 1980s. The tower and sacristy of the church were built between 1688 and 1700. The current altarpiece of the church is the work of Miguel de Irazusta, a local architect based in Madrid. He received the order in 1724 and ended it with his appointment as the town's first mayor. At the time of the parish priest Juan de Irazusta, Miguel's cousin, between 1755 and 1772, some significant improvements were made in the church: the choir arch, the new church floor and the portico were built and a clock was installed in the tower. This clock was reformed in 1841 and 1932. The church organ dates from 1928. Between 1998 and 2000 the church of San Martín underwent a profound restoration that was partly financed with funds from the European Union.
Сантьяго және Қасиетті Крест мұражайлары
Сантьягоның шағын ғибадатханасының құрылыс мерзімі туралы мәліметтер жоқ. Қазіргі уақытта ол жергілікті тұрақ орнының жанындағы зиратпен бірге кешен құрайды. Ескі құжаттарда ол аурухана ретінде де аталады. Шағын ғибадатхана туралы алғашқы жазбалар 1528 жылға дейін жетеді. Шағын ғибадатхананың аурухана деп аталғандығы Луис Педро Пенья Сантьягоны Сантьяго жолының бір тармағы Алкиза арқылы өткен болуы мүмкін деген болжам жасауға итермеледі. Алкиза тұрғындары үшін шағын ғибадатханаға мүлік сыйлау жиі кездесетін жағдай еді. 1762 жылы Сан-Мартин шіркеуі архитектор Мартин Каррераға шіркеуден шағын ғибадатханаға дейін жол салуды тапсырды. Ол қашан салынғаны туралы мәліметтер жоқ, бірақ қазіргі уақытта шамамен алты крест әлі де тұр. Каррераға тапсырма берілгеннен кейін бірнеше жыл өткен соң, 1771 жылдың 22 маусымында Памплона епископтығы шағын ғибадатханада діни қызмет өткізуге тыйым салды, себебі оның архитектуралық жағдайы нашар болған. Бұл тыйым 1832 жылға дейін сақталды. Сол жылы епископтық шағын ғибадатхананы қалпына келтіруге рұқсат берді, өйткені ауылдағы басқа шағын ғибадатхананы, яғни Қасиетті Крест шағын ғибадатханасын бұзу туралы шешім қабылданды.
There are no data on the construction date of the hermitage of Santiago. Currently, it forms a complex with the cemetery, next to the local car park. In old documentas it has also been called as hospital. The first documented mention of the hermitage dates from 1528. The fact that the hermitage was called hospital as well, encouraged Luis Pedro Peña Santiago to speculate that one of the branches of the Camino de Santiago might have passed through Alkiza. It was quite common for the residents of Alkiza to make donations to the hermitage in their wills. On the other hand, in 1762 the parish of San Martín commissioned the architect Martín Carrera to build a calvary from the church to the hermitage. There is no data on when it was built, but currently half a dozen crosses are still standing. A few years after the commission to Carrera, on June 22, 1771, the bishopric of Pamplona prohibited giving mass in the hermitage because it was in a precarious architectural situation. This prohibition lasted until 1832. That same year the bishopric authorized the restoration of the hermitage since the decision had been made to demolish the other hermitage in the village, the hermitage of The Holly Cross
Сантьяго шағын ғибадатханасында 1977 жылға дейін діни қызметтер өткізілді, ал Сан-Мартин шіркеуінен шағын ғибадатханаға қадірлі күнді (Ұлы жұма) шеруі 1979 жылға дейін жалғасты. Қазіргі уақытта шағын ғибадатхана қасиетсіздендірілген. Қасиетті Крест шағын ғибадатханасы қалалық орталықтан жарты сағаттық қашықтықта және теңіз деңгейінен 520 метр биіктікте орналасқан. Алкизадан Херниоға дейінгі ескі жол оның қираған жерінен өтеді. Бұл шағын ғибадатхана туралы алғашқы жазбалар 1528 жылға дейін жетеді. 1832 жылы Памплона епископтығы шағын ғибадатхананы бұзуға рұқсат берді, себебі ол қалалық орталықтан алыс болды және оның бірнеше қабырғалары құлаған еді.
Masses were celebrated in the hermitage of Santiago until 1977 and the procession of Good Friday from the parish and to the hermitage continued until 1979. Currently the hermitage is desacralized. The hermitage of The Holly Cross stood half an hour away from the urban nucleus and at 520 m above sea level. The old path from Alkiza to Hernio passes by its ruins. The first documented mention of this hermitage dates from 1528. In 1832 the demolition of the hermitage was authorized by the bishopric of Pamplona, alleging that it was far from the urban nucleus and that it had some fallen walls.
Зират
XVIII ғасырдың басына дейін қайтыс болғандар Сан-Мартин шіркеуінде жерленген. Зират 1708 жылы Сантьяго шіркеуінің жанында салынды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы өлгендер шіркеуде немесе зиратта кезекпен жерленген. 1828 жылдан бастап зират тек жерлеу үшін пайдаланыла бастады. Қауым 1885 жылға дейін зиратты басқарды, содан кейін қалалық кеңес оны кеңейту үшін 550 песета бөлді. Сол жылдан бастап қалалық кеңес инфрақұрылымды басқарып келеді. 1945 жылы зират кеңейтіліп, қазіргі түріне келді. 1926 жылдың ақпан айында Сан-Мартин шіркеуінде жерленгендердің сүйектері шіркеуден зиратқа ауыстырылды.
Until the beginning of the XVIII century the dead were buried in San Martín's church. The cemetery itself was built in 1708 next to the hermitage of Santiago. For more than a century the dead were buried, interchangeably, in the parochial church or in the cemetery. From 1828, the cemetery has been used exclusively for burials. The parish managed the cemetery until 1885 when the city council invested 550 pesetas for its extension. From that year the city council has managed the infrastructure. In 1945 the cemetery was expanded and acquired the current configuration. In February 1926, the bones of the buried in San Martin's church were transferred from the parish to the cemetery.
Пелота корты немесе Фронтон
Алкизада балуандық ойыны ежелгі заманнан бері ойналып келеді, бұл кіші топонимияда көрінеді: мысалы, Pelotaleku (балуандық ойыны ойналатын жер) немесе Mendiola pelotalekuazpia (Мендиолада балуандық ойыны ойналатын жердің астында) сияқты учаскелердің аттарында. Алғашқы жазбада кездесетін дерек 1735 жылғы ережелерде айтылады, онда құдайға табыну уақытында шіркеудің кірер аузында балуандық ойыны ойнауға тыйым салынған. Дегенмен, сол қабырғасы бар алғашқы балуандық алаң 1922 жылы ғана салынды, оны Эчезаррета, Ларрион және Аристи – Ирурадағы қағаз фабрикасы қаржыландырды, Elektralkiza су электр станциясын салу аясында. Сол қабырға Сан-Мартин шіркеуіне тірелген, ал алдыңғы жағы Каталандеги шаруа қожалығына қараған. Бұл маңызды жұмыс болды, себебі барлық жақын ауылдарда мұндай сол қабырғасы бар алаң болған жоқ. Жергілікті кәсіби балуандық ойыншысы Телефоро Арреги 2003 жылы берген сұхбатында былай деді: «Айналасындағы ауылдарда сол қабырғасы бар алаң болған жоқ, және барлығы Алкизадағы алаңды ұнатты. Герниальдеден, Астеасудан… Астеасуда тек кішкентай кірер ауыз ғана болды». Қазіргі жабық балуандық алаң 1957 жылдың 15 желтоқсанында ашылды. Оны Гипускоа провинциялық кеңесі Гипускоа муниципалитеттерінің күніне орай салды. Ашылу матчында Атано X және Атано IX командалары Атано III және Атано IV командаларын 20:17 есебімен жеңді. Гипускоадағы сирек жабық балуандық алаңдардың бірі болғандықтан, 1980 жылдарға дейін провинцияның барлық қалаларында жабық алаңдар салына бастағанға дейін ойнауға көптеген шетелдіктер келді.
The pelota game has been practiced since ancient times in Alkiza, as indicated by the minor toponymy: for example in the names of lots such as Pelotaleku (place where pelota is played) or Mendiola pelotalekuazpia (under the place where pelota is played in Mendiola). The first documented reference appears in the ordinances of 1735, where the practice of pelota was prohibited in the portico of the church during the hours of worship. However, the first pelota court with a left wall was not built until 1922, financed by Echezarreta, Larrion and Aristi a paper mill from Irura, within the operation for the construction of the Elektralkiza hydroelectric power station. The left wall was built against the church of San Martín and the front facing Katalandegi farmhouse. It was an important work, since there was any fronton with a left wall in all the nearby villages. The Telesforo Arregi, a local professional pelota player, commented the following in an interview carried out in 2003:‘In the surrounding villages there were no fronton with a left wall and the one that had a liking all to Alkiza. From Hernialde, from Asteasu ,. In Asteasu there was only a small portico 'The current covered fronton was inaugurated on December 15, 1957. It was built by the Gipuzkoa Provincial Council in the context of the Day of the Municipalities of Gipuzkoa. In the opening match Atano X and Atano IX beat Atano III and Atano IV, 20–17. Being one of the few covered frontons in Gipuzkoa, there was a large influx of foreign people who came to play, until in the 1980s covered frontons began to be built in all the towns of the province.
Басқа қызықты жерлер
Олар – Алкизаның этнографиялық мұрасының бір бөлігі, мысалы, Интхарраундиаганың әк пеші, Альтзорбе мен Этхабегурен Берридің су көзі, Гойко Эррота диірменінің су жинау каналдары, Илумбе, Аскантхо және Лакапидедегі тас жолдар, Электралкиза бөгеті және Мариатеги шаруа қожалығының бағының қабырғасы. Fagus Alkiza Түсіндіру орталығы. Бұл – Эрнио Газум арнайы қорғалатын аймағына (Natura 2000 желісі) кіреберіс.
They are some of the elements of Alkiza's ethnographic heritage such as Intxarraundiaga's limekiln, the Altzorbe's and Etxabeguren Berri's fountain sink, Goiko Errota mill's water collection channels, the paved roads of Ilumbe, Askantxo and Lakapide, Elektralkiza’s dam and the wall of the garden of the Mariategi farmhouse. Fagus Alkiza Interpretation Centre. It is the door to the Hernio Gazume Special Conservation Area (Natura 2000 network).