Кіріспе
Америкалық коммерциялық емес, Израильді қолдайтын ұйым. Американың Сионисттік Ұйымы (ZOA) – Израильді қолдайтын коммерциялық емес ұйым. 1897 жылы Америка Сионистерінің Федерациясы ретінде құрылған, ол АҚШ-тағы алғашқы ресми сионисттік ұйым болды. 20 ғасырдың басында ол Америка еврейлерінің Дүниежүзілік Сионисттік Ұйымындағы басты өкілі болып табылды, көбінесе Саяси Сионизмді жақтады. Бүгінде ZOA-ның 25 000 мүшесі бар. ZOA Палестина мемлекеті құруға қарсы және Трамптың саяхаттарға шектеу салуын қолдады.
The Zionist Organization of America (ZOA) is an American nonprofit pro Israel organization. Founded in 1897, as the Federation of American Zionists, it was the first official Zionist organization in the United States. Early in the 20th century, it was the primary representative of American Jews to the World Zionist Organization, espousing primarily Political Zionism. Today, the ZOA claims to have 25,000 members,
The ZOA opposes Palestinian statehood and advocated for the Trump travel ban.
Негізін қалау
ZOA бастапқыда 1897 жылы Америкалық сионистер федерациясы (FAZ) ретінде құрылды, ол еврей қоғамдарының, Ховевей Сионның және еврей ұлтшыл клубтарының бірігуінен пайда болды. Олардың барлығы Бірінші сионисттік конгрестің Базель бағдарламасын қолдады. Бастапқыда Ұлы Нью-Йорк аймағы үшін құрылған FAZ, келесі жылы Нью-Йоркте өткен конференцияда ұлттық ұйым ретінде қайта құрылды, онда делегаттар конституцияны қабылдады, Ричард Готтейл президент болып сайланды және Стивен С. Уайз – құрметті хатшы болып тағайындалды. FAZ "Палестинадағы еврей ұлттық үйін" құруға қолдау көрсету мақсатында құрылды. 1912 жылы құрылған Американың Хадасса әйелдер сионисттік ұйымы, сондай-ақ Еңбек сионистерінің Поале Сион партиялары және Діни сионистердің Мизрахи ұйымдарымен бірге ZOA Америка сионизмінің алғашқы және маңызды дауысы болды. Алайда, олардың ықпалы шектеулі болды, себебі көптеген американдық яһудилер мен ұйымдасқан Америкалық яһуди комитеті бастапқыда сионисттік қозғалысқа қарсы болды және өздерінің ассимиляциялық көзқарастарымен "екі жақты адалдық" айыптауларынан қаушады, бұл – кең таралған антисемиттік өсеке. 1917 жылы FAZ ZOA деп қайта аталды.
Луис Брандейс
1912 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін, діни көзқарастан алыс "халық адвокаты" Луи Брандейс қозғалысқа қатысқанда, сионизм маңызды қолдау ала бастады. 1917 жылға қарай Брандейстің жетекшілігімен американдық сионистердің қатары он есеге өсіп, 200 000 адамға жетті, ал "американдық еврейлер осыдан кейін әлемдік сионисттік қозғалыстың қаржылық орталығына айналды", бұл оның бұрынғы еуропалық қолдау базасын едәуір басып өтті. Сонымен қатар, Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында ол және басқалар дүниежүзілік сионисттік ұйымның атынан сионисттік мәселелерді басқару үшін Американың Бас сионисттік істер жөніндегі Уақытша Атқару комитетін құрды, себебі ұйымның мүшелері соғыстағы әртүрлі тараптарға адал болғандықтан, тиімділігін жоғалтқан болатын.
Израиль мемлекетімен байланысы
1949 жылы Федералдық тергеу бюросы ZOA ұйымын 1938 жылғы Шетелдік агенттерді тіркеу туралы заңға сәйкес тергеді, себебі ұйым Палестинадағы еврейлерге технологияны жылдам жеткізу үшін жақтастар іздеген. 1948 жылдың 25 ақпанында ZOA ұйымына шетелдік агент ретінде тіркелуге бұйрық берілді. АҚШ Бас прокурорымен бірнеше мәжілістерден кейін ZOA өз конституциясын өзгертті және "өзін агенттік статусынан шығару үшін Дүниежүзілік сионистік ұйымның конституциясына өзгеріс енгізді. Соның салдарынан, аталған ұйымды тіркеуге жасалған барлық әрекеттер тоқтатылды". Израиль құрылғаннан кейін және еврей өкілдігін АҚШ үкіметінің атқарушы билігімен біріктіру мақсатында ZOA Американың ірі еврей ұйымдары президенттерінің кеңесінің негізін қалаушы мүшесі болды. ZOA тарихи тұрғыдан либералды сионистік топ болған, бірақ кейін оңшыл бағытқа бет бұрды. ZOA АҚШ-та Израильге үлкен қаржы көмегі көрсету және Вашингтон мен қоғамдық пікірге ықпал ету арқылы саяси қолдау жұмылдыруға көмектесті. Эммануэль Нойман және Абба Хиллель Сильвер – ZOA ұйымының екі жетекшісі болды. Олар ұйымның ірі қаржыландырылуы Израиль үкіметі саясатын қалыптастыруда маңызды рөл атқаруға негіз болатынын сезінді. Тарихшы Зохар Сегевтің мәлімдемесіне сәйкес, олар премьер-министр Давид Бен-Гурионның және оның Мапай (Еңбек) партиясының әлеуметтік және экономикалық саясатына қарсы болды. Олардың араласулары қабылданбады және Израиль саясаткерлері американдық сионистердің қаржыландыруда маңызды рөл атқарғанын, бірақ саясатты бағыттауда емес екенін мойындады.
Жақында болған тарих
1994 жылы Мортон Клейн президент болды. 2005 жылы Лос-Анджелестегі ZOA филиалы бұрынғы актер және әнші Эд Эймсті президент етіп сайлады. Том Тугенд The Jewish Journal of Greater Los Angeles басылымында Эймстің мансабының қанағаттандырмайтын жағдайда екенін атап өтті және оның «Дэниел Бун» телесериалындағы актерлік рөлін ерекше атап өтті, содан кейін былай деді: «1896 жылы құрылған ZOA Луи Брандейс пен раввин Абба Хиллель Сильвер басшылығымен өркендеген кезеңінен бастап төмендеп кеткен, бірақ 10 жыл бұрын белсенді және дауысты Клейн президенттікке келгеннен бері қайтадан беделге ие болды», ол 1993 жылы сайланып, 1994 жылы қызметке кірісті. 2009 жылдың қаңтар айында ZOA президенті Барак Обаманың Джордж Дж. Митчеллді Таяу Шығысқа өкілдігіне тағайындауына алаңдаушылық білдірді. ZOA Митчеллді «екі тарап та тең кінәлі деп санайды» және «қоныстар – басты мәселе, палестиналық арабтардың терроризмді тоқтатудан бас тартуы емес» деп сынға алды. ZOA сонымен қатар 2009 жылдың ақпан айында Ұлттық барлау кеңесінің төрағасы ретінде Чарльз В. Фриманның тағайындалуына қарсы болды. Ол 2009 жылдың 10 наурызында лауазымынан бас тартты. 2012 жылы ZOA АҚШ-тағы қайырымдылық статусын жоғалтты, себебі ол үш жыл қатарынан Ішкі кірістер қызметіне салық декларацияларын ұсынбады. 2013 жылы IRS салықтан босатылған статусын қалпына келтірді. 2020 жылы ZOA Батыс жағалаудың кейбір бөліктерін аннексиялауды («Израильдің егемендігін қолдануды») қолдады. Сол жылы ол сол кездегі президент Трамптың Ричард Гренеллді Ұлттық барлау директорының міндетін атқарушысы қызметіне тағайындауын жоғары бағалады, «Израильмен АҚШ-тың берік қарым-қатынасына елші Гренелден артық жақын дос болған ешкім жоқ» деді.
Катардағы дау
2018 жылдың қаңтар айында ZOA президенті Морт Клейн Катарға ақы төленген сапармен барып, Әмірдің шақыруымен оған кездесті. Ол сондай-ақ бірқатар жоғары лауазымды шенеуніктермен де кездесті. Бұл сапарды Израильді қолдайтындардың кейбіреуі қатаң сынады, ал Mother Jones журналының мәліметінше, бұл сапар ЗОА-ның осы елге қатысты ұстанымын жұмсартумен бірге болды. 2018 жылдың наурыз айындағы сұхбатында Клейн Катардың жақында өткен гандбол турнирінде Израиль туын көтеріп, қатысқанын мақтады және Әмір оған «өткен жазда олар террористік топтарды қаржыландыруды тоқтатты» дегенін айтты. Ол сондай-ақ 17 қарашада өткен ZOA-ның жылдық гала-кешінде Катардың бұрынғы дипломаты Ахмед Әл Румайхиді шақырды. Катардан ZOA-ға жасалған төлемдердегі Аллахамның рөлі сот оның осы елмен байланыстары туралы құжаттарды тапсыруға міндеттеген шешімінен кейін анықталды. 21 маусымда Аллахам «Jerusalem Post» газетіне берген сұхбатында «Морт Клейннің және Әмірмен, сондай-ақ Катар патшалық отбасының басқа да мүшелерімен ынтымақтасатын барлық еврей көшбасшыларының жұмысына мақтанамын» деді. ZOA бұл үлестерді қайтарды, себебі олардың Аллахамнан келмегені анықталды.
Ағымдағы қызмет
ZOA бүгінде АҚШ-Израиль қарым-қатынастарын білім беру арқылы нығайтуға жұмыстейді, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарында, оқулықтарда, саяхатшылар нұсқаулықтарында және университеттердегі Израильге қарсы көзқарас деп санайтын жағдайлармен күреседі. ZOA Израильде білім беру және мәдени бағдарламаларды да қолдайды. "ZOA House" – Тель-Авивтегі мәдени орталық. ZOA Ашкелон қаласының жанындағы кампуста жаңа еврей иммигранттары мен басқаларға білім беру және кәсіптік оқытуды ұсынатын Кфар Сильвер мектебін құруға жауапты. ZOA-ның жастар бөлімі жас еврейлерді Израильге саяхаттауға жіберу бойынша ең ірі бағдарламалардың бірін ұйымдастырады. Брандейс сыйлығы жыл сайын танымал ұлттық немесе халықаралық тұлғаға табыс етіледі. Осы сыйлықтың иегерлері: Мириам Адельсон, Джозеф Байден, Абба Эбан, Артур Голдберг, Рональд Лаудер, Натан Шаранский, Саймон Визенталь, Элизабет Тейлор, Мортимер Цукерман, Раанан Гиссин және Франк Гаффни.
Израиль қорғаушысы сыйлығы
Сионисттік ұйым жыл сайын АҚШ-Израиль қарым-қатынастарын нығайтуға елеулі үлес қосқан адамдарға "Израильдің қорғаушысы" сыйлығын табыс етеді. АҚШ Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Джон Болтонға бұл сыйлық 2018 жылдың 5 қарашасында берілді.
Медиа
2019 жылдың 8 қаңтарында "Таймс оф Исраел" басылымы Американың ірі еврей ұйымдарының президенттері конференциясы ZOA-ны басқа мүшелерін қорлағандығы үшін айыптағанын хабарлады. Басылымда ЗОА "құлық сөздерге, жеке шабуылдарға және есімдермен атауға" жүгінгендігі айтылды. Сондай-ақ, "ZOA екі шағымданушыға қатысты үнемі, жүйелі түрде жария түрде сын айтқандығының қажетсіздей тізімделген және жеке бағытталған екенін, және олардың мазмұнды сынға қарағанда жеке немесе ұйымдық қорлау ретінде қарастырылатынын білген немесе білуі керек еді" делінген. 2019 жылдың 26 ақпанында ZOA еврейлік жаңалықтар агенттігінде Оцма Йехудит партиясына қатысты американдық еврейлердің сын-пікірлері туралы хабарламада келтірілді. ZOA-ның мақаладағы цитатасында: "Антидеформациялық лиганың, AIPAC-тың, Американдық еврей комитетінің және Израиль саясаты форумының екі кішкентай оңшыл, Израильді қолдайтын саяси партияның – Оцма Йехудит (Еврей күші) және Байт Йехуди (Еврей үйі) бірігуін айыптауы, бірақ араб Кнессет мүшелері басқаратын Израильге қарсы араб партияларының бірігуіне үнсіз қалуы – таңғажайып, алаңдатарлық және екіжүзділік. Олар палестиналық араб террористеріне көмектесу және еврейлерге қарсы терроризмге қоқан-қорқыту сияқты тікелей опасыздық әрекеттеріне де қатысады".