Уэльстік Вйлфа атом электр станциясының тоқтатылуы және жаңа құрылыс жобалары

Кіріспе

Уэльстегі тоқтатылған ядролық электр станциясы – тоқтатылған құрылым.

Уилфа ядролық электр станциясы (Atomfa'r Wylfa) – тоқтатылып жатқан Magnox ядролық электр станциясы. Уилфа Уэльстің солтүстік-батыс жағалауында, Англси аралында, Семей шығанағының батысында орналасқан. Екі 490 МВт ядролық реактордың (1- және 2-реакторлар деп белгіленген) құрылысы 1963 жылы басталды. Олар 1971 жылы пайдалануға берілді. Уилфа жағалауда орналасқан, себебі суыту үшін теңіз суы қолданылды. 2012 жылы 2-реактор тоқтатылды. 1-реактор 2015 жылдың 30 желтоқсанында тоқтатылды, осымен 44 жылдық қызмет аяқталды. Уилфа Ньюд (әдеби мағынада "Жаңа Уилфа") – ескі станцияның жанындағы жоспарланған жаңа ядролық станция. Horizon Nuclear Power компаниясы 2017 жылдың 4 сәуірінде Ядролық реттеу кеңсесіне екі жетілдірілген қайнау суы бар реактор салуға өтініш берді. 2020 жылдың қыркүйегінде Hitachi компаниясы жобадан бас тартты. 2022 жылы Ұлыбритания үкіметі осы жерде екі EPR реакторын салу мүмкіндігіне қызығушылық танытты және 2024 жылы Hitachi-ден осы учаскені сатып алатынын жариялады.

Тарих

Уилфа – 1959 жылы Траусфайндрден кейін Уэльсте салынған екінші атом электр станциясы. 1991 жылы Траусфайндр жабылып, Уилфа Уэльстің жалғыз ядролық электр станциясы болды. Уилфа құрылысын 1963 жылы бастаған, оны British Nuclear Design & Construction (BNDC) консорциумы жүргізді, бұл консорциумды English Electric, Babcock & Wilcox Ltd және Taylor Woodrow Construction қолдады. Реакторларды The Nuclear Power Group (TNPG) және турбиналарды English Electric ұсынды. Бұл Ұлыбританияда салынған ең үлкен және соңғы Magnox типтес реакторлар болды. Уилфа сонымен қатар Олдбериден кейін құрылысын жеңілдету және қауіпсіздікті арттыру үшін болаттан емес, бетоннан жасалған қысым ыдысына ие болған екінші британдық атом электр станциясы болды. Уилфаның екі 490 МВт Magnox ядролық реакторы – 1 және 2 реакторлары 1971 жылы іске қосылды. Олар әдетте тәулігіне 23 ГВт/сағ электр қуатын өндіретін. Бастапқы жобалық қуаты 1190 МВт болғанымен, алғашқы реактор жұмыс істей бастағанға дейін ыстық күйде газ схемасының жұмсақ болат компоненттерінің күтпеген жеделдетілген ("ажырату") коррозиясы анықталды. Реактордың өзегіндегі отын арналарын тастайтын канал газын шығару температурасы төмендетілуі керек болды, бастапқыда қуаттылық 840 МВт-қа дейін төмендеді, кейін тәжірибе жинақталған сайын 980 МВт-қа дейін көтерілді. Өндірістің едәуір бөлігі, 255 МВт-қа дейін, жақын маңдағы Anglesey алюминий балқыту зауытында тұтынылды. Графиттік ядролардың салмағы; 6,156 тік отын арналары 49,248 табиғи ураннан жасалған Magnox қаптамасы бар отын элементтерін қамтиды, сондықтан бұл реактор Magnox реакторы деп аталады. Тағы 200 арна борды басқару таяқшаларына реакторға кіруге және ядролық реакцияны басқаруға мүмкіндік береді. Реактордағы негізгі салқындатқыш – көмірқышқыл газы. Сайтты Magnox Ltd (бұрынғы British Nuclear Group, бұрынғы Nuclear Electric, бұрынғы National Power, бұрынғы Central Electricity Generating Board (CEGB)) басқарады, ол сайт иесі Nuclear Decommissioning Authority (NDA) еншілес компаниясы болып табылады. NDA-ның мақсаты Ұлыбританияның азаматтық ядролық мұрасын жою мен тазартуды қадағалау болып табылады. Оның жұмыс істеу кезеңінде 2000 жылдың сәуірінде қауіпсіздікті тексеру кезінде анықталған нашарлаған дәнекерлеу тігістеріне қарсы реакторларды күшейту үшін маңызды жұмыстар қажет болды. Қоғамдық пікір қақтығыстары кезінде Greenpeace тәуелсіз қауіпсіздік бағалауын жариялады, Large Associates компаниясынан зауытты және оның қайта іске қосу жоспарларын сынаған баяндаманы тапсырды, бірақ 2001 жылдың тамызында қайта іске қосуға рұқсат берілді. Дәнекерлеудің нашарлығына қоса, графит модератор блоктарының радиолиздік тозуы да алаңдатушылық тудырды және PAWB зауытты ерте жабуға, сондай-ақ кез келген ядролық ауыстыруға қарсы күресін жалғастыруда.

Wylfa was the second nuclear power station to be built in Wales after Trawsfynydd in 1959. Following the closure of Trawsfynydd in 1991, Wylfa became Wales' only nuclear power station. Construction of Wylfa, which was undertaken by British Nuclear Design & Construction (BNDC), a consortium backed by English Electric, Babcock & Wilcox Ltd and Taylor Woodrow Construction, began in 1963. The reactors were supplied by The Nuclear Power Group (TNPG) and the turbines by English Electric. These were the largest and last Magnox type reactors to be built in the UK. Wylfa was also the second British nuclear power station, following Oldbury, to have a pre stressed concrete pressure vessel instead of steel for easier construction and enhanced safety. Wylfa's two 490MW Magnox nuclear reactors – Reactor 1 and Reactor 2 – became operational in 1971. They typically supplied 23GWh of electricity daily when they were both in service. Although the original design output was 1,190MW, unexpected accelerated ("breakaway") corrosion of mild steel components of the gas circuit in hot was detected even before the first reactor began operating. The channel gas outlet temperature, the temperature at which the leaves the fuel channels in the reactor core, had to be reduced, initially dropping the power output to 840MW, which was later raised to 980MW as more experience accumulated. A considerable portion of the output, up to 255MW, was consumed by the nearby Anglesey Aluminium smelting plant. The graphite cores each weigh ; 6,156 vertical fuel channels contain 49,248 natural uranium magnox clad fuel elements, hence the name magnox reactor. A further 200 channels allow boron control rods to enter the reactor and control the nuclear reaction. The primary coolant in the reactors is carbon dioxide gas. The site is managed by Magnox Ltd (formerly British Nuclear Group, formerly Nuclear Electric, formerly National Power, formerly the Central Electricity Generating Board (CEGB)) which is a subsidiary of the site owner, the Nuclear Decommissioning Authority (NDA). The NDA's purpose is to oversee the decommissioning and clean up of the UK's civil nuclear legacy. During its operational life substantial works were needed to strengthen the reactors against deteriorating welds discovered in the safety review in April 2000. Amid public controversy, Greenpeace issued an independent safety appraisal, commissioned a report from Large Associates, critical of the plant and its restart plans, but the permit to restart operation was given in August 2001. In addition to welding weaknesses, radiolytic depletion of the graphite moderator blocks was still of concern and PAWB continue to campaign for early shut down of the plant as well as against any nuclear replacement.

Жабу және пайдаланудан шығару

2006 жылғы 20 шілдеде NDA стансаның 2010 жылы жабылатынын хабарлады, бұл Sellafield-тегі Magnox өндірілген отынды қайта өңдеу зауытын жабуға және тоқтатуға мүмкіндік береді. Springfields Fuels Limited компаниясы осы жоспарларға байланысты 2008 жылы Magnox отын элементтерін өндіруді тоқтатты. 2010 жылы NDA 2012 жылға дейін мерзімін ұзартуды жариялады, Wylfa электр стансасының 2011 жылғы қаңтардағы 40 жылдығынан кейін, Sellafield-тегі кестеден қалып қою салдарынан Wylfa-ға соңғы отын құю алдында қосымша уақыт беріледі. Осы кезде жаңа отын өндірілмейтінін ескере отырып, қалған отын қорынан электр өндірісін барынша арттыру стратегиясы әзірленді. Бұл реакторлар ішінде отынды қайта бөлуді, сондай-ақ осы отынды 1-ші реакторға ауыстыру үшін 2-ші реакторды 2012 жылы жабуды қажет етті. 2-ші реактор 2012 жылғы 25 сәуірде сағат 19:02 BST-де электр өндіруді тоқтатты, бұл 1-ші реактордың жұмысын жалғастыруына мүмкіндік берді. 2014 жылғы қыркүйекте 1-ші реакторды 2015 жылғы 31 желтоқсанға дейін жұмыс істеуге рұқсат берілді. 1-ші реактор 2015 жылғы 30 желтоқсанда тоқтатылды. Отынды шығару 2016 жылы басталды және 2019 жылы аяқталды. Көптеген ғимараттарды отыннан тазарту және жою 2025 жылға дейін, содан кейін 2025 жылдан 2096 жылға дейін күтімге алу және техникалық қызмет көрсету кезеңіне дейін жалғасады деп күтілуде. Реактор ғимараттарын бұзу және учаскені толық тазалау 2096 жылдан 2101 жылға дейін жоспарланған.

Болашақтағы ядролық қондырғылар жоспарлары

Wylfa Newydd (бұрын Wylfa B деп аталатын) деп аталатын екінші электр стансасы ұсынылды. Wylfa Newydd ұсынысына қарсы жергілікті халықтың наразылығы күшті болды, оған Wylfa B-ге қарсы халық (PAWB – "pawb" уэльс тілінде "әркім" деген мағынаны білдіреді) тобы жетекшілік етті. 2006 жылдың наурыз айында жергілікті кеңес Wylfa A электр стансасының қызмет ету мерзімін ұзартуға және Wylfa B электр стансасын салуға қолдау көрсетті, себебі металлургиялық және ядролық стансалардағы жұмыс орындарының жоғалу қаупі болды.

Horizon/Hitachi жоспарлары

Horizon Nuclear Power, бастапқыда E. ON және RWE бірлескен кәсіпорны, 2012 жылы Hitachi сатып алды, 2009 жылы Wylfa-да шамамен 3,000 МВт жаңа ядролық электр стансасын салу ниеті туралы мәлімдеді. Horizon компаниясы Wylfa станциясынан оңтүстікке қарай екі жетілдірілген қайнаған су реакторын (ABWR) салуды жоспарлаған. 2010 жылдың 18 қазанында Ұлыбритания үкіметі Wylfa-ны болашақ ядролық электр стансалары үшін қолайлы деп саналған сегіз нысанның бірі деп жариялады. 2012 жылдың қаңтар айында 300 ядроға қарсы наразылық білдіруші Wylfa-да жаңа атом электр стансасын салу жоспарларына қарсы Ллангефни қаласының көшелеріне шықты. Шеруді Pobl Atal Wylfa B, Greenpeace және Cymdeithas yr Iaith сияқты ұйымдар ұйымдастырды, олар Horizon компаниясымен дауласқан фермер Ричард Джонсты қолдады. 2013 жылы Horizon компаниясы 2015 жылы Wylfa-да алғашқы жұмыстарды бастауды, 2018 жылы құрылыс жұмыстарын бастауды және 2020 жылдың ортасында электр энергиясын өндіруді жоспарлады. Бұл мерзімдер кейінге жылдырылды, ал Hitachi 2019 жылы соңғы инвестициялық шешімді қабылдауды жоспарлады. 2017 жылдың 4 сәуірінде Horizon компаниясы Ядролық реттеу жөніндегі басқармаға нысандық лицензия алу үшін өтініш берді. Жобаға Менай бұғазының астынан электр кабельдерін өткізу үшін туннель салу да кірді, бұл бұғаздың табиғат қорғау құндылығын және көрнекті табиғи аймақты сақтауға бағытталған. 2017 жылдың желтоқсанында Horizon үкімет пен өнеркәсіп арасындағы консенсус Хинкли Пойнт С атом электр стансасында қолданылған айырмашылықты қаржыландыру моделінің, толық жеке сектордың қаржыландыруын қамтитын, келесі ядролық электр стансалары үшін қолданылмауы мүмкін екеніне келісім болды және үкіметпен балама қаржыландыру механизмдері талқыланды. Ұлыбритания үкіметі жаңа электр стансасына 5 миллиард фунт стерлинг инвестициялауды жоспарлап отыр. Бұрынғы үкімет саясаты жаңа ядролық жобаларға тікелей инвестиция жасау болмады. Horizon Nuclear Power компаниясы 2018 жылдың 1 маусымында Wylfa Newydd жобасы бойынша құрылысқа рұқсат беру туралы өтінішті жоспарлау инспекциясына ұсынды.

Күшін жою

2019 жылдың қаңтар айында ядролық электр станциясының қаржыландырылуы күмәнді екені хабарланды, жобаға 2 миллиард фунт стерлинг жұмсалғаннан кейін. Есептерде атап көрсетілгендей, ұсынылып отырған станцияны салушы Hitachi компаниясы мен Ұлыбритания үкіметі арасындағы қаржыландыру дауы болашақ құрылысты күмәнді жағдайға түсірді, ал айдың соңында өтетін кездесу станцияның тағдыры туралы хабарлама жасау орны болмақ. 2019 жылдың 17 қаңтарында Hitachi компаниясы Wylfa жобасындағы жұмысты "тоқтататынын" мәлімдеді. "Horizon Nuclear Power" компаниясының бас директоры Дункан Хоторн: "Біз болашақта дамуды қайта бастау мүмкіндігін сақтап, қатысуымызды азайту шараларын қабылдаймыз", - деді. Ұлыбритания үкіметі жобаны қайта іске қосу үшін дамуға келісім беруі күтілген еді, бірақ кейіннен шешімді 2020 жылдың 30 қыркүйегіне дейін шегерді. 2020 жылдың қыркүйегінде Hitachi жобадан және Oldbury орналасқан бауырлас нысандан бас тартқанын жариялады. Компания даму қызметін тоқтатады, бірақ болашақта екі нысан үшін мүмкіндіктерді жеңілдету үшін Ұлыбритания үкіметімен және басқа да мүдделі тараптармен жұмыс істейді. 2021 жылдың 28 қаңтарында Hitachi ресми түрде дамуға келісім беру өтінімін кері алды. Үкімет бұл орынға қатысты "болашақ мүмкіндіктерді зерттеуді жалғастыратынын" мәлімдеді.

Басқа ұсыныстар

2020 жылдың қарашасында АҚШ-тың Bechtel, Southern Company және Westinghouse Electric Company консорциумы британ үкіметімен Wylfa Newydd жобасын қайта жаңғырту туралы келіссөздер жүргізіп жатқаны хабарланды, оның аясында осы жерде AP1000 реакторларын салу жоспарланған. 2021 жылдың қаңтар айында Shearwater Energy компаниясы жел фермасы мен шағын модульді реакторлардан (SMR) тұратын гибридтік электр стансасының жоспарларын ұсынды. Бұл станса қолданыстағы Wylfa электр стансасының жанына орнатылмақ, бірақ ұсынылып отырған Wylfa Newydd алаңынан бөлек болады. Shearwater компаниясы SMR-лер үшін NuScale Power компаниясымен өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Электр стансасы 2027 жылға дейін электр энергиясын өндіруді бастауы мүмкін, сондай-ақ жылына 3 миллион килограмм сутегі өндіретін сутегі генерациялық құрылысын қуаттауға қабілетті, жалпы қуаты 3 ГВт-қа дейін жетеді. 2022 жылдың сәуір айында Wylfa және Oldbury алаңдары екі жиынтық EPR реакторларын салуға үміткер екендігі жарияланды, себебі Ұлыбритания осы онжылдықта 8-ге дейін жаңа реакторлар салуды жоспарлап отыр. Бұл нысандар келесі кезеңдегі электр стансаларының құрамына кіреді, алғашқысы – Hinkley Point C және Sizewell C. Wylfa және Oldbury нысандары келесі парламенттік сессияда салынысын бастауы мүмкін. 2024 жылдың наурыз айында Көктемгі бюджет барысында канцлер Джереми Хант осы алаңды Hitachi компаниясынан 160 миллион фунт стерлингке сатып алу туралы хабарлады.