Болтон против Стоун: Негізгі сот ісі және қауіпсіздік шаралары
Bolton v Stone
Қазақстандағы міндеттемелер заңнамасы: Bolton v. Stone ісінде зиян келтірудің болжамды салдары қарастырылады. Қауіпсіздік және салдарлы байланыс талданды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық Лордтар палатасының азаматтық құқық саласындағы (negligence) маңызды ісі
Leading British House of Lords case in the tort of negligence
Болтон v. Стоун [1951] AC 850, [1951] 1 All ER 1078 – Лордтар палатасының азаматтық құқық саласындағы (negligence) маңызды ісі, онда егер талапкерге келтірілген зиян жауапкердің әрекеттерінің орынды түрде болжамды салдары болмаса, жауапкердің кінәлі емес екендігі белгіленген. Талапкерге крикет добы стадионнан шығып келіп тиді; жауапкерлер клуб комитетінің мүшелері болды.
Bolton v. Stone [1951] AC 850, [1951] 1 All ER 1078 is a leading House of Lords case in the tort of negligence, establishing that a defendant is not negligent if the damage to the plaintiff was not a reasonably foreseeable consequence of his conduct. The plaintiff was hit by a cricket ball which had been hit out of the ground; the defendants were members of the club committee.
Фактілер
1947 жылғы 9 тамызда Манчестердегі Читэм крикет алаңында Читэм 2-ші XI командасына қарсы крикет ойыны кезінде, қонақ команданың ойыншысы допты алты ұпайға соқты. Доп алаңнан ұшып шығып, Читэм Хилл-роудтағы үйінің алдында тұрған талапкер мисс Стоунға тиді, ол ойыншыдан шамамен қашықтықта тұрған. Клуб 1864 жылдан бері осы алаңда крикет ойнап келген, ал жол 1910 жылы салынған. Алаңның периметрі 4 метрлік қоршаумен қоршалған, бірақ алаң көтеріңкі болғандықтан, қоршау доп өткен алаңнан 5 метр биіктікте, ойыншыдан шамамен қашықтықта орналасқан. Доп осы қашықтыққа өте сирек, соңғы 30 жылда шамамен алты рет ұшырылған, дегенмен алаңға жақын тұратын адамдар доптар маусым сайын бірнеше рет алаңнан шығатынын хабарлаған. Талапкердің пікірінше, доптың бір рет те болса осылай алысқа ұшуы, клубты жаяу өтушіге зиян келтіру қаупі бар екендігі туралы ескертуге жеткілікті болды, бұл оны талапкердің жарақаттары үшін немқұрайлылықпен жауапты деп тануға негіс берді. Талапкер сондай-ақ Райлендс пен Флетчер арасындағы принцип бойынша, доп крикет алаңынан "қашып" кеткен қауіпті зат екенін және бұл нұқсан келтіруге әкеп соқтырды деп мәлімдеді.
On 9 August 1947, during a game of cricket against the Cheetham 2nd XI at Cheetham Cricket Ground in Manchester, a batsman from the visiting team hit the ball for six. The ball flew out of the ground, hitting the claimant, Miss Stone, who was standing outside her house in Cheetham Hill Road, approximately from the batsman. The club had been playing cricket at the ground since 1864, before the road was built in 1910. The ground was surrounded by a 12 feet (4 m) fence, but the ground sloped up so the fence was 17 feet (5 m) above the level of the pitch where the ball passed, about from the batsman. There was evidence that a ball had been hit that far out of the ground only very rarely, about six times in the last 30 years, although people living closer to the ground reported that balls were hit out of the ground a few times each season. The claimant argued that the ball being hit so far even once was sufficient to give the club warning that there was a risk of injuring a passer by, fixing it with liability in negligence for the plaintiff's injuries. The claimant also claimed under the principle in Rylands v Fletcher, that the ball was a dangerous item that had "escaped" from the cricket ground, and in nuisance.
Жоғары Сот
Оливер, Дж., 1948 жылғы 15 желтоқсанда Манчестер Майклмас сот отырысында (Assizes) істі алғашқы рет қарады. Ол 1948 жылғы 20 желтоқсанда қысқаша шешім шығарып, талапкердің ісінің барлық негіздерін қабылдамады, өйткені алдыңғы 38 жылда ешқандай зиянның дәлелі болған жоқ, демек, немқұрайлылық болған жоқ; "Райлендс Флетчер" ісі қолданылмайды; ал крикет добын жолға бір рет соғу оқиғасы, зиян келтіру құқығын тудырмайтын, жекелеген жағдай саналады.
Oliver, J., heard the case at first instance in the Manchester Michaelmas Assizes on 15 December 1948. He delivered a short judgment on 20 December 1948, dismissing each ground of the claimant's case, holding that there was no evidence of any injury in the previous 38 years, so there was no negligence; Rylands v Fletcher was not applicable; and a single act of hitting a cricket ball onto a road was too isolated a happening to amount to a nuisance.
Апелляциялық сот
Апелляциялық сот 1949 жылдың 13 және 14 қазанында талапкердің апелляциясын тыңдады, ал 1949 жылдың 2 қарашасында сот шешімі жарияланды. Үш судьяның барлығы – Сомервелл, Синглтон және Дженкинс LJJ – Оливер судьясымен ұқсас себептермен зиян келтіру туралы талапты қабылдамады. Сомервелл судьясы келіспей, талапкердің жауапкерлердің тиісті және ақылға қонымды күтім көрсетпегенін дәлелдемегендігіне байланысты, олардың кінәлі екенін де дәлелдемегенін айтты. Алайда, көпшілік – Синглтон және Дженкинс LJJ – осындай оқиғаға түсінік беру қажет деп шешті және жауапкерлер ықтимал тәуекел туралы хабардар болған. Осы негізде, "res ipsa loquitur" заңдық қағидасын қолданып, жауапкерлердің кінәлі екені анықталды. Жауапкерлер Лордтар палатасына шағым түсірді.
The claimant's appeal was heard in the Court of Appeal on 13 October and 14 October 1949, and judgment was delivered by on 2 November 1949. All three judges, Somervell, Singleton and Jenkins LJJ, dismissed nuisance on the same grounds as Oliver J. Somervell LJ, dissenting, held that the claimant had failed to establish that the defendants had not taken due and reasonable care, so was not negligent either. However, the majority, Singleton and Jenkins LJJ, held that an accident of this sort called for an explanation, and that the defendants were aware of the potential risk. On that basis, applying the legal maxim of res ipsa loquitur, the defendants were found negligent. The defendants appealed to the House of Lords.
Лордтар палатасы
Лордтар палатасы 1951 жылдың 5 және 6 наурызында жарыссөздерді тыңдап, 1951 жылдың 10 мамырында шешім шығарды. Лордтар палатасы (Лорд Портер, Лорд Норманд, Лорд Оакси, Лорд Рид және Лорд Рэдклифф) бірауыздан кінәлілік жоқ деп тапты, бірақ көпшілігі бұл мәселенің ақылға қонымды адам бұл жағдайды өте қауіпсіз деп есептемейтін жағдайда, алыс тәуекелден асып түсетініне байланысты тығыз тартысқа түсетінін атап өтті. Лордтардың көпшілігі негізгі мәселенің ақылға қонымды адамның осы тәуекелді қабылдау туралы пікірін анықтау екендігіне келісті. Бұл заңдық мәселе емес, судьялардың қарауына жататын мәселе, бірақ ол фактілік мәселе болып табылады, және оны қазылар алқасы да шеше алады. Осы жағдайда тәуекел ақылға қонымды адам үшін (әрең) тым алыс деп есептелді, Лорд Портердің допты алаңнан шығару ойынның мақсаты екенін, «әрине, соққышы осыны жеткізуге ұмтылар еді» деген байқауына қарамастан. Лордтар бұл мәселенің саяси тұрғыдан қарастырылуы керек екенін, өйткені жауапкершілік туралы шешім қазіргі қалалық қоғамдағы күнделікті өмірімізге шектеулер қоюға әкелуі мүмкін екенін сенді. Лорд Аткиннің «Донахью-Стивенсон» ісінде айтқан сөзіне сәйкес: «Сіз көршіңізге зиян келтіруі мүмкін әрекеттерден немесе әрекетсіздіктен сақтану үшін барлық қажетті шараларды қабылдауыңыз керек». Кінәлі жақ талапкерге тәуекелдің болжамдылығын және оны болдырмау шараларының құнын ескере отырып, сақтық шараларын қабылдауға міндетті ме? Осы жағдайдағы тәуекел болжамды болғанмен, ол соншалықты аз ғана мүмкіндікке ие болғандықтан, ақылға қонымды адам талапкерге зиян тиеді деп күтпеген және оны болдырмау үшін ешқандай шара қолданбаған болар еді. Лорд Норманның сөзімен айтқанда: «Қорқақ адамдардың болжап көре алатын әрбір қауіпке қарсы сақтық шараларын қабылдау міндетті емес».
The House of Lords heard argument on 5 March and 6 March 1951, delivering their judgment on 10 May 1951. The House of Lords (Lord Porter, Lord Normand, Lord Oaksey, Lord Reid and Lord Radcliffe) unanimously found that there was no negligence, although most considered it a close call based on whether the reasonable person would foresee this as anything more than an extremely remote risk. Most of the Lords agreed that the key issue was that of making the key question one of determining the fact of what the reasonable person would have in mind regarding assumption of this risk. This was not considered to be a point of law, which is the province of judges, but a factual question, which may also be determined by a jury. In this case the risk was considered (just) too remote for the reasonable person, in spite of the observation by Lord Porter that hitting a ball out of the ground was an objective of the game, "and indeed, one which the batsman would wish to bring about". The Lords believed there were policy implications in terms of the message of what liability would have meant in creating restrictions in what we can do in our everyday lives in an urbanised modern society. In words of Lord Atkin in Donoghue v Stevenson, "You must take reasonable care to avoid acts or omissions which you can reasonably foresee would be likely to injure your neighbour." Whether the defendant had a duty to the claimant to take precautions to take into account the foreseeability of the risk and the cost of measures to prevent the risk. The risk in this case may have been foreseeable, but it was so highly improbable that a reasonable person could not have anticipated the harm to the claimant and would not have taken any action to avoid it. In the words of Lord Normand, "It is not the law that precautions must be taken against every peril that can be foreseen by the timorous."
Басқа жағдайлар
Керісінше, кейінгі сот ісінде, Миллер мен Джексон ісі бойынша крикет клубы сақтықсыздық және зиян келтіргені үшін кінәлі деп танылды, онда клубтың көршілері әр маусымда бірнеше рет крикет доптарымен зардап шекті. Сол сияқты, бұрынғы Castle v St Augustine's Links ісі, Bolton v Stone ісінде сілтеме жасалғандай, жауапкер гольф клубы гольф доптарының қайталап соғылуынан келтірілген зиян үшін зиянды әрекет жасағаны үшін жауапкершілікке тартылды. Алайда, "Вагон үйіндісі" (No 2) ісі кішкентай тәуекелдерді елемеуге болады деген принципті орнатпайды, егер тәуекел жауапкердің қызметін жүргізу мақсатымен және қаушар шаралар қабылдаудың мүмкіндігі мен құнымен салыстырылса ғана екенін көрсетеді.
By way of contrast, a cricket club was guilty of negligence and nuisance in a later case, Miller v Jackson, where neighbours of the club were hit by cricket balls several times each season. Similarly, in the earlier case of Castle v St Augustine's Links, cited in Bolton v Stone, the defendant golf club was liable in nuisance for damage caused by golf balls repeatedly hit out of the club. However, The Wagon Mound (No 2) shows that the case does not establish a principle that small risks can be ignored, but rather that the risk must be balanced against the defendant's purpose in carrying on its activities and the practicability and cost of taking precautions.