Кіріспе
Заңдағы гипотетикалық ақылға қонымды адам – Клэпхэм омнибусындағы адам. Бұл ағылшын құқығында соттар тарапынан тараптың ақылға қонымды адам сияқты әрекет етіп-етпегенін анықтау қажет болғанда қолданылатын, шамалы білімі бар, қарапайым және ақылға қонымды, ерекше көзге түспейтін гипотетикалық адам. Мысалы, салдарынан туындаған зиян үшін азаматтық іс бойынша. Айыпталушының мінез-құлқы осы адаммен салыстырылады. Бұл термин Виктория дәуірінде ағылшын құқығына енгізілген және бүгінгі күнге дейін британдық құқықта маңызды ұғым болып табылады. Ол басқа да Ұлттар Достастығының ортақ құқық юрисдикцияларында да қолданылады, кейде жергілікті түсінікті жеңілдету үшін сөз тіркесіне сәйкес өзгерістер енгізіледі. Бастапқы "Клэпхэм омнибусының" маршруты белгісіз, бірақ 1990 жылдары Лондон автобустарының 88-бағыты қысқа мерзімге "Клэпхэм омнибусы" деп аталды және кейде осы терминмен байланыстырылады.
The man on the Clapham omnibus is a hypothetical ordinary and reasonable person, used by the courts in English law where it is necessary to decide whether a party has acted as a reasonable person would – for example, in a civil action for negligence. The character is a reasonably educated, intelligent but nondescript person, against whom the defendant's conduct can be measured. The term was introduced into English law during the Victorian era, and is still an important concept in British law. It is also used in other Commonwealth common law jurisdictions, sometimes with suitable modifications to the phrase as an aid to local comprehension. The route of the original "Clapham omnibus" is unknown but London Buses route 88 was briefly branded as "the Clapham Omnibus" in the 1990s and is sometimes associated with the term.
Тарих
Бұл тіркес алғаш рет Сэр Ричард Хенн Коллинз МР-дің Англия апелляциялық сотындағы жалақпау ісі бойынша McQuire v. Western Morning News (1903) шешімінде заңдық тұрғыда қолданылған. Ол бұл тіркесті Лорд Боуэнге жатқызды және оны кері мағынада пайдаланды:
Ол «Халық пікірі – автобустың артындағы шашы қысқарған адамның пікірі» деген сөз тіркесінен туындаған болуы мүмкін, бұл 19 ғасыр журналисі Уолтер Бегехоттың қалыпты лондондық адамның сипаттамасы. Клэпхэм, Оңтүстік Лондонда, сол кезде «қалыпты» Лондонды бейнелейтін қарапайым қалашық саналды және 19 ғасырда жылқымен жүретін автобустармен қызмет көрсететін. Лорд-әділ Грир бұл тіркесті Hall v. Brooklands Auto Racing Club (1933) ісінде кінәлі тараптың немқұрайлылықтан құтылу үшін қамтамасыз етуі тиіс күтім стандартын анықтау үшін қолданды. Бұл тіркестің қолданылуын Ұлыбритания Жоғарғы соты Healthcare at Home Limited v. The Common Services Agency (2014) ісінде қарастырды, онда Лорд Рид былай деді:
Басқа да байланысты жалпы құқық юрисдикциялары
Бұл түсінік Канаданың патенттік сот жүйесіне де енгізілді, әсіресе Beloit v. Valmet Oy ісінде айқындылықты бағалау сынағын талқылауда. Австралияда "Клафам омнибусы" термині Жаңа Оңтүстік Уэльс және Виктория штаттарындағы ұқсас түсініктерге әсер етті, олар "Бонди трамвайындағы адам" (қазір Сиднейде қолданылмайтын трамвай бағыты), "Бурк-стрит трамвайындағы адам" (Мельбурн) және "Белконнен омнибусындағы қалыпты адам" (Канберра) деп аталады. Гонконгта осыған баламалы түсінік "Шау Кей Ван трамвайындағы адам" болып табылады.