Кіріспе

1932 жылы Ұлыбританияда абайсыздыққа қатысты маңызды іс – Донохью қарсы Стивенсон [1932] AC 562 ісі Лордтар палатасы тарапынан қаралып, шотландтық деликт және ағылшын талап-арыз құқығындағы шешімді қабылдады. Бұл іс бүкіл әлемдегі, соның ішінде Шотландиядағы ортақ құқық юрисдикцияларында абайсыздық заңының қазіргі заманғы негізін қалады, сақтық міндетінің жалпы принциптерін белгілейді. "Пейсли құрғағы" немесе "Бөтелкедегі құрғақ" деп те аталатын бұл істе Мей Донохью ханым Ренфруширдегі Пейсли қаласындағы кафеде имбирлі сыраның бөтелкесін ішкен. Бөтелкеде оған немесе басқа біреуге белгілі емес, шіріген құрғақ болған. Ол ауырып, кейіннен имбирлі сыра өндіруші Стивенсон мырзаны сотқа берді. Лордтар палатасы өндірушінің оған сақтық міндеті бар екенін, және өнімнің қауіпсіздігін қамтамасыз етудің болмауы тұтынушыларға зиян келтіруі мүмкін екендігі анық болғандықтан, бұл міндет бұзылған деп шешті. Сондай-ақ, тұтынушылар мен өнім өндірушілер арасында жеткілікті жақын қатынас болды. Пейслиде ол Веллмидоу кафесіне барды. Досы, және абайсыз уланған тамаққа қатысты өндірушіге қарсы талап-арыз болмаған жағдайда сақтық міндетін тар мағынада түсіндіруді қолдаған істерді қабылдамады. "Егер биліктің нәтижесі осылай болса, мен мұны заңдағы ауыр кемшілік деп есептер едім, және бұл принципке осылай қайшы келеді, сондықтан мен осы палатаның санкциясы жоқ кез келген шешімді қабылдамас бұрын ұзақ ойланып тұрар едім". Ол оның пікірін қолдады. Лорд Томлин Лорд Бакмастермен келісіп, "кейбір істер осылай қауіпті жағдайда өмір сүрген және осылай ұзақ өмір сүрген" деген пікір білдірді. Ол Лорд Аткинмен келісіп, өндірушінің тұтынушыларға қатысты сақтық міндеті олар өндірген өнімге қарамастан бірдей екенін айтса да, жалпы сақтық міндеті жоқ екенін және өнімнің жабық ыдыста болуы мұндай міндеттің болуына ешқандай әсер етпейді деп мәлімдеді. Лорд Норманның, Стивенсонның кеңесшісі болған, Лорд Аткиннің "көрші" қағидасының ең кең түсіндірілуіне қарсы болды. Стивенсонның бизнесін оның жесірі Мэри және ұлы, отбасының үшінші Дэвид Стивенсон басқарды. 1950 жылдың 1 шілдесінде ол шектеулі серіктестікке айналды (Дэвид Стивенсон (Сыра және минералды сулар) Limited), ал отбасы 1956 жылы өз үлестерін сатты. Глен-Лейн өндіріс орны 1960 жылдары бұзылды. "Көрші" қағидасы алғаш рет заңмен байланысты Фрэнсис Буллер айтқан. Бұрын Лорд Эшердің "Аспан мен Пендер" ісінде "егер бір адам белгілі бір жағдайда басқа адамға қатысты осындай жағдайға түскенде, әрбір орташа есті адам оның өз мінез-құлқында тиісінше күтім мен шеберлік танытпаса, екінші адамның денсаулығына немесе мүлкіне зиян келтіру қаупі бар екенін бірден түсінер еді, онда мұндай қауіптен сақтану үшін тиісінше күтім мен шеберлік таныту міндеті туындайды" деген пікір айтылды, бірақ ол тек шарт болмаса да, міндет болуы мүмкін екенін және бұл міндет тараптар арасындағы жақындық болған жағдайда туындайтынын көрсетті, бірақ бұл да сәтсіз аяқталды. MacPherson v. Buick Motor Co. ісі де "көрші" қағидасының қалыптасуына әсер етті.

Прецеденттер

Бұл істі Фредерик Поллок 1933 жылы «Law Quarterly Review» журналында қарастырды, онда ол шешімнің маңыздылығына ешқандай күмән жоқ екенін және «заң алдындағы азаматтың міндеті туралы біздің түсінігімізді кеңейту және нақтылауда маңызды қадам жасалды – қауіпті немесе зиянды заттарды әлемге таратуға болмайды» деп түсіндірді. Алайда, «Донохью» ісіне көп назар аударылмады; ол тек өндірушілердің өнімдерінен туындаған зиян үшін соңғы тұтынушылар алдында жауапкершілікке тартылатынының прецеденті ретінде қарастырылды, немқұрайдылық бойынша жауапкершіліктің жалпы қағидасы ретінде емес. Сондықтан, Апелляциялық соттың көпшілігі (Лорд судья Коэн және Лорд судья Асквит) «Candler v Crane, Christmas & Co» ісінде «Донохью» ісі абайсызда дұрыс емес мәлімдеме жасауға байланысты жауапкершілікке қатысы жоқ деп шешті. 1963 жылы және «Ішкі істер министрлігіне қарсы Дорсет Яхт Компаниясы» ісінде де осылай қарастырылды. «Ішкі істер министрлігі» ісінде 1962 жылы Ішкі істер министрлігі бір топ жігітті Пул портындағы Браунси аралына, түзету мекемесінен (борсталдан) алып барды, сол түні жеті жігіт қашып, «Дорсет Яхт Компаниясына» тиесілі бір яхтаға соқтығысты. Қамқорлық міндетін белгілеу үшін үш сатылы «Капаро» тесті талап етеді: (i) зиянның болжамдылығы, (ii) заңда жақындық немесе көршілік қарым-қатынас ретінде сипатталатын қарым-қатынас және (iii) соттың бұл жағдайды әділ, дұрыс және орынды деп санайтын жағдай, онда заң бір тарапқа екінші тараптың мүддесі үшін белгілі бір көлемде міндет жүктеуі керек. Жаңа Зеландия сияқты басқа юрисдикцияларда жаңа фактілердің жағдайлары үшін екі бөлімнен тұратын тест бар, онда міндетті белгілеуді қолданылатын саясат мәселелерімен салыстыру қажет.

Салыстырмалы құқық

Лорд Аткиннің «Донохью қарсы Стивенсон» ісіндегі қабылдаған шешімі мен негіздемесі, американдық «Палсграф қарсы Лонг-Айленд Теміржол компаниясы» ісінде Кардозо бас судьясы қолданған шешім мен негіздемеге өте ұқсас, бұл іс төрт жыл бұрын болған. Пікір білдірушілер осы тәсілдердің ұқсастығын атап көрсеткенімен, «Палсграф» ісінің шешімі «Донохью» ісіндегі ешбір талас-тартыс немесе шешімде сілтеме жасалмаған. Алайда, Лорд Аткин Кардозо судьясының бұрынғы бір шешіміне сілтеме жасады: «MacPherson v. Buick Motor Co».

Метафора ретінде

Бүгінде азаматтық деліктік құқық саласындағы шешімнің ауқымды өзгерістері жеткілікті дәрежеде танылды, сондықтан да осы істің атауы метафора ретінде қолданылады. Мысалы, Barclays Bank v W J Simms [1980] 1 QB 677 ісі "қателік бойынша өтеудің Донахью v Стивенсонға теңдесі" деп сипатталған. Сондай-ақ, Слэйд ісі "Донахью v Стивенсонның шарттық құқықтағы нұсқасы" деп айтылған. Сол сияқты, Jarvis v Swans Tours Ltd ісі "Туризм құқығының Донахью v Стивенсонға теңдесі" деп аталды.

Еске алу

1990 жылы Канадалық адвокаттар қауымдастығы, Адвокаттар факультеті және Шотландияның заң қоғамы Пейслиге паломниктік сапар ұйымдастырды. Оған "Пейслиге паломниктік сапар: Донохью мен Стивенсонға құрмет" атты Пейсли қалалық әкімшілігінде өткен конференция кірді, сондай-ақ 1992 жылы бір орындық қосылды; екеуі де 2012 жылы жаңасына ауыстырылды. 1996 жылы зейнеткер канадалық судья Мартин Тейлор, Дэвид Хей және Майкл Доэрти осы іс бойынша "Пейсли шағалағы" деректі фильмін жасады.

Шөміштің болуы

1942 жылдың мамырында сөйлеуге жоспарланған (бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан кейінге қалдырылған) баяндамасында лорд-әділ Маккиннон әзілдеп, Донохьюдың бөтелкеден шұмық таппағаны дәлелденгенін айтты. «Шындығын айтсам, мен осы шұмықты жек көремін. Менің ойымша, Лорд Норман сізге заң Лордтар палатасында шешілгеннен кейін, іс фактілер бойынша сотталу үшін Эдинбургке қайтарылғанын айтпады. Ал сол сотта шұмық бөтелкеде болмағаны анықталды. Бұл жануар – «Кездейсоқ шығарылған» сияқты құқықтық ойдан туған нәрсе. Алайда, Маккиннон мен Дженкинс екеуі де Стивенсонның қайтыс болуына байланысты сот өте қойған жоқ екенін білмеді, ал оқиғалар туралы мәліметтер тек практикалық ескертуге жауап ретінде жарияланды. Сондықтан Донохьюдың фактілік талаптары сотта тексерілмегендіктен, Веллмидоу кафесінде болған оқиға дәлелденбеген және оның шындығы ешқашан толық белгілі болмайды деп саналады.