Кіріспе

АҚШ Теңіз корпусының Құрмет медалінің иегері (1873–1937)

Дэниел Джозеф Дейли (11 қараша 1873 – 27 сәуір 1937) – АҚШ Теңізшісі және Құрмет медалімен екі рет марапатталған АҚШ әскери қызметшілерінің бірі. Дейли және генерал-майор Смедли Батлер – екі түрлі ерлік көрсеткені үшін екі Құрмет медалін алған жалғыз теңізшілер. Дейли – тарихтағы ең көп марапатталған АҚШ Теңізшілерінің бірі, және отыз жылдық мансабында 1899 жылдан Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін Теңіз корпусының барлық маңызды операцияларында қатысқан. Ол өзінің алғашқы Құрмет медалін 1900 жылы Боксерлер көтерілісінде, ал екіншісін 1915 жылы Гаитиде алды. Батлер Дейлиді "Мен таныған ең жауынгер теңізші" деп сипаттады. Бірінші дүниежүзілік соғыста Дейли Теңіз корпусының аңызына айналды, ол ротасына Белло Вуд шайқасында немістерге шабуыл жасамас бұрын: "Кел, сендер, иттіктер, мәңгі өмір сүргілерің келе ме?" деп айқайлаған деседі, бірақ бұл шақырудың ынтақты соғыс тілшісінің туындысы екенін көрсететін көптеген дәлелдер бар. Франциядағы іс-қимылдары үшін ол Әскери-теңіз кресімен және Ерен қызмет көрсеткені үшін креспен марапатталды. Дейлидің Құрмет медальдары Вирджиния штатының Триангел қаласындағы Ұлттық Теңіз корпусы мұражайында қойылған, және ғимараттың ротондасының тасына "мәңгі өмір сүру" деген сөздер қашалған.

Ерте өмір

Дэниел Джозеф Дейли 1873 жылдың 11 қарашасында Лонг-Айлендте, Нью-Йорк штатының Глен-Ков қаласында дүниеге келді. Ол өмірінің жастық шағын Нью-Йорк қаласында өткізіп, басқа жұмыстармен қатар газет сатушы болып жұмыс істеді.

Ерте мансап

Дейли 25 жасында 1899 жылғы 10 қаңтарда АҚШ Теңіз жаяу әскері корпусына қабылданып, қызметке кірді. Оның алғашқы орналасқан жері – «Ньюарк» крейсеріндегі Азиялық флот. 1900 жылы флот Боксерлер көтерілісі кезінде Қытайға жетті. Қорғаныс құрылысын жүргізуге жоспарланған жұмыс тобы келмеді. Капитан Холл жұмыс тобын күтіп қайтқанда, Дейли түн бойы боксерлердің шабуылына қарсы жеке күшпен шайқасты, осы ісі үшін ол алғашқы Құрмет медалін алды. 1901 жылы Дейли әскери тәртіп бұзудың екі жағдайына тап болды. Ол казармада мас болғаны үшін әскери сотқа беріліп, Бостон әскери-теңіз базасының түрмесінде үш апта отырды, содан кейін үш аптадан соң тағы да мас болу және күзет сержантын сөзбен кемсіткені үшін жазаланды. Ол жаңа сарбаздарды оқытып, өте жақсы боксшы ретінде танылды. 1906 жылы капрал, ал 1909 жылы сержант атағына көтерілді. 1911 жылғы 14 наурызда Дейли Пуэрто-Рикодағы Сан-Хуандағы АҚШ Әскери-теңіз базасында қарауылда болғанда, «Спрингфилд» сауда кемесінің алдыңғы бөлігінен шыққан жанармай өртінің таралып жатқанын байқады. Дейли тоғыз теңізші мен матростан тұратын топпен бірге өртті сөндірді, бірақ ауыр күйіктерге шалдығып, бірнеше апта ауруханада жатты. Дейли өзінің ерлігі үшін Әскери-теңіз министрінен және Теңіз жаяу әскері корпусының командирінен алғыс хаттар алды. Келесі шайқаста қала көшелерінде қызу шайқас болды, ал құрлыққа түскеннен кейін Дейлидің взводы үйдің шатырынан оқ жауып, қиын жағдайға түсті. Дейли жасырын түрде арықтан шығып, ғимаратқа арт жағынан кірді және жеті сарбаздан тұратын гарнизонды өлтірді – бесеуін мылтықпен, екеуін штыкпен. Күннің соңына қарай американдықтар қаланы басып алды. Дейли Гаитиде АҚШ Теңіз жаяу әскерінің Какос көтерілісшілеріне қарсы гаитилік үкіметті қолдауы кезінде екінші Құрмет медалін алды. 1915 жылғы 24 қазандағы Дипити форты шайқасы кезінде артиллериялық сержант Дейли майор Смедли Батлердің басқаруымен 15-ші ротаның 2-ші Теңіз жаяу әскері полкінің үш взводымен бірге қарауылда жүрді. Теңіз жаяу әскері өзеннен өтіп бара жатқанда шамамен 400 Какостан тұратын күштің шабуылына ұшырады, олардың пулеметін тасымалдаған жылқысы өлтіріліп, денесі өзеннің түбіне батып кетті. Түн бойы шайқас жалғасқанда, Дейли түнде өзеннің түбіне бірнеше рет суға батып, жылқыны тауып, пулеметті байлаудан босатып, қару-жарақты жауынгерлердің позициясына шамамен бір шақырымға дейін жеткізді. Кейін, қайта қаруланған және Дейлидің взвод басшысы болған Теңіз жаяу әскері қайта топтасып, Какостарды шашыратты. 1915 жылғы 5-10 маусымдағы іс-әрекеттері үшін Дейлиге Теңіз кресі, Армияның Еңбек сіңірген қызметі үшін кресі және француздық «Médaille militaire» ордендері табысталды. Кейін Дейли Сент-Михель шайқасында және Бланк-Мон Ридж шайқасында қатысты. Соғыс аяқталған кезде оның иығына оқ тиіп, аяғына екі сынық тиген. Дейли 1919 жылы АҚШ Теңіз жаяу әскерінің резервіне өтіп, 1929 жылғы 6 ақпанда майор-сержант атағымен зейнеткерлікке шықты.

Мұра

Деңиз жаяу әскерінің аңызына сәйкес, Дейли Белло орманы шайқасында әскерлерін "Кел, сендер, қарапайымдар, мәңгі өмір сүргілерің келе ме?" деп айқайлап рухтандырған. Бұл сөз алғаш рет 1918 жылы "Чикаго трибьюн" газетінің соғыс тілшісі Флойд Гиббонстың "Олар біз соғыспаймыз деп ойлады" атты естеліктерінде пайда болды. Майор Бенджамин Берридің 3-ші батальоны, 5-ші теңізшілер полкіне тікелей қатысқан Гиббонс, бұл сөзді сол бөлімнің аты-жөні аталмаған пулемет сержантына жатқызды. Бірақ халық арасындағы аңыз ақырында Дейлиді (бұған дейін екі мәрте "Құрмет медалімен" марапатталған) осы рухты көтеріп, айтылған сөздің авторы етіп көрсетті. Мұндағы қарама-қайшылықтарға қарамастан, Дейли 5-ші емес, 6-шы теңіз жаяу әскері полкінің құрамында болған, ол Гиббонстың хабарлаған жерінен оңтүстікке қарай орналасқан еді. Сонымен қатар, Дейли кіші сержант емес, аға сержант болған. Тарихшы Алан Аксельрод: "Дейлидің осы сөзді айтқанын естіген адам табылмады" деп жазды. Дегенмен, 1919 жылдың мамырында, шайқастан бір жылдай кейін, Дейлидің Белло орманындағы оқиғасы "The Wood of Fair Water" атты алты қысқа фильмнің біріне енді. Бұл фильмді теңіз жаяу әскерінің ардагері Сэмюэл Л. Ротафель түсірген. Ал Дейлидің өзі теңіз жаяу әскерінің тарихшысына: "Құдай атынан айтам, жігіттер, шақырайық! Мәңгі өмір сүргілерің келе ме?" дегенін айтты. Сөздің бастапқы көзіне қарамастан, бұл цитата теңіз жаяу әскерінің аңызында берік орнықты. Мысалы, 1954 жылы "Теңіз жаяу әскері газетінде" Дейлиге арналған қоштасу сөзінің соңғы жолында: "Бірақ Қытай, Гаити және Франциядағы Дэн Дейли теңіз жаяу әскерінің құрамында мәңгі өмір сүргісі келетін қарапайымдар бар болғанда, біздің дәстүріміздің ажырамас бөлігі болып қала береді" делінген.

Медальдар

Дейлидің ордендері мен медальдары екі «Құрмет медаліне»; «Әскери-теңіз крестіне»; «Асыл қызмет крестіне»; екі «Қызыл Жүрек» орденіне; екі қола жұлдызды «Жақсы мінез-құлық медаліне»; «Қытайға көмек көрсету экспедициясы медаліне»; «Филиппин науқаны медаліне»; бір қола жұлдызды «Теңіз корпусы экспедициялық медаліне»; «Мексикалық қызмет медаліне»; «Гаити науқаны медаліне»; «Бірінші дүниежүзілік соғыс Жеңіс медаліне» (Айс, Сент-Михель, Мез-Аргон және қорғаныс секторының ленталарымен және «Цитациялық жұлдызбен» бірге); үш мақтау қағазы; «Médaille militaire» орденіне; «Пальмасы бар Croix de Guerre» орденіне; және «Fourragère» лентасына ие. Соңғы үш марапатты Франция үкіметі берген. АҚШ қызметкерлеріне тек «Croix de Guerre» орденін киюге рұқсат етіледі, бірақ 5-ші және 6-шы теңіз корпусы полкіне бекітілген теңізшілерге ерекше рұқсат беріледі, оларға қызметтік және парадтық киімдерімен немесе жакеттерімен «Fourragère» лентасын тағуға рұқсат етіледі. «Құрмет медалі» (бірінші марапат) «Құрмет медалі» (екінші марапат) «Әскери-теңіз кресті» «Асыл қызмет кресті» «Қызыл Жүрек» ордені (1 қызметтік жұлдызбен) «Теңіз корпусының жақсы мінез-құлық медалі» (2 қызметтік жұлдызбен) «Қытайға көмек көрсету экспедициясы медалі» «Филиппин науқаны медалі» «Теңіз корпусы экспедициялық медалі» (1 қызметтік жұлдызбен) «Мексикалық қызмет медалі» «Гаити науқаны медалі» «Бірінші дүниежүзілік соғыс Жеңіс медалі» (Айс, Сент-Михель, Мез-Аргон және қорғаныс секторының ленталарымен, сондай-ақ «Цитациялық жұлдызбен») «Médaille militaire» (Франция) «Пальмасы бар Croix de Guerre» (Франция) «Fourragère» (Франция)