Кіріспе

Фильм бұрын шығарылған материалдардан монтаждалған

Компиляциялық фильм – екі немесе одан көп фильмдерден немесе телебағдарламалардан алынған көріністер мен кадрлардан құралған, жаңа фильм жасау үшін біріктірілген фильм. Бұл фильмдер бірдей немесе әртүрлі тақырыпта болуы мүмкін. Ең көп кездесетін мысал – тарихи оқиға туралы деректі фильм, ол әртүрлі киножурналдар мен сол тақырыптағы басқа деректі фильмдерден алынған кадрлардан жасалған. Компиляциялық фильмге жаңа кадрлар және/немесе жаңа саундтрек қосылуы мүмкін, бірақ негізгі материалдың көп бөлігі жинақталған, ескі кадрлардан тұрады. Дегенмен, компиляциялық фильмдер өздігінен толыққанды және бір-бірінен ерекшеленетін бірнеше қысқа фильмдерді қарапайым монтаждауды қамтымайды, мұндай фильмдер киноантологиялар деп есептеледі. Кинорежиссер және тарихшы Джей Лейда 1964 жылы «Фильмдер фильмдерді тудырады» кітабында «Компиляциялық фильм» терминін алғаш рет қолданды, бірақ содан бері бұл тақырыптағы активті талқылаулар тоқтаған сияқты. Мұның себебі – байланысты жобаны аяқтау үшін қажетті қолжетімді кадрлардың жетіспеуі болуы мүмкін. Ғалым Кит Битти тиісті кадрлар болмаса, авторлардың осындай форматты пайдаланып, толыққанды аргументтерді ұсынуы қиын екенін айтты.

Насихаттау

Алғашқы жинақталған фильмдердің кейбіреулері үгіт-насихат фильмдері болды. Белгілі бір мысал – неміс нацистік үгіт-насихат фильмі «Der ewige Jude» (1940), онда жаңа түсірілген кадрлардың үлесі өте шағын болды, атап айтқанда, Польша геттосындағы еврейлер туралы сахналар мен анимациялық карталар. Фильмнің көп бөлігі Альберт Эйнштейн, Анна Штерн, Роза Люксембург және Адольф Гитлерді көрсететін ескі кинохроникалық кадрлармен, сондай-ақ Чарли Чаплин, Эрнст Любич және Фриц Лангпен бірге түсірілген фильмдерден алынған үзінділермен толтырылған. АҚШ және Ұлыбритания сияқты басқа елдер де өздерін деректі фильм түрінде көрсету үшін архивтік кадрларды пайдаланып үгіт-насихат фильмдерін жасады.

Танымал фильмдер мен телесериалдарға негізделген жинақ фильмдер

Видео дүкендер пайда болғанға дейін кинокомпаниялар жинақталған фильмдер шығарды, онда фильм-сериалдардың ең жақсы эпизодтары бір фильмге біріктірілді. Осындай алғашқы мысалдардың бірі – Уолт Диснейдің танымал қысқа анимациялық фильмдеріне негізделген «жинақ фильмдері». 1950 жылдары теледидар танымал болғаннан кейін, кейбір телесериалдардың эпизодтары жинақталып, бір фильмге өңделді. Мысалы, 1955 жылғы «Дэви Крокетт» телесериалы «Дэви Крокетт және өзен қарақшылары» (1956) деген кинофильм түрінде шықты. Бұл жинақ фильм болды, себебі эпизодтар бөлек көрсетілмеді; кадрлар эпизодтардың ашылу және жабылу титрлерісіз үздірілмей жалғасты, және бір фильмнің оқиғасы ретінде көрінді. Теледидар бірнеше ескі фильмдер мен телесериалдарды үнемі қайталай бастағанда, жинақ фильмдерге деген қызығушылық азайды. Бұрын шыққан фильмдерден басқа ештеңеден тұрмайтын немесе одан көп емес фильмдер, мысалы «Годзилланың кек алуы» (1969) және «Жасыл пантераның іздері» (1982) көрермендерге жаңа, түпнұсқа материалды күтіп, сол материалды қайтадан көруге алданғандай сезім тудырды. Видео және DVD-нің пайда болуы, олардың көмегімен бір серияның бірнеше эпизоды немесе маусымдарын толық жинауға мүмкіндік болды, жинақ фильмдерге деген қажеттілікті де жойды.

Музыкалық жинақ фильмдер

Тағы бір танымал түрі – музыкалық жинақ фильмдер, онда фильмдерден алынған музыкалық фрагменттер, концерттер немесе музыкалық бейнежазбалар бір форматқа біріктіріледі. Осыған қатысты белгілі мысалдар – "Бұл – ойын-сауық!" (1974), "Бұл ойын-сауық, ІІ бөлім" (1976) және "Бұл ойын-сауық! III" (1994) фильмдері. Бұлар Голливуд музыкалық фильмдері туралы деректі фильмдер, онда әңгімелеу жиі тоқталып, осы музыкалық фильмдерден толық көріністер көрсетіледі. Тағы бір мысал – поп-эстрада әншісі Майкл Джексонның "Мунвокер" (1988) фильмі. Ол көбінесе оның бұрынғы музыкалық бейнежазбалары мен концерттерінен алынған кадрлардан және оқиғаға ұқсас болу үшін түсірілген жаңа кадрлардан тұрады.

Жаңа материалдан тұратын жинақ фильмдер

Компиляциялық фильмдердің ерекше бір түрі – ескі кадрлардың қайта түсірілуімен, бірақ жоғары бюджетпен жасалған фильмдер. Соның көрнекті мысалы – алғашқы Монти Пайтон фильмі "And Now For Something Completely Different" (1973), ондағы көптеген көріністер "Монти Пайтонның Ұшқыш циркі" телесериалының алғашқы екі маусымындағы ең танымал скетчтерінің қайта жасалған нұсқалары. Демек, кадрлар жаңа болғанымен, мазмұны көбінесе жаңа емес.

Аниме

Жапон анимесінде жинақ фильм – негізінен телесериалдан алынған кадрлардан құралған көркем фильм. Олар әдетте оқиғаның сюжеттік желісін сегізден он үш сағаттық эфирден екі сағаттан астам уақытқа дейін, жарнамасыз қысқартады. Телевизия үшін жасалғаннан гөрі сапасы жоғарырақ немесе оқиғаның мәліметтерін өзгертетін қосымша анимация қосылуы мүмкін, көбінесе бұл түпнұсқа шоуда көрсетілмеген жалғастыруға алып келеді. Мұндай фильмдер бейнекассетаға немесе DVD-ге жазылуы мүмкін, соңғы кезде тіпті кинотеатрларда көрсетілмей де шығарылады. Жинақ фильмдер көбінесе телеарнаның жетегінен тыс тұратын адамдар үшін телесериалдың мазмұнына қол жеткізудің ең оңай жолы болып табылады. Басқа елдерге тарату құқығы көбінесе толық сериал шығарылуынан бұрын жинақ фильмдерге беріледі. Жинақ фильмде сериал арқылы дамыған кейіпкерлердің толық сипаттамасы болмаса да, оның ішінде артық материалдар мен қабыспалы сюжеттер жоқ. Мысалдарға "Қабық ішіндегі рух: Тұрғанда жалғыз" фильмдері, "Күлкілі адам" және "Жекелеген он бір", "Ғарыш шайқас кемесі Ямато" (1977) және "Мобильді костюм" атты алғашқы үш фильм жатады. "Майсон Иккоку" сериалы да жинақ фильмге ие болды. Джерри Андерсонның "Супермарионация" сериалының көп бөлігі 1980-ші жылдары ITC Entertainment компаниясымен "Супер ғарыш театры" атты пакет астында жинақ фильмдерге айналдырылды.

Жинақ фильм мен антология фильмінің айырмашылығы

Антологиялық фильм стильдік тұрғыдан жинақтама фильмге ұқсайды және кейбір антологиялық фильмдер жинақтама фильмдер болып табылады, бірақ бәрі де емес. Антологиялық фильмді жинақтама фильмнен ерекшелендіретін нәрсе – жинақтама фильмнің өзіндік мәні бойынша бұрынғы мұрағаттық немесе қойма кадрларын көрсету болса, антологиялық фильмдегі қысқа бөлімдер жаңа материалдан тұрады.