Кіріспе

Қазіргі заманғы жылжымалы аралық ұяшықтың құралы

Ұя қаңқасы немесе бал қаңқасы – ұя ішіндегі немесе қораптың ішіндегі аралық ұяшықты немесе шайыр ұяшықты ұстап тұратын құрылымдық элемент. Ұя қаңқасы – қазіргі заманғы жылжымалы аралық ұяшықтың маңызды бөлігі. Оны аралардың ауруларын тексеру үшін немесе артық балды алу үшін алып тастауға болады.

Тарих

1814 жылы Петро Прокопович әлемдегі алғашқы жинақталмалы ұяны ойлап тапты. Алғашқы үлгілерде қаңқалар арасында үлкен қашықтық болды, ал қаңқалар ағаш тіреулерге тірелді. Нәтижесінде, қаңқалар аралық қабықшамен біріктіріліп, тіреу жолақтарына жабысып, алып тастау қиын болды. Прокоповичтің жобасында қаңқалар тек балдық бөлімге орналастырылды. Ұялайтын бөлімде аралар еркін стильде тарақтарды салды. Иоганн Дзерзон ұялайтын бөлімдегі тарақтар арасындағы дұрыс қашықтықты бір қаңқаның ортасынан келесі қаңқаның ортасына дейін 1½ дюйм деп сипаттады. 1848 жылы Дзерзон ұя қабырғаларына ойыстар жасады, бұл ойыстар қаңқаларды ілу үшін ағаш тіреулерді алмастырды. Ойыстардың ені 8 мм (⅓ дюйм) болды және аралық кеңістік талаптарына сай келді. 1852 жылдың мамыр айында Германияда Аугуст фон Берлепш жинақталмалы қаңқаны жобалады. 1852 жылдың 5 қазанында АҚШ-та Л. Л. Лангстрот жинақталмалы қаңқалы жаңа ұяны патенттеді. Бүгінде Лангстрот ұясы әлемнің көптеген аймақтарында ең көп таралған үлгі болып табылады. Ұлыбританияда ұлттық ұя көбірек қолданылады. Шотландияда көбінесе, әсіресе араларды Хизер баурайына алып жүрген кезде, кішкентай Смит ұясы қолданылады. Тарихи тұрғыдан қарағанда, Даданттың үлкен ұясы Еуропаның көп бөлігінде қолданылған. Бұл ұялардың барлығы әртүрлі санда және өлшемде жинақталмалы қаңқаларды пайдаланады.