Кіріспе

Қытай жазушысы (1915–2009)

Ниен Чен немесе Чжэн Ниан (28 қаңтар 1915 – 2 қараша 2009) – Яо Ниен Юаньның псевдонімі. Ол «Шанхай өмірі мен өлімі» атты естелік кітабында Мәдени революция кезіндегі өмірін баяндаған қытай жазушысы.

Өмірбаян

Ченг Бейжіңдегі бай жер иелері отбасында дүниеге келді. Ол Йенчин университетінде оқыды, кейін Лондон экономика мектебінде магистратураны алу үшін Лондонға барды. Бітірген соң Қытайға оралды. Лондонға келген кезінде Ченг күйеуі Кан Чи Ченгпен танысып, христиан дініне кірді. Қытайға оралғаннан кейін Кан Чи Ченг Ұлттық үкіметтің Сыртқы істер министрлігіне қызметке кірді. Жұбайлар қысқа мерзімге Австралияда тұрып, онда елшілік ашты. Олардың Мэйпин есімді бір қызы болды.

1966 жылы Ченг Қызыл гвардияның назарына ілігіп, британдық тыңшы деп айыпталды, себебі ол Батыста білім алған және Шанхайдағы шетелдік фирманың бұрынғы директорының жесірі болған еді. Ченг 1980 жылға дейін Қытайда өмір сүрді. Күйеуі шетелдегі банк шоттарына салып қойған қаражатты пайдаланып, ол алдымен Канадаға, содан кейін Вашингтонға көшті, онда өзінің өмірбаянын жазды. Ченг ешқашан Қытайға қайтып оралмады. Ол өзі таңдаған жерден қуылғандығының басты себебі – басқа жас қытай қыздарын көріп тұрғанда қайтыс болған қызы туралы үнемі еске түсіріп отыруға шыдамайтынын айтты. Сонымен қатар, Ченг Қытай үкіметінің әлі де оны үнемі бақылап отыруын сезді. 1998 жылы өткізілген сұхбатында Ченг, Тяньаньмэнь алаңының қақпасынан Төраға Маоның портреті алынып тасталмайынша, Қытайға ешқашан қайтып бармайтынын мәлімдеді. Ченг Нельсон Т. Джонсон және оның әйелімен ұзақ жылдар бойы дос болды. Вашингтонға көшкеннен кейін Ченг көп саяхаттап, лекция оқу аясында жиі сөз сөйледі. Ол сондай-ақ Сюзанна Хилтерманн Суломиактың жақын досы болды, ол оны өзінің тәжірибелері туралы жазуға ынталандырды. Ниен мен Сюзанна Шанхайдағы өмір мен өлім туралы бірнеше хат алмасты. Канадалық әнші Кори Харт 1990 жылы шыққан Bang! альбомында оның естеліктеріне шабыттандырылып, инструменталды ән жазды. Ченг 2009 жылғы 2 қарашада Вашингтонда бүйрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды.