Кіріспе

Ресейлік әулиелер Борис пен Глеб, христиандық есімдері Роман мен Давид, Киев Русі христиан дініне енгеннен кейін қасиетті деп жарияланған алғашқы қасиеттілер болды. Олардың мерекесі шілде айының 24-і күні (тамыздың 6-сы) тойланады.

Тарих

Хроникашы Нестор мен Монах Яковқа жатқызылған XI ғасырдағы Борис пен Глебтің өмірбаяндары бойынша, олар Ұлы Владимирдің кіші ұлдары болған, ол оларды өзге балаларынан артық көрген. "Бастапқы жылнама" олардың анасы болгар әйелінен туғанын айтады. Алайда, қазіргі заманғы ғалымдардың көпшілігі Борис пен Глебтің әртүрлі аналары болған және жастары да ерекшеленгенін мәлімдейді. Борис, үлкені, бұрын үйленген және Ростов қаласын басқарған, Киев тағының мұрагері саналған. Ал Глеб, кәмелетке толмаған кезінде, ең шығысқа орналасқан Мюром қаласын билеген. Екі бауыр да 1015-1019 жылдардағы ішкі соғыстар кезінде қаза тапты. "Бастапқы жылнама" олардың өліміне Святополк Қарғыс атты адамды кінәлі деп жазады. Борис, орыс әскерімен Алтаға қайтып келгенде әкесінің қайтыс болғанын естіп біледі. Святополк таққа отырғанын және оны ығыстыруға шақырылғанда Борис: "Мен ағама қарсы қолымды көтермеймін. Әкем қайтыс болған соң, ол менің жүрегімде әкемнің орнын алуға лайық" дейді. "Өмірбаянда" Борис пен Глебтің соңғы сағаттарына қатысты көптеген көркем егжей-тегжейлі сипаттамалар бар, мысалы, олардың әпкесі Святополкның кісі өлтіру жоспарлары туралы ескерткені. Бұл әңгіме – көптеген әдеби дәстүрлерді біріктіретін агиографиялық шедевр. Алайда, Борис пен Глебтің өмірлері мен өлімдерінің нақты жағдайларын олардың агиографиясынан анықтау мүмкін емес. Мүмкін, маңызды дәлел бірнеше бейтарап шетелдік дереккөздерден алынған, олар Борис Киевте әкесінің орнын басып, Ресейдің Бастапқы Жылнамасы көрсеткендей Ростовта жасырынбағанын айтады. Скандинавиялық Эймунд сағасында Ярослав I-нің ағасы Бурицлейфті өлтіру үшін варяг сарбаздарын жалдағаны туралы әңгіме келтіріледі. Кейбір тарихшылар орыс деректеріне қарағанда сағаға көбірек сенім артады, себебі Ярослав саяси қарсыластарын жоюға мүдделі болған және бауырларын өлтіруге кінәлі болған, ал Святополк емес деп санайды. Басқалары "Бурицлейфті" Святополкпен одақтас болған Польша билеушісі Болеславтың дұрыс емес жазылуы деп есептейді.

Құрмет

Борис пен Глеб 1015 жылы шейіт болып, азапты тәжді алды. Бауырластар зұлымдыққа зорлық-зомбылықпен қарсы тұрмағандықтан, "Страстотерпци" (азапты көрушілер) деп аталды. Борис пен Глебтің қабірлері Вишгородтағы Әулие Василий шіркеуінде сақталды, кейіннен ол шіркеу қиратылды. Борис пен Глеб 1071 жылы Русь Православие шіркеуімен қасиетті деп жарияланды (қанондалды). Олар Вишгород соборында жерленді, және сол собор олардың есімімен қайта киеленді. Кейіннен көптеген украин және орыс шіркеулері олардың құрметіне аталды. 1095 жылы екі әулиенің қабірлерінің бір бөлігі Богемия Герцогтығындағы Сазава монастырына көшіріліп, алтарьлардың біріне орналастырылды. Католик шіркеуі оларды 1724 жылы, Бенедикт XIII папа кезінде қасиетті деп мойындады. 2011 жылы Украинаның Вишгород қаласында Борис пен Глебке ескерткіш орнатылды. Ескерткіштің авторлары Борис Крылов және Олесь Сидорук.

Жылжымалы мейрам (синакс)

Смоленсктегі барлық әулиелердің Синаксисі – 28 шілдеге дейінгі жексенбіде тойланатын жылжымалы мереке.