Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Квакваквакв халқының рухани сенімдері
Spiritual beliefs of the Kwakwaka'wakw people
Бұл мақала Квакваквакв мифологиясындағы рухани сенімдер, тарихы және дәстүрлер туралы. Квакваквакв – Британ Колумбиясының орталық жағалауында, Солтүстік Ванкувер аралында және материкте тұратын, шамамен 5500 адамнан тұратын Түпкі халықтар тобы. Квакваквакв атауы "Квак’вала тілінде сөйлейтін тайпалар" дегенді білдіреді. Дегенмен, әр тайпа жеке-жеке тәуелсіз ұлттар болып табылады және өздерін біртұтас топ ретінде қарастырмайды. Бұл халықтар көршілес халықтармен көптеген ортақ мәдени дәстүрлерді бөліседі. Олар түрлі тілдерде сөйлесе де, көптеген рухтар мен құдайларға сенімдері ортақ. Алайда, кейбір рухтар бір немесе екі мәдениетке ғана тән және Солтүстік-Батыс жағалауында кеңінен танымал емес. Әр тайпаның өз тарихы, дәстүрлері және әңгімелері бар. Кейбір мифтер тек бір тайпаға ғана тиесілі, ал басқа тайпалардың өз мифтері бар. Бірақ көптеген дәстүрлер, ритуалдар мен салтанаттар Квакваквакв мәдениетінде, ал кейде көршілес Түпкі халықтар мәдениетінде де кездеседі.
This article is about the spiritual beliefs, histories and practices in Kwakwaka'wakw mythology. The Kwakwaka'wakw are a group of Indigenous nations, numbering about 5,500, who live in the central coast of British Columbia on northern Vancouver Island and the mainland. Kwakwaka'wakw translates into "Kwak'wala speaking tribes." However, the individual tribes are single autonomous nations and do not view themselves collectively as one group. These people share many common cultural customs with neighboring nations. They share beliefs in many of the same spirits and deities, although they speak different languages. Some spirits are, however, totally unique to one or two cultures and are not universally known throughout the Northwest Coast. Each tribe has its own history, practices, and stories. Some origin stories belong to only one specific tribe, while another tribe has its own stories. But many practices, rituals, and ceremonies occur throughout Kwakwaka'wakw culture, and in some cases, neighboring indigenous cultures also.
Жаратылыс оқиғалары
Квакваквакв тайпасының жаратылыс мифінде әлемді су үстінен ұшып өткен қарға жаратқандығы айтылады. Қарға қонбауға болатын жер таппағандықтан, суға кішкентай тастарды тастап, аралдар жасауға шешім қабылдады. Содан кейін ол ағаштар мен шөптерді жаратты және бірнеше сәтсіз әрекеттен кейін, ағаш пен саздан бірінші ер және әйелді жасады.
The Kwakwaka'wakw creation narrative states the world was created by a raven flying over water, who, finding nowhere to land, decided to create islands by dropping small pebbles into the water. He then created trees and grass, and, after several failed attempts, he made the first man and woman out of wood and clay.
Ата-бабалары, гербтері және тайпалары
Цейками – кедр ағашынан және Thunderbird-ден тараған адам, қысқы би маусымының иесі, қанат соққанда күн күркірейтін, ал көзінің шарапы молдығы шаңқайды тудыратын алып құдай. Цейками теңіздегі кешкі асына кит аулайды, кейде батыр бабаларына үлкен самырсын ағаштарын орнатып үй салуға көмектеседі. Thunderbird-тің Колус есімді кіші інісі бар. Thunderbird-тің қарсыласы – Qaniqilak, жаз маусымының рухы, ол көбінесе теңіз құдайы Кумугве деп аталады. Кумугве немесе Комоква – «Теңіз асты басшысы» деген атқа ие. Көптеген Квакваквак отбасылары осы құдайдың берген байлығы мен құдайлық қазыналарымен құрметтелген, содан бері мыс жасап, молшылыққа кенелген. Сисиутл – үш басы бар алып теңіз жыланы, оның қарауына тапқан жауы тасқа айналады. Рулық үйлердің көлденең сәулелеріне кейде оның бейнесі бейнеленген. Ырысқор бабалар кейде Сисиутлдің көмегімен жеңісқанатты соғыс каноэсіне, ал кейде барлық қауіп-қатерден сақтайтын сиқырлы белбеуге айналған. Дзунукува (Тсонука) – каннибалдық алыптардың бір түрі (басқа Солтүстік-Батыс жағалауындағы тайпалар оны сасквоч деп атайды) және еркек және әйел нысандарында кездеседі. Көптеген аңыздарда әйел нысаны жиі айтылады; ол балаларды жеп, оларды шақыру үшін «ху ху!» деп айқайлайды, балалардың әжесінің даусына еліктейді. Балалар көбінесе оны алдап, кейде өлтіріп, жеместен оның қазыналарын алады. Бакуас – әруақтардың патшасы. Ол – кішкентай жасыл рух, оның беті қаңқа сияқты әлсіреген, бірақ ұзын иілген мұрны бар. Ол орманды аралап, тірілерді өлілер әлеміне тартуға тырысады. Кейбір аңыздарда Бакуас Дзунукуваның күйеуі болып табылады. У’мельт – Квакваквак халқына айды, отты, лососьті, күнді және толқындарды әкелген Қарға. Пэгвис – балық сияқты беті мен үлкен тістері бар су жануары.
Tseiqami is a man who comes from the cedar tree and Thunderbird, lord of the winter dance season, a massive supernatural bird whose wing beats cause the thunder, and the flash of whose eyes causes lightning. Tseiqami hunts whales for its dinner out at sea, and sometimes helped heroic ancestors build houses by placing giant cedar beams for them. Thunderbird has a younger brother named Kolus. Thunderbird's adversary is Qaniqilak, spirit of the summer season, who is often identified as the sea god, Kumugwe. Kumugwe or Komokwa is the name of "Undersea Chief." Many Kwakwaka'wakw families have been blessed by riches and supernatural treasures bestowed by this god of the tides and maker of coppers. Sisiutl is a giant three headed sea serpent whose glance can turn an adversary into stone. Cross beams of clan houses sometimes are carved with his appearance. Blessed ancestors have sometimes received sisiutl's help when he transforms himself into an invincible war canoe, and sometimes into a magic belt with which to gird oneself against all dangers. Dzunukwa (Tsonokwa) is a type of cannibal giant (called sasquatch by other Northwest Coast tribes) and comes in both male and female forms. In most legends, the female form is the most commonly told; she eats children and cries "hu hu!" to attract them, she imitates the child's grandmother's voice. Children frequently outwit her, sometimes killing her and taking her treasures without being eaten. Bakwas is king of the ghosts. He is a small green spirit whose face looks emaciated like a skeleton, but has a long curving nose. He haunts the forests and tries to bring the living over to the world of the dead. In some myths Bakwas is the husband of Dzunukwa. U'melth is the Raven, who brought the Kwakwaka'wakw people the moon, fire, salmon, the sun and the tides. Pugwis is a sort of aquatic creature with a fish like face and large incisors.
Салтанатты рәсім
Квакваквакв руханилығы көбінесе қыс мезгілінде, рәсімдер кезінде беріледі. Бұл рәсімдер көбінесе потлач деп аталады. Олар негізінен рухтар әлемімен байланысқан және табиғаттан тыс күштерден артықшылық алған ежелгі ата-бабалардан мұраға қалған отбасылық және рухани мәртебені беру, ақтау және қайта растау үшін жасалған. Бұл жандар Тлугве сыйлығы арқылы құрмет, күш және сиқырды қалайды, ол – табиғаттан тыс қазыналар, көбінесе бетперделер мен регалиялар түрінде, сондай-ақ әңгімелер, әндер, жырлар, билер және басқа да материалдық емес өнерлерді қамтиды. Квакваквак рухтары, Солтүстік-Батыс жағалауындағы басқа халықтардың рухтары сияқты, төрт бөлек рух әлеміне бөлінеді: аспан рухтары, теңіз рухтары, жер рухтары және өзге әлем рухтары. Барлық төрт әлем бір-бірімен өзара әрекеттеседі, ал адамдар барлық төрт әлеммен байланысуға тырысады және көбінесе киелі рәсімдерде олардың рухтарын шақырады, онда бишілер маскалар мен рухтар әлемімен байланысты басқа да регалияларды киіп, трансқа түседі. Квакваквак мәдениетінде ерекше маңызға ие – Хаматса деп аталатын құпия қоғам. Қыс мезгілінде төрт күндік күрделі би өтеді, ол Хаматсаның жаңа мүшелерін қабылдауға арналған. Хаматса биішісі Баксбаксваланукшуи ("Әлемнің солтүстік шетіндегі адам жегіш") рухын бейнелейді, ол түрлі адам жейтін құстарға айнала алады және денесінің барлық жерінде ауыздары бар. Хаматсаның жаңа мүшелері Баксбаксваланукшуи рухымен иеленеді. Хаматса рәсімінің бірінші күні жаңа мүше орманнан алданып шығарылып, Үлкен Үйге әкелінеді, онда оны бағындыруға тырысады. Жаңа мүше қайтып келгенде, ол өзінің адам жегіштік иеленуін символдық түрде көрсетеді. Гваксвваквалнукшуи – Адам жейтін құстар рәсіміндегі ең беделді рөл, ол – адам жейтін қарға. Галлуксвадзууу ("Аспанның қисық мұны") және Хухукв (адамдардың миын сору үшін бас сүйектерін сындыратын құлжа тәрізді құс) – басқа да қатысушылар.
Kwakwaka'wakw spirituality is transmitted at ceremonies, mostly during the winter season. These ceremonies are often referred to as potlatches. They are mostly designed for the transference, justification, and reaffirmation of family and spiritual status inherited from primeval ancestors who contacted the spirit world and were given privileges from beings of a supernatural nature. These beings prefer honor, power, and magic through the gift of Tlugwe, which are supernatural treasures, often taking the physical form of masks and regalia, but also comprising stories, songs, recitations, dances, and other intangible performances. Kwakwaka'wakw spirits, like those of other Northwest Coast peoples, can be divided into four separate spirit realms: sky spirits, sea spirits, earth spirits, and otherworldly spirits. All four realms interact with one another, and human beings attempt to contact all four worlds and often channel their spirits at sacred ceremonies wherein dancers go into trances while wearing masks and other regalia associated with the spiritworld. Of particular importance in Kwakwaka'wakw culture is the secret society called Hamatsa. During the winter, there is a four day complex dance that serves to initiate new members of Hamatsa. The Hamatsa dancer represents the spirit of Baxbaxwalanuksiwe ("Man Eater at the North End of the World"); who can transform into various man eating birds and has mouths all over his body. Hamatsa initiates are possessed by Baxwbakwalanuksiwe'. On the first day of the Hamatsa ceremonies the initiate is lured out of the woods and brought into the Big House to be tamed. When the initiate returns, he enacts his cannibalistic possession symbolically. Gwaxwgwakwalanuksiwe' is the most prestigious role in the Supernatural Man Eater Birds ceremony; he is a man eating raven. Galuxwadzuwus ("Crooked Beak of Heaven") and Huxhukw (supernatural Crane Like Bird who cracks skulls of men to suck out their brains) are other participants.