Кіріспе
Африкалық-американдық суретші және жалға берілген шаруа (1854–1949)
актер Уильям Трейлор (1 сәуір, шамамен 1853 – 23 қазан, 1949) – Алабама штатының Лоундес округынан шыққан африкалық-американдық, өзіндік білім алған суретші. Құлдыққа туған Трейлор, азаттыққа шыққаннан кейін өмірінің көп бөлігін жалға берілген шаруа ретінде өткізді. Трейлор 1939 жылы Монтгомериге (Алабама штаты) көшкеннен кейін ғана сурет салуды бастады. 85 жасында ол естеліктерін және байқауларын бейнелеу үшін қарындаш пен картон қорабын алды. 1939-1942 жылдары Монтгомеридегі тротуарларда жұмыс істеген кезде ол шамамен 1500 өнер туындысын жасады. Трейлордың алғашқы көрмесі 1940 жылы өтті, бірақ оның еңбектеріне кеңінен назар 1970 жылдардың соңында, оның қайтысынан 30 жыл өткен соң ғана аударылды. Трейлордың американдық халық және заманауи өнеріндегі маңызды тұлға ретінде мойндалуы Чарльз Шеннонның күш-жігеріне және өнер әлемінің талғамының өзгеруіне байланысты. Шеннон, Трейлордың туындыларымен 1940 жылы алғаш танысқаннан бастап, оны үлкен өнер әлемінің назарына жеткізді. Қазір Трейлор «өзіндік білім алған» және заманауи өнер салаларында маңызды орынға ие.
the actor
William Traylor (April 1, c. 1853 – October 23, 1949) was an African American self taught artist from Lowndes County, Alabama. Born into slavery, Traylor spent the majority of his life after emancipation as a sharecropper. It was only after 1939, following his move to Montgomery, Alabama, that Traylor began to draw. At the age of 85, he took up a pencil and a scrap of cardboard to document his recollections and observations. From 1939 to 1942, while working on the sidewalks of Montgomery, he produced nearly 1,500 pieces of art. While Traylor received his first public exhibition in 1940, it was not until 30 years after his death that his work finally began to receive broader attention, in the late 1970s. Recent acceptance of Traylor as a significant figure of American folk and modern art has been founded on the efforts of Charles Shannon, as well as the evolving tastes of the art world. Shannon, who first encountered Traylor's work in 1940, brought Traylor to the attention of the larger art world. Traylor now holds a central position in the fields of "self taught" and modern art.
Өмір
Билл Трейлор 1853 жылғы сәуір айында Алабама штатының Бентон қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Салли (1815–1880) және Билл Каллоуэй (1805–1860+), Джордж Хартвелл Трейлордың (1801–1881) мақта шаруашылығында құл болған. Биллтің бес бауырласы болды: Лиза (1837), Генри (1845), Франк (1846), Джим (1847) және Эмет (1854). Жас Трейлор үшін 1860-шы жылдардың ортасы жеке және экономикалық өзгерістердің кезеңі болды. 1865 жылы Трейлор Конфедерацияның Одаққа жеңілуіне куә болды. Бұл әлеуметтік және саяси жарылыс 1860 және 1866 жылдар аралығында әкесінің қайтысымен күшейді. Соғыстың аяқталуы оның заңды түрде босатылуын қамтамасыз еткенімен, Трейлор Оңтүстіктің Джим Кроу заңдарының экономикалық құрылымына түсіп қалды. Ол плантацияда жұмыс істеуді жалғастырды, бірақ енді ол жерді жалға алды. Трейлордың ерте өмірінің егжей-тегжейін анықтау қиын болса да, ғалымдар оның өмірінде бірнеше баланың әкесі болғанын атап өтті. 1884 жылы Трейлор Лариса Данклинмен (1872–) отбасын құрды. 1887 жылға қарай, олардың үш баласы болды: Джордж, Полин және Салли. 1898 жылға қарай, жұбайлардың тағы бес баласы болды: Рубен, Истер, Элис, Лилиан және аты белгісіз "бала". 1887 жылы Трейлор басқа қарым-қатынастан Неттиді әке болды. Сонымен қатар, 1890-шы жылдардың соңында ол екінші әйелін, Лаура Уильямсты (1870–) алды. Олардың бес баласы болды: Клемент, Уилл, Мак, Джон Генри және Уолтер. 1902 жылы Трейлордың тағы бір әйелден Джимми есімді ұлы болды. 1909 жылы Трейлор Монтгомери округінде шаруашылықпен айналысты, ал 1928 жылы Монтгомери қаласына кетті. Оның көшіп кетуін түсіндіре келгенде, Трейлор: "Менің ақ нәсілді достарым қайтыс болды, ал балаларым шашырап кетті", - деді. 75 жастағы Трейлор үшін бұл жаңа бастама қиын болды, бірақ ол бөлме жалдап, кейін кішкентай лашық салғаннан кейін өзін асырау үшін жұмыс тапты. Көшіп келгеннен кейін бірнеше жыл бойы күнкөріспен күресті. Ревматизмнен кейін оның аяқ киім фабрикасында жұмыс істеуіне мүмкіндік болмағандықтан, Трейлор көшеге шығуға мәжбүр болды. Ол аз ғана мемлекеттік жәрдемақы алып, үйсіздер қатарына қосылды. Ол түні Росс Клейтон қабірстандығының артқы бөлмесінде ұйықтады, ал күндіз Монро көшесінде орналасты. 1939 жылғы маусымда жас суретші Чарльз Шеннон Трейлорды және оның дамып келе жатқан талантын байқады. Қызығушылық танытып, Шеннон Трейлордың жұмысын бақылау үшін бірнеше рет оның тұратын жеріне тоқтады. Шеннон кейіннен Трейлордың шеберлігінің дамуы туралы айтты: "Ол келесі күндері үздіксіз жұмыс істеді және оның тақырыптары күрделірек, пішіндері күштірек болғаны және оның жұмысының ішкі ырғағы өзін-өзі көрсеткені тез байқалды". Осы кездесуден кейін көп ұзамай Шеннон Трейлорға плакат бояуларын, қылқаламдар мен сурет қағазын беруге көшті. Олардың арасында достық қарым-қатынас орнады. 1940 жылғы ақпан айында Шеннон құрған "Жаңа Оңтүстік" мәдени орталығы "Билл Трейлор: Халық суретшісі" көрмесін ұйымдастырды. Көрмеде Трейлордың жүзден астам суреті қойылды. Бірақ жергілікті газеттерде көптеген сын-пикирлер жазылса да, Трейлордың бірде-бір туындысы сатылмады. Дегенмен, бұл көрме ерекше болды, өйткені Трейлор оны тірі күйінде көре алды. 1942 жылы Трейлор Нью-Йоркте дебют жасады. 5 қаңтардан 19 қаңтарға дейін Нью-Йорктің Ривердейл қаласындағы Этиқалық мәдениет Филдстон мектебі "Билл Трейлор: Америкалық примитив (Ескі негрдің жұмысы)" көрмесін өткізді. Музейдің білім беру бөлімінің директоры Виктор Э. Д'Амико көрмені ұйымдастырды. Көрме Трейлордың туындыларын үлкен Нью-Йорк өнер қауымдастығына таныстырғанымен, ол кез келген мұражайдың Трейлордың туындыларын сатып алуына әкелмеді. Айта кетерлігі, MoMA директоры Альфред Барр мұражай коллекциясына бірнеше суреттерді, сондай-ақ жеке туындысын сатып алуды ұсынды. Бірақ ол Трейлордың әр туындысы үшін бір-екі доллар ғана ұсынғаннан кейін келісім тез бұзылды. 1942 жылдан 1945 жылға дейін Трейлор балаларымен және басқа туыстарымен Детройт, Чикаго, Нью-Йорк, Филадельфия және Вашингтон қалаларында тұрды. Аяғына гангрена шалғаннан кейін Трейлор Монтгомериге қызы Сара (Салли) Трейлор Ховардпен бірге тұруға оралды. 1949 жылғы 23 қазанда Монтгомеридегі Оук-стрит ауруханасында қайтыс болды. Кейіннен оны Маунт Мория зиратында жерледі.
Мақсаты
Трейлордың суреттері ауыл және қала өмірінен алған тәжірибесі мен байқауларын, қарапайымдастырылған, қайталама символдар, пішіндер және бейнелер арқылы көрсетеді. Оның көркемдік тіліне адамдар, өсімдіктер, жануарлар және жергілікті ескерткіштердің бейнелері кіреді. Кейбір туындылары бір жануарға, мысалы, итке немесе жыланға арналса, ал басқалары көңілді бұлақтың жанында жиналған немесе шаруа қожалығында жұмыс істейтін адамдардың көріністерін ұсынады. Оның жұмыстары қарапайым, жалғыз бейнеленген суреттерден бастап, композициялық тұрғыдан күрделі, көптеген силуэтті бейнелерге дейін жетеді. Шеннон бұл эволюцияның Трейлордың суретші ретінде өсуін көрсеткенін айтты. Трейлордың өмірінің соңғы жылындағы туындылары "осы кезге дейін дамытқан көптеген көрнекі тақырыптарды біріктірді: күшті абстрактілі формалар, өсімдіктер мен жануарлардың абстрактілі формаларының үйлесімі, тыныштан гистерияға дейінгі әртүрлі 'күйлердегі' адамдар, ұрылар, ішімдіктер және әйбат балалар".
Көрме тарихы
Трейлордың шығармашылығы ақыры 1970-1980 жылдары кең көркемөнер әлемінің назарын аударды. 1974 жылы Шэннон әйелімен бірге Трейлордың барлық туындыларын қоймадан алып шығып, оларды сұрыптауға кірісті. Трейлордың туындыларына атау беруден тартынған Шэннон бастапқыда жинақты тақырып бойынша жіктеді. 1975 жылы ол жинақты ортақ бейнелердің 25 санатына және үш қосымша санатқа: ең ертедегі жұмыстар, аса ірі жұмыстар және ерекше жұмыстар деп бөлді. Ұйымдастырылған жинақ ретінде Трейлордың туындылары ақырында өнер жанкүйерлерінің қызығушылығын оятып, қызықтыра бастады. 1979 жылы Ричард Х. Оостером Билл Трейлордың туындыларынан жеке көрме ұйымдастыруға келісті. 1979 жылдың 13 желтоқсанынан 1980 жылдың 12 қаңтарына дейін R. H. Oosterom, Inc. компаниясы «Bill Traylor 1854–1974, Works on Paper» көрмесін өткізді. Бұл көрме Трейлордың суреттерін институционалдық түрде алғаш рет сатып алуға мүмкіндік берді. Шомбургтің Қара мәдениетін зерттеу орталығы Трейлордың «Есек мұратындағы адам» туындысын сатып алды. Трейлордың 1982 жылы Вашингтондағы Коркоран өнер галереясындағы тұңғыш көрсетілісінен кейін ғана көрермендер оның туындыларының маңыздылығын байқай бастады. Кураторлар Джейн Ливингстон мен Джон Бирдсли Трейлордың 36 туындысын «Америкадағы қара халық өнері 1930–1980» атты маңызды көрмеге қосты. Содан кейін Шэннон Трейлордың бірнеше туындыларын Монтгомери көркемсурет мұражайына сыйға берді, оның бірін Жоғары өнер мұражайы кейін сатып алды. 1982 жыл «Трейлордың туындыларының кеңінен танылуына, сынға алынуына және жариялануына бастама берді». Менил коллекциясының директоры Йозеф Хельфенштейн және Милуоки өнер мұражайының бұрынғы директоры Рассел Боуман ұйымдастырған көшпелі көрмеде Трейлордың 50 суреті мен картинасы көрсетілді. Трейлордың «халықтық» немесе «сырттан келген» суретші ретіндегі орнын ескере отырып, көрме оның туындыларын сол дәуірдегі «модернистік туындылармен» салыстырып қарастырды. Сондай-ақ «Трейлор қозғалыста: Нью-Йорк коллекцияларының ғажайыптары» атты ішкі көрме де ұйымдастырылды. Трейлордың туындыларының ең ірі көрмесі «Әлемдер арасында: Билл Трейлордың өнері» 2018 жылдың 28 қыркүйегінен 2019 жылдың 7 сәуіріне дейін Смитсоновтың американдық өнер мұражайында көрсетілді. Бұл құлдықта туылған суретшінің тұңғыш ретроспективтік көрмесі болды. Көрмені халықтық және өздігінен үйренген өнердің кураторы Лесли Умбергер ұйымдастырды және көрме каталогын жазды. Мұражай суретшінің қорына маңызды сатып алулар мен сыйлықтар арқылы үлкен үлес қосты, атап айтқанда Джуди Саслоу коллекциясынан бастауыш туындыларды сатып алды.
Халықтық және ғылыми түсінік
1942 жылы Трейлордың тұңғыш көрмесі туралы жазған жергілікті журналистер оның өнерінің "жабайы" және "африкалық" ерекшеліктерін атап өтті. Келесі мақалалар да осы бағытта жазылды. «Монтгомери жарнамашысы» газеті «Билл Трейлор ағаның сыры: құл болып дүниеге келген, өнерге оқытылмаған, оның суреттері үңгірдегі суреттерді, тіпті Пикассоны еске түсіреді» деген мақала жариялады. Трейлордың туындыларына қатысты осы нәсілдік көзқарас 20 ғасырдың көп бөлігінде сақталды. 2013 жылы Америка халықтық өнер мұражайында «Билл Трейлор: Тұлғадан әрі» атты бір күндік симпозиум өтті, онда оның күрделі мұрасы талқыланды. Трейлордың жеке тарихын қарастыра отырып, «The Brooklyn Rail» басылымынан Алана Шиллинг оның туындыларын тек эстетикалық құндылығы тұрғысынан қарауға қарсы ескертті. «Оның жеке күресін ескермеу – Трейлорды еңбекті өнерші ғана емес, сонымен қатар бір ұлттың тарихының, оның қатігездігінің шебер суретшісі ететін нәрсені жоққа шығарумен тең», – деді ол. Трейлордың өмірі мен өнері 2012 жылы Дон Тейт жазып, Р. Грегори Кристи сурет салған «Билл Трейлор сурет салуды қашан бастады» атты балалар кітабының тақырыбы болды. Смитсонов американдық өнер мұражайының ретроспективасы «Әлемдер арасында: Билл Трейлор өнері», сондай-ақ «The Washington Post» және «The New York Times» газеттерінде жарияланды. Бұл туралы CBS News Sunday Morning бағдарламасы да көрсетілді. 2019 жылы Смитсонов американдық өнер мұражайындағы Трейлор ретроспективасымен бірге өткен симпозиумда афроамерикандық өмірге қатысты оның визуальды жазбалары туралы жаңа мәліметтер АҚШ тарихына жаңаша түсінік беруге қалай көмектесе алатыны талқыланды. 2021 жылы режиссер Джеффри Вольфтың «Билл Трейлор: Көшпенді рухтарды қуа отырып» атты Билл Трейлордың өміріне арналған деректі фильмі жарық көрді.
Даулар
1992 жылдың қараша айында Трейлордың мұрагерлері Трейлордың суреттерін иелену үшін Шэннонға қарсы сотқа шағым түсірді. Сот ісі 1993 жылы шешілді, нәтижесінде Шэннон Трейлордың мұрагерлеріне он екі туындысын беруге келісті, олардың әрқайсысының құны 10 000 – 25 000 АҚШ долларына бағаланды. 2009 жылы Мехал Собельдің «Жасырын өмірді сомдау: Билл Трейлордың өнері» кітабы жарық көргенде үлкен дау туды. Собель кітабында бірнеше мәлімдемелерді зерттеді: Трейлордың әйелінің жақын адамын өлтіргені туралы, 1929 жылы Бирмингем полициясының Трейлордың ұлын дарға асуы, сондай-ақ Трейлордың Джим Кроу және Линч заңдарына қарсы қара халықтың қарсылығын жасыру үшін символдарды кеңінен қолданғаны туралы.