Кіріспе

Ежелгі пеон тайпасы, фракия тайпасы.

Агриандар (көне грекше: Ἀγρίανες, Agrianes немесе Ἀγρίαι Agriai) – елі Жоғарғы Стримон аймағында, қазіргі Батыс Болгарияның орталық бөлігінде және оңтүстік-шығыс Сербияда орналасқан тайпа. Олар Дентелеттердің солтүстігінде жатқан. Страбонның мәліметінше, Стримон өзенінің бастауы Агриандардың жерінде болған. Македониялық Филипп II тұсында Агриандардың аумағы Пелла қаласынан басқарылған. Олар шебер найза тастаушылар және Александр Македонскийдің жеңіл пехотасының элиталық бөлімі болған, генерал Атталдың басшылығымен шайқасқан.

Этимологиясы мен тайпалық қатынасы

Олардың ежелгі грек тіліндегі аты Ἀγρίανες болған. Этноним үнді-еуропалық текті, ол *agro "дала" (қ. лат. ager, грек. ἀγρός agros, ағылш. acre) сөзінен туындаған болуы мүмкін. Бұл атау Дориан және Эолиан әлемдерінде кең таралған. Родоп тауларының ертедегі атауы Акрида болған, ол да осымен байланысты болуы мүмкін. Паусаниас Пайондықтардың (агриандар оның құрамында болған) атақты бабасы Пейонның, Эпей мен Аетолдың інісі екенін, ал Эпей Элистің эпийліктерінің, Аетол болса Аетолиялықтардың бабасы болғанын айтқан. Олардың жер-су атауы Грекияда көптеген туыс сөздерге ие, мысалы, Атикадағы Леонтис тайпасының демесі Παιονίδαι (Paeonidai). Арголидте де осы атпен жер бар. Олар Одоманти және Доберастермен бірге Пангеум маңындағы аймақтарда қоныстанған. Агриандар, әрине, фракиялықтардың ықпалында болғанмен, оларды фракиялықтар деп тек Теопомп жазбаларында кездестіруге болады.

География

Олардың елі Жоғарғы Стримон аймағында, қазіргі Батыс Болгарияда орналасқан еді, сонымен қатар сол кезде Дентелеттердің солтүстігінде жатқан Оңтүстік-Шығыс Сербияның аймақтарын да бағындырған. Филипп II тұсында Агриан аймағын Пелла басқарған. Болгар зерттеушілерінің кейбіреулері олардың бүгінгі "Граово" деп аталатын этномәдени аймақта қоныстанғанын айтады, бұл атау, мүмкін, Агриандардың есімінен шыққан. Оның орналасқан жері – қазіргі Перник облысының орталық және шығыс бөліктері.

Әскери

Агриандықтардан жасақталған пельтастар – Македония армиясының элиталық жеңіл әскері болды. Олар көбінесе шайқаста армияның оң жақ қанатын қорғау үшін қолданылатын, серіктес атты әскерінің оң жағына орналастырылатын, зор құрметке ие болған жауынгерлер еді. Пельтастар кез келген жекелеген күштер құрамына міндетті түрде кіретін, әсіресе жылдам қимыл-қозғалысты талап ететін міндеттерге жіберілетін. Олар бірнеше сүмбілемен және қылышпен қаруланған, жеңіл қалқанмен жабдықталған, бірақ қандай да бір қару-жарақ кимеген, кейде дулыға тағып жүрген. Олар жедел шайқас жүргізуге шебер болды және көбінесе ауыр қаруланған жаяу әскердің қанаттарын күзету үшін пайдаланылды. Жаудың ауыр жаяу әскеріне қарсы олар көбінесе ашық түзілісте тұратын. Олар сүмбілелерін жауға қалауынша лақтыра алатын, ал қару-жарақ пен ауыр қалқандардан босатылғандықтан, ауыр қаруланған гоплиттердің қарсы шабуылынан оңай қашып құтылатын. Дегенмен, олар күшті шабуылға қабілетті атты әскерге өте осал болды және көбінесе атты әскерге пайдасы жоқ, ал ауыр жаяу әскерге қалыпты құрылымды сақтау қиын болған қиратқан жерлерде ерекше тиімділікпен жұмыс істеді.

Тарих

Олар алғаш рет 511 ж.б.д. Мегабаз жорығына қатысқанда есімдері жиі айтылады. 429 ж.б.д. олар Одрисия патшалығына бағынышты болды, ал кейіннен, 352 ж.б.д. Филипп II Македонскийдің одақтасы болды. Олар 335 ж.б.д. Лангарус патшамен бірге македониялықтармен Трибаллилерге қарсы соғысып, Александрдың жерлерін қорғауда табысқа жетті, соның нәтижесінде өздерін-өздері басқару құқығын алды, бұл ұзақ және сенімді одаққа әкелді. 331 ж.б.д. Гаугамела шайқасында, Александр Ұлының Персияны жаулап алу кезінде, олардың пельтаст жасағы 1000 адамнан тұрды. Селевкид империясы тұсында Антиохтың Агриандарының элиталық бөлімі парсылармен Рафияда біріктірілді. Агриандар мен Пенесталардан құралған жасақтар, тиісінше 800 және 2000 адам, үшінші Македония соғысы кезінде Кассандрея гарнизонының құрамына кірді.