Супердәмі – дәм сезімі күшті адамдар. Гендік ерекшеліктер дәмді қабылдауға әсер етеді. PTC горьковатының анықталуы тарихы. Дәмді сезу туралы көбірек біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дәмді сезіну қабілеті күшті адам
Person with an elevated taste response
Супертастер – дәмді сезіну қабілеті орташа адамнан әлдеқайда күшті адамдар. Олардың дәмді сезіну жауабы жоғары болады.
A supertaster is a person whose sense of taste is of far greater intensity than the average person, having an elevated taste response.
Тарих
Бұл термин тәжірибелік психолог Линда Бартошук есімді ғалымның еңбегінен туындады, ол өмірінің көп бөлігін дәм сезіміндегі генетикалық айырмашылықты зерттеуге арнады. 1980 жылдардың басында Бартошук және оның әріптестері зертханалық сынақтар кезінде кейбір адамдардың дәмге реакциясы күштірек екенін анықтады және оларды «супердәмділер» деп атады. Дәмге реакцияның күшеюі – бұл жауап беруге қатысты бұрмалаушылықтың немесе өлшеу қателігінің нәтижесі емес, ал анатомиялық немесе биологиялық себептерге байланысты туындайды.
The term originated with experimental psychologist Linda Bartoshuk, who has spent much of her career studying genetic variation in taste perception. In the early 1980s, Bartoshuk and her colleagues found that some individuals tested in the laboratory seemed to have an elevated taste response and called them supertasters. This increased taste response is not the result of response bias or a scaling artifact but appears to have an anatomical or biological basis.
Фенилтиокарбамид
1931 жылы «Дупонт» компаниясының химигі Артур Л. Фокс кейбір адамдардың фенилтиокарбамидті (ПТК) ащы сезінетінін, ал басқаларының оны дәмсіз сезінетінін анықтады. 1931 жылы Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мәжілісінде Фокс генетик Альберт Ф. Блейкслимен бірлесіп, қатысушыларға ПТК-ны татып көруге ұсынды: 65% ащы деп тапты, 28% дәмсіз деп тапты, ал 6% басқаша дәмдік сезімдерді сипаттады. Соңғы зерттеулер ПТК-ны сезіну қабілетінің генетикалық екенін көрсетті.
In 1931, Arthur L. Fox, a DuPont chemist, discovered that some people found phenylthiocarbamide (PTC) to be bitter while others found it tasteless. At the 1931 American Association for the Advancement of Science meeting, Fox collaborated with Albert F. Blakeslee, a geneticist, to have attendees taste PTC: 65% found it bitter, 28% found it tasteless, and 6% described other taste qualities. Subsequent work revealed that the ability to taste PTC is genetic.
Пропилтиоурацил
1960 жылдары Роланд Фишер алғаш рет ПТК-ны сезіну қабілетін және оған байланысты пропилтиоурацил (PROP) қосылысын тамақ таңдауымен, диетамен және калория мөлшерімен байланыстырды. Қазіргі кезде PROP зерттеулер үшін ПТК-ны ығыстырды, себебі ПТК-ның әлсіз күкірт иісі және қауіпсіздік туралы алаңдаушылықтар бар. Бартошук және оның әріптестері дәм татушылар тобын орташа және аса сезімтал дәм татушыларға бөлуге болатынын анықтады. Зерттеулерге сәйкес, халықтың 25% дәм татпайды, 50% орташа дәм татады, ал 25% аса сезімтал дәм татады.
In the 1960s, Roland Fischer was the first to link the ability to taste PTC, and the related compound propylthiouracil (PROP), to food preference, diets, and calorie intake. Today, PROP has replaced PTC for research because of a faint sulfurous odor and safety concerns with PTC. Bartoshuk and colleagues discovered that the taster group could be further divided into medium tasters and supertasters. Research suggests 25% of the population are non tasters, 50% are medium tasters, and 25% are supertasters.
Себеп
Адамдарда дәмге деген сезімталдықтың күшеюінің нақты себебі әлі анықталған жоқ. Бір шолуда, «супертастерлер» мен TAS2R38 генінің болуы, PROP және PTC дәмдерін сезіну қабілеті, сондай-ақ тілдегі саңырауқұлақты папиллярлардың санының артуы арасындағы байланыс анықталды. Бұған қоса, қоршаған ортаның да факторлары сезімтал дәмге әсер етуі мүмкін. Осы факторлардың қалай әрекет ететінінің нақты механизмдері, сондай-ақ дәм сезімталдығының жоғарылауының эволюциялық пайдасы әлі белгісіз. Кейбір жағдайларда, дәмге күшті реакция, әсіресе ащылыққа, уытты өсімдіктердегі алкалоидтардан сақтану үшін маңызды артықшылық болар еді. Дегенмен, ащылыққа күшті реакция дәмді тағамдарға деген қызығушылықты төмендетуі мүмкін.
The exact cause of heightened response to taste in humans has yet to be elucidated. A review found associations between supertasters and the presence of the TAS2R38 gene, the ability to taste PROP and PTC, and an increased number of fungiform papillae. In addition, environmental causes may play a role in sensitive taste. The exact mechanisms by which these causes may manifest, as well as possible evolutionary advantages to elevated taste sensitivity, are still unknown. In some environments, a heightened taste response, particularly to bitterness, would represent an important advantage in avoiding potentially toxic plant alkaloids. However, an increased response to bitterness may limit approach behavior for various palatable foods.
TAS2R38
Ащы дәм рецепторының TAS2R38 гені PROP және PTC тату қабілетімен байланысты, бірақ бұл супертастер құбылысының себебі екені дәлелденбеген. Сонымен қатар, T2R38 генотипі балаларда тәттіге құштарлық, алкогольді ішімдіктерден және темекі шегуден қашумен байланысты.
The bitter taste receptor gene TAS2R38 has been associated with the ability to taste PROP and PTC, although a causal relationship with the supertaster phenomenon has not been established. Additionally, the T2R38 genotype has been linked to a preference for sweetness in children, avoidance of alcoholic beverages, and avoidance of cigarette smoking.
Әйелдер
Әйелдерде, сондай-ақ Азия, Оңтүстік Америка және Африкадан келген адамдарда, аса сезімтал дәм қабылдағыштары болу ықтималдығы жоғары.
Women are more likely to be supertasters, as are those from Asia, South America, and Africa.
Сәйкестендіру
Тілдің саңырауқұлақты папиллярларын көк тағамдық бояумен көруге болады. Супертастерлер бастапқыда пропилтиоурацилдің (PROP) сезімдік қарқындылығы, тұз ерітіндісімен салыстырғанда, арқасында анықталды. Супертастерлер орташа дәм сезу қабілеті бар адамдарға қарағанда көбірек тұз қолданады. Кейіннен тұз ауызға қабылдамайтын дәмдік стандартпен алмастырылды. Сондықтан, егер екі адам бірдей дәмдік стимулды ұқсас сезімдік қарқындылықпен бағаласа, бірақ біреуі PROP ерітіндісінің ащылығына екі есе жоғары баға берсе, тәжірибеші осы айырмашылықтың нақты екеніне және адамның шкаланы қалай қолданғанына байланысты емес екеніне сенімді бола алады. Бүгінде фенилтиокарбамид (PTC) тест қағазы адамның дәм сезу қабілеті төмен екенін анықтауға көмектеседі. Жалпы халықтың шамамен 75% оны ащы деп сезеді. Көптеген зерттеулерде басқа сезімдермен салыстыру жүргізілмейді және адамдар концентрирленген PROP ерітіндісінің немесе PROP-мен сіңген қағаздың ащылығына қарай жіктеледі. Супертастерлерде дәм сезу қабілеті бар және дәм сезбейтін адамдарға қарағанда көбірек саңырауқұлақты папиллярлар мен ауырсыну рецепторлары болады. Сондай-ақ, тілді мұқият қарап, саңырауқұлақты папиллярлардың санын санау арқылы үйде шамамен дұрыс өзін-өзі диагностикалауға болады.
The tongue's fungiform papillae can be revealed with blue food dye. Supertasters were initially identified based on the perceived intensity of propylthiouracil (PROP) compared to a reference salt solution. Supertasters consume more salt in comparison to those with average taste. Subsequently, salt has been replaced with a non oral gustatory standard. Therefore, if two individuals rate the same gustatory stimulus at a comparable perceptual intensity, but one gives a rating twice as large for the bitterness of a PROP solution, the experimenter can be confident the difference is real and not merely the result of how the person is using the scale. Today, a phenylthiocarbamide (PTC) test strip is used to help determine if someone is a low taster. The general population tastes this as bitter about 75% of the time. Many studies do not include a cross modal reference and categorize individuals based on the bitterness of a concentrated PROP solution or PROP impregnated paper. Supertasters tend to have more fungiform papillae and pain receptors than tasters and non tasters. It is also possible to make a reasonably accurate self diagnosis at home by carefully examining the tongue and looking for the number of fungiform papillae.