Жалған корреляция: байланыс жоқ екі оқиғаның қате түсінілуі. Стереотиптердің қалыптасуына әсер етеді, назар аудару арқылы пайда болады. Психологиялық құбылыс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екі байланысты емес оқиға арасындағы қатынасты дұрыс емес түйсіну
Inaccurately perceiving a relationship between two unrelated events
Психологияда, иллюзорлық корреляция – бұл ешқандай қатынас болмаған жағдайда да, айнымалылар (әдетте адамдар, оқиғалар немесе мінез-құлық) арасындағы қатынас бар деп қабылдау құбылысы. Қателік ассоциация сирек немесе жаңа оқиғалардың көбірек назар аударуын қамтамасыз етуі себепті пайда болуы мүмкін. Бұл құбылыс стереотиптердің қалыптасуы мен сақталуының бір жолы болып табылады. Зерттеулер көрсеткендей, стереотиптер адамдарды белгілі бір топтар мен қасиеттердің үйлесім тапқандығын күтуге және содан кейін осы корреляциялардың жиілігін жоғары бағалауға әкеледі. Мұндай стереотиптер стереотипті ұстанушы мен оның қатысты тобы арасында тікелей қарым-қатынас болмаса да, үйренілуі және жалғастырылуы мүмкін.
In psychology, illusory correlation is the phenomenon of perceiving a relationship between variables (typically people, events, or behaviors) even when no such relationship exists. A false association may be formed because rare or novel occurrences are more salient and therefore tend to capture one's attention. This phenomenon is one way stereotypes form and endure. found that stereotypes can lead people to expect certain groups and traits to fit together, and then to overestimate the frequency with which these correlations actually occur. These stereotypes can be learned and perpetuated without any actual contact occurring between the holder of the stereotype and the group it is about.
Тарих
"Айдамалы байланыс" терминін алғаш рет Chapman және Chapman (1967) ерекше және сирек кездесетін ақпарат ұсынылғанда екі топ арасындағы байланысты шамадан тыс бағалауға бейімділіктерді сипаттау үшін енгізген. Бұл тұжырым клиникалық психологиядағы объективті білім туралы пікірлерге күдік тудыру мақсатымен қолданылды, Chapman Роршах тестілерінде гомосексуализмді анықтау үшін көптеген клиникалық дәрігерлер қолданған Wheeler белгілерін жоққа шығарды.
"Illusory correlation" was originally coined by Chapman and Chapman (1967) to describe people's tendencies to overestimate relationships between two groups when distinctive and unusual information is presented. The concept was used to question claims about objective knowledge in clinical psychology through Chapmans' refutation of many clinicians' widely used Wheeler signs for homosexuality in Rorschach tests.
Мысал
Дэвид Гамильтон мен Роберт Гиффорд (1976) азшылықтарға қатысты стереотиптік сенімдердің иллюзорлы корреляция процестерінен қалай пайда болатынын көрсеткен тәжірибелер сериясын жүргізді. Олардың гипотезасын тексеру үшін Гамильтон мен Гиффорд зерттеуге қатысушыларға A тобы (көпшілік) немесе B тобы (азшылық) деп аталатын, қалаулы немесе қалаусыз мінез-құлықтарды сипаттайтын сөйлемдер тізбегін оқытты. Бұрыннан қалыптасқан стереотиптер нәтижелерге әсер етпеуі үшін абстрактілі топтар пайдаланылды. Сөйлемдердің көп бөлігі A тобымен, ал қалған аз бөлігі B тобымен байланысты болды.
David Hamilton and Robert Gifford (1976) conducted a series of experiments that demonstrated how stereotypic beliefs regarding minorities could derive from illusory correlation processes. To test their hypothesis, Hamilton and Gifford had research participants read a series of sentences describing either desirable or undesirable behaviors, which were attributed to either Group A (the majority) or Group B (the minority). Abstract groups were used so that no previously established stereotypes would influence results. Most of the sentences were associated with Group A, and the remaining few were associated with Group B.
Жалпы теория
Иллюзорлы байланыстың көптеген түсіндірмелері психологиялық эвристикаға байланысты: адамның көптеген шешімдерінің негізінде жатқан ақпаратты өңдеудің жеңілдетілген жолдары. Кейбір жұптасулар аса жиі кездеспесе де, оңай да есте қалатындықтан, бұл иллюзорлы байланысқа алып келуі мүмкін.
Most explanations for illusory correlation involve psychological heuristics: information processing short cuts that underlie many human judgments. This can result in illusory correlation, because some pairings can come easily and vividly to mind even though they are not especially frequent.
Ақпаратты өңдеу
Мартин Хилберт (2012) объективті байқауларды субъективті пікірлерге қате түрлендіруді қарастыратын ақпаратты өңдеу механизмін ұсынады. Теория шуды есте сақтаудан қайтарылғанда осы байқаулардың араласуы деп анықтайды. Модельге сәйкес, жатқандағы танымдар немесе субъективті пікірлер шумен немесе объективті байқаулармен сәйкес келеді, бұл артық сенімділікке немесе консервативтік бұрылыс деп аталатын құбылысқа алып келуі мүмкін – мінез-құлық туралы сұралғанда қатысушылар көпшілік немесе үлкен топты төмен бағалап, азшылық немесе кіші топты жоғары бағалайды. Бұл нәтижелер – иллюзиялық корреляциялар.
Martin Hilbert (2012) proposes an information processing mechanism that assumes a noisy conversion of objective observations into subjective judgments. The theory defines noise as the mixing of these observations during retrieval from memory. According to the model, underlying cognitions or subjective judgments are identical with noise or objective observations that can lead to overconfidence or what is known as conservatism bias—when asked about behavior participants underestimate the majority or larger group and overestimate the minority or smaller group. These results are illusory correlations.
Жұмыс жадының сыйымдылығы
Эдер, Фидлер және Хамм Эдер (2011) жүргізген эксперименталды зерттеуде жұмыс жадының сыңар жақ байланыстарға (иллюзорлық байланыстарға) тигізетін әсері зерттелді. Олар бірінші кезекте жұмыс жадындағы жеке ерекшеліктерді қарастырды, содан кейін мұның сыңар жақ байланыстардың қалыптасуына қандай әсер ететінін анықтауға тырысты. Олар жұмыс жадысы жоғары деңгейдегі адамдардың азшылық топ өкілдеріне жұмыс жадысы төмен деңгейдегі адамдарға қарағанда жағымдырақ көзқарас танытатынын анықтады. Екінші экспериментте авторлар жұмыс жадындағы жад жүктемесінің сыңар жақ байланыстарға тигізетін әсерін зерттеді. Олар жұмыс жадындағы жад жүктемесінің артуы сыңар жақ байланыстардың жиілігінің өсуіне алып келгенін анықтады. Эксперимент нақты түрде жұмыс жадын, ал маңызды стимул жадын сынау үшін жоспарланған. Яғни, сыңар жақ байланыстардың дамуына себеп – жұмыс жадының жүктемесінен туындаған орталық танымдық ресурстардың жеткіліксіздігі болды, емес іріктеп еске түсіру.
In an experimental study done by Eder, Fiedler and Hamm Eder (2011), the effects of working memory capacity on illusory correlations were investigated. They first looked at the individual differences in working memory, and then looked to see if that had any effect on the formation of illusory correlations. They found that individuals with higher working memory capacity viewed minority group members more positively than individuals with lower working memory capacity. In a second experiment, the authors looked into the effects of memory load in working memory on illusory correlations. They found that increased memory load in working memory led to an increase in the prevalence of illusory correlations. The experiment was designed to specifically test working memory and not substantial stimulus memory. This means that the development of illusory correlations was caused by deficiencies in central cognitive resources caused by the load in working memory, not selective recall.
Оқудың назар аудару теориясы
Көңіл бөлу теориясы оқу бойынша, көпшілік топтардың ерекшеліктері бірінші болып оқытылады, содан кейін азшылық топтардың ерекшеліктері оқытылады. Бұл азшылық топты көпшіліктен ажыратуға ұмтылысқа әкеледі, нәтижесінде осы айырмашылықтар тезірек оқытылады. Көңіл бөлу теориясы сонымен қатар, азшылық топқа қатысты бір стереотип қалыптастырудың орнына, көпшілікке арналған және азшылыққа арналған екі стереотип қалыптасады деп тұжырымдайды.
Attention theory of learning proposes that features of majority groups are learned first, and then features of minority groups. This results in an attempt to distinguish the minority group from the majority, leading to these differences being learned more quickly. The Attention theory also argues that, instead of forming one stereotype regarding the minority group, two stereotypes, one for the majority and one for the minority, are formed.
Оқудың әсері
Оқуды арттыру иллюзорлық байланыстарға қандай әсер ететінін анықтау үшін зерттеу жүргізілді. Адамдарды иллюзорлық байланыстардың қалай пайда болатыны туралы біліммен қамтамасыз ету осыған байланысты қателердің азаюына себеп болды.
A study was conducted to investigate whether increased learning would have any effect on illusory correlations. It was found that educating people about how illusory correlation occurs resulted in a decreased incidence of illusory correlations.
Жасы
Джонсон мен Джейкобс (2003) адамдардың өмірінде иллюзорлы байланыстарды қалыптастыру қаншалық ерте басталатынын анықтау үшін тәжірибе жасады. 2- және 5-сынып оқушыларына жағымсыз қасиеттердің азшылық топпен байланыстырылуын тексеру үшін стандартты иллюзорлы корреляция парадигмасы ұсынылды. Авторлар екі топтың да иллюзорлы байланыстар жасағанын тапты. Тағы бір зерттеу балалардың иллюзорлы байланыстар құратынын көрсетті. Олардың тәжірибесінде 1, 3, 5 және 7-сынып оқушылары мен ересектердің барлығы бірдей иллюзорлы корреляция парадигмасын қарады. Зерттеу балалардың мағыналы иллюзорлы байланыстар жасағанын, бірақ олардың байланыстары ересектер жасағандарға қарағанда әлсіз екенін көрсетті. Екінші зерттеуде әртүрлі түсті пішіндер тобы пайдаланылды. Иллюзорлы байланыстың қалыптасуы мұндай байланыстарды жасау үшін әлеуметтік стимулдардың қажет еместігін көрсетті.
Johnson and Jacobs (2003) performed an experiment to see how early in life individuals begin forming illusory correlations. Children in grades 2 and 5 were exposed to a typical illusory correlation paradigm to see if negative attributes were associated with the minority group. The authors found that both groups formed illusory correlations. A study also found that children create illusory correlations. In their experiment, children in grades 1, 3, 5, and 7, and adults all looked at the same illusory correlation paradigm. The study found that children did create significant illusory correlations, but those correlations were weaker than the ones created by adults. In a second study, groups of shapes with different colors were used. The formation of illusory correlation persisted showing that social stimuli are not necessary for creating these correlations.
Жасырын және жасырын көзқарастар
Рэтлифф пен Носек жүргізген екі зерттеуде нақты және жасырын көзқарастар иллюзорлық байланыстарға қалай әсер ететіні зерттелді. Бір зерттеуде Рэтлифф пен Носек екі топ құрды: бірі көпшілік, екіншісі азшылық. Содан кейін қатысушылардың үш тобына осы екі топ туралы мәліметтер берілді. Бір топқа көпшілікті жақтаушы мәліметтер, бір топқа азшылықты жақтаушы мәліметтер, ал үшінші топқа бейтарап мәліметтер ұсынылды. Көпшілікті және азшылықты жақтаушы мәлімет алған топтар тиісінше осы топтарды нақты да, жасырын да жақтады. Бейтарап мәлімет алған топ көпшілікті нақты жақтады, бірақ жасырын жақтамады. Екінші зерттеу ұқсас болды, бірақ мәліметтердің орнына мінез-құлықтың суреттері көрсетілді, ал қатысушылар осы суреттерде көрген мінез-құлықты сипаттайтын бір-бір сөйлем жазды. Екі зерттеудің де нәтижелері авторлардың пікірін – нақты және жасырын көзқарастар арасындағы айырмашылық ковариацияны түсіндірудің нәтижесі және тек ковариацияны есепке алудың орнына осы түсіндірулерге негізделген шешімдер қабылдануы – қолдады.
Two studies performed by Ratliff and Nosek examined whether or not explicit and implicit attitudes affected illusory correlations. In one study, Ratliff and Nosek had two groups: one a majority and the other a minority. They then had three groups of participants, all with readings about the two groups. One group of participants received overwhelming pro majority readings, one was given pro minority readings, and one received neutral readings. The groups that had pro majority and pro minority readings favored their respective pro groups both explicitly and implicitly. The group that had neutral readings favored the majority explicitly, but not implicitly. The second study was similar, but instead of readings, pictures of behaviors were shown, and the participants wrote a sentence describing the behavior they saw in the pictures presented. The findings of both studies supported the authors' argument that the differences found between the explicit and implicit attitudes is a result of the interpretation of the covariation and making judgments based on these interpretations (explicit) instead of just accounting for the covariation (implicit).
Парадигмалық құрылым
Берндсен және басқалар (1999) иллюзорлық корреляцияларды тексеру әдісі иллюзорлық корреляциялардың пайда болуына себеп бола ма екенін анықтауға тырысты. Гипотеза бойынша, сынақ айнымалыларын А тобы және В тобы деп белгілеу қатысушылардың топтар арасындағы айырмашылықтарды іздеуіне, соның салдарынан иллюзорлық корреляциялардың қалыптасуына әкелуі мүмкін. Экспериментте бір топ қатысушыларға топтар А және В тобы деп айтылды, ал екінші топқа 1993 немесе 1994 жылы бітірген студенттер деп белгіленген топтар ұсынылды. Бұл зерттеу көрсеткендей, топтар А және В тобы ретінде берілгенде, 1993 немесе 1994 жылғы түлектермен салыстырғанда иллюзорлық корреляциялардың пайда болу ықтималдығы жоғары болды.
Berndsen et al. (1999) wanted to determine if the structure of testing for illusory correlations could lead to the formation of illusory correlations. The hypothesis was that identifying test variables as Group A and Group B might be causing the participants to look for differences between the groups, resulting in the creation of illusory correlations. An experiment was set up where one set of participants were told the groups were Group A and Group B, while another set of participants were given groups labeled as students who graduated in 1993 or 1994. This study found that illusory correlations were more likely to be created when the groups were Group A and B, as compared to students of the class of 1993 or the class of 1994.