Оңтүстік Африка Республикасы Үкіметінің Кабинеті

Кіріспе

Оңтүстік Африка Республикасының ұлттық үкіметінің кабинеті – Оңтүстік Африка Республикасы үкіметінің атқару билігінің ең жоғары деңгейі. Оған президент, вице-президент және министрлер кіреді.

Шолу

Президент вице-президентті және министрлерді тағайындайды; олардың өкілеттіктері мен функцияларын белгілейді және оларды қызметтен босатуға құқылы. Президент Ұлттық Ассамблея мүшелерінен кез келген сандағы министрді таңдауға болады, ал Ассамблеядан тыс жерден екі министрден астам таңдауға болмайды. 2023 жылғы мәлімет бойынша, Ынтымақтастық басқару және дәстүрлі істер министрі Темби Нкадименг және Электр энергетикасы министрі Кгосиентсо Рамокгопа – Ұлттық Ассамблея мүшесі емес екі кабинет министрі. Вице-министрлер кабинет мүшелері болмаса да, олар тиісті министрлердің міндеттерін орындауға көмектесуге міндетті. Кабинет мүшесінің біреуін президент Ұлттық Ассамблеядағы үкіметтік істердің жетекшісі ретінде тағайындайды.

Тарих

1910 жылдың 31 мамырында бұрынғы буер әскери генералы және Трансвааль колониясының бұрынғы премьер-министрі Луи Бота жаңа құрылған Оңтүстік Африка Одағының бірінші премьер-министрі болды. Ол 1910 жылдың 15 қыркүйегінде өткен жалпы сайлаудан кейін Оңтүстік Африка Одағының бірінші кабинетін тағайындады. Ол қазір жойылған Оңтүстік Африка партиясының мүшелерінен тұрды. Келесі он төрт жыл бойы кабинет тек Оңтүстік Африка партиясының мүшелерінен ғана құралды. 1919 жылы Бота қайтыс болды және оның орнына басқа буер генералы және Оңтүстік Африка партиясының мүшесі Ян Сматс тағайындалды. 1924 жылы Дж. Б. М. Герцог Ұлттық партиясы Еңбек партиясымен коалиция құрып, премьер-министр болды және Ұлттық партия мен Еңбек партиясының мүшелерінен тұратын кабинет тағайындады. 1934 жылы Герцогтың Ұлттық партиясы мен Оңтүстік Африка партиясы бірігіп, Біріккен партияны құрды. Герцог 1938 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жетті, бірақ 1939 жылы Біріккен партия Оңтүстік Африканың Екінші дүниежүзілік соғыстағы рөлі мәселесіне байланысты Герцогтың және оның Әділет министрі Ян Смуцтың жақтастары арасында бөлінді. Герцог Біріккен партиядан дауыссыз қалды және премьер-министр лауазымынан кетті, бұл Ян Смуцқа Доминион партиясы мен Еңбек партиясымен коалиция құрып үкімет құруға мүмкіндік берді. 1948 жылғы жалпы сайлауда Д. Ф. Маланның Біріккен Ұлттық партиясы жеңіске жетті және Малан Ұлттық партия мүшелерінен тұратын өзінің алғашқы кабинетін тағайындады. Келесі қырық алты жыл бойы Оңтүстік Африканы Ұлттық партия басқарды. 1961 жылдың 31 мамырында Оңтүстік Африка республика болып жарияланды және Елизавета II мемлекет басшысы ретінде негізінен рәсімдік өкілеттіктерге ие мемлекет президентімен алмастырылды. Премьер-министр әлі де үкімет басшысы болып қала берді және кабинет мүшелерін тағайындады/босатты. 1984 жылы конституцияға өзгерістер енгізілді, премьер-министр лауазымы жойылды және мемлекет президенті лауазымына қосымша жауапкершіліктер берілді. Мемлекет президенті П. В. Бота енді мемлекет басшысы және үкімет басшысы болды. 1984 жылғы үш палаталы парламенттік сайлауда Аллан Хендрикстің Еңбек партиясы түстілер палатасында көпшілік орындарды жеңіп алды, ал Амичанд Раджбансидің Ұлттық Халық партиясы үндістер палатасында көпшілік орындарды жеңіп алды. Хендрикс пен Раджбанси Ботаның екінші кабинетіне сәйкесінше Түстілер істері министрі және Үндістер істері министрі болып тағайындалды, осылайша Оңтүстік Африка кабинетінің алғашқы ақ емес мүшелері болды. 1989 жылы Рина Вентер Оңтүстік Африка тарихында кабинеттік лауазымға тағайындалған алғашқы әйел болды. 1994 жылы апартеидтің аяқталуы мен алғашқы көпжарысты сайлаудан кейін Нельсон Мандела Оңтүстік Африканың алғашқы қара нәсілді президенті болды және Африка Ұлттық Конгресі, Ұлттық партия және Инката Азаттық партиясының мүшелерінен тұратын Ұлттық Бірлік Үкіметін құрды. 1996 жылы Ұлттық партия Ұлттық Бірлік Үкіметінен шықты және содан бері кабинет құрамында Африка Ұлттық Конгресінің мүшелері басымдық құптап келеді. Инката Азаттық партиясы 2004 жылғы сайлауға дейін үкіметтегі азшылық серіктес ретінде орын алып келді. 2014 жылы Лин Браун Оңтүстік Африка мен Африкадағы ашық ЛГБТ+ адамы ретінде кабинет министрі болды. 2019 жылы Президент Сирил Рамафоса Оңтүстік Африка тарихындағы гендерлік теңгерімді алғашқы кабинетті тағайындады.

On 31 May 1910, former Boer military general and the former prime minister of the Transvaal Colony Louis Botha became the first prime minister of the newly established Union of South Africa—the forerunner of the modern South African state. He appointed the first cabinet of the Union of South Africa after the general election held on 15 September 1910. It consisted of members of the now defunct South African Party. For the next fourteen years, it only consisted of members of the SAP. Botha died in 1919 and was replaced with another Boer general and SAP member, Jan Smuts. In 1924, J. B. M. Hertzog of the National Party became prime minister through a coalition with the Labour Party and appointed a cabinet that consisted of National Party and Labour Party members. In 1934, the Hertzog's National Party and the South African Party merged to form the United Party. Hertzog won the 1938 general election, but in 1939 the United Party was divided between supporters of Hertzog and those of his Justice Minister Jan Smuts because of the question of South Africa's role in the Second World War. Hertzog was voted out in the United Party and resigned as prime minister, which allowed Jan Smuts to form a government in coalition with the Dominion Party and the Labour Party. The 1948 general election was won outright by D. F. Malan's Herenigde Nasionale Party and Malan appointed his first cabinet composed of National Party members. For the next forty six years, South Africa would be governed by the National Party. On 31 May 1961, South Africa became a republic and Queen Elizabeth II was replaced as head of state with a state president with largely ceremonial powers. The Prime Minister was still head of government and appointed/dismissed members of the cabinet. In 1984, the constitution was amended and the office of prime minister was abolished while the office of state president was given more responsibilities. State president P. W. Botha was now the head of state and head of government. In the 1984 tricameral parliamentary elections, Allan Hendrickse's Labour Party won a majority of seats in the coloured House of Representatives, while Amichand Rajbansi's National People's Party won a plurality of seats in the Indian House of Delegates. Hendrickse and Rajbansi were appointed to serve in Botha's second cabinet as Minister of Coloureds' Affairs and Minister of Indian Affairs, respectively, becoming the first non white members of the South African cabinet. In 1989, Rina Venter became the first woman to hold a cabinet post in South African history. Following the end of apartheid and the first multi racial elections in 1994, Nelson Mandela became the first black president of South Africa and appointed a Government of National Unity consisting of African National Congress, National Party, and Inkatha Freedom Party members. In 1996, the National Party withdrew from the GNU and the cabinet's composition has been dominated by ANC members since then. The Inkatha Freedom Party continued to hold seats in the government, as minority partners, until the elections of 2004. In 2014, Lynne Brown became the first openly LGBT person to serve as a cabinet minister in South Africa and Africa. In 2019, President Cyril Ramaphosa appointed the first gender balanced cabinet in South African history.

Қазіргі кабинет мүшелері

Сирил Рамафоса 2018 жылдың 15 ақпанында парламентпен Оңтүстік Африка Республикасының президенті болып тағайындалды. 26 ақпанда ол үлкен кабинеттік қайта құру туралы хабарлады, оның ішінде Дэвид Мабузаны вице-президент етіп тағайындады. Президент 2018 жылдың 22 қарашасында министр Эдна Молеваның қайтыс болуы және Малуси Гигабаның отставкасынан кейін кабинеттік қайта құруды жариялады. 2019 жылғы 29 мамырда 2019 жылғы жалпы сайлаудан кейін президент Рамафоса министрлер санын 36-дан 28-ге дейін азайтқан жаңа кабинетті жариялады. 2021 жылдың 5 тамызында Сирил Рамафоса министр Звели Мкхизе мен министр Тито Мбовенидің отставкаларынан кейін тағы бір маңызды кабинеттік қайта құру туралы мәлімдеді. Бұл қайта құру министр Джексон Мтембу мен вице-министр Бавилиле Хлонгваның қазасына байланысты да болды. 2023 жылдың 6 наурызында Рамафоса Дэвид Мабузаның вице-президент лауазымынан кеткенінен кейін үлкен кабинеттік қайта құру туралы жариялады.

Бұрынғы министрлік қызметтер

Президент өз қалауынша кабинетті қайта құруға құқылы, яғни министрлік портфельдер өзгертілуі немесе таратылуы мүмкін. Қызметін тоқтатқан министрлік портфельдері:
ПортфельБасталуыАяқталуыІлеспестерБілім беру19892009Негізгі білім беру министрлігі мен жоғары білім беру және оқыту министрлігіне бөлінді. Ауыл шаруашылығы және жер істері19962009Жаңа Ауылдық даму және жер реформасы министрлігіне сіңірілген бөлімдерге және жаңа Ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігіне бөлінді. Өнер және мәдениет20042019Спорт, өнер және мәдениет министрлігін құру үшін біріктірілді. Спорт және демалыс (бұрынғы Спорт)1993Ауылдық даму және жер реформасы20092019Жаңа Ауыл шаруашылығы, жер реформасы және ауылдық даму министрлігіне біріктірілді. Адам қоныстары, су және санитария20192021Адам қоныстары министрлігі және су және санитария министрлігі болып қайта бөлінді.