Эсмеральда Кортнейдж: Өмірі мен сахна жолы

Кіріспе

Британдық актриса (1893–1980)

Эсмерльда Сисили Кортнидж ханым, (1 сәуір 1893 – 26 сәуір 1980) – Австралияда туған британдық актриса, комедия актері және әнші. Продюсер және драматург Роберт Кортнидждің қызы, ол 16 жасында Вест-Эндте оның қойылымдарында ойнады және оның Эдвардтық музыкалық комедияларында маңызды емес рөлдерден бастап, тез арада басты рөлдерге көтерілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, оның әкесі бірнеше рет сәтсіздікке ұшырап, уақытша өндірістен шықты. Басқа продюсерлер жас Кортниджге музыкалық комедияларда басты рөлдерді ұсынбады, сондықтан ол музыкалық залға жүгіріп, комедия актері ретінде өнер шеберлігін меңгерді. 1916 жылы ол актер және биші Джек Хулбертке үйленді, олармен 62 жылға жуық кәсіби және отбасылық өмір байланысын құрды. Олар сахнада да, экранда да бірге ойнады, бастапқыда ревюлер сериясында, ал Хулберт көбінесе өнер көрсетумен қатар продюсерлік жұмыстарды да атқарды. Кортнидж 1930-шы жылдары 12 британдық фильмде және Голливудта бір фильмде түсті, бұл жұмыс оған үлкен табыс әкелді. Ол Хулбертпен бірге Columbia және HMV студиялары үшін жазбалар жасады, ал 1930-шы жылдардың соңында сахнаға оралды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кортнидж қарулы күштердің әскерлерін көңілдірді және оларға қаржы жинады. Содан кейін ол "Under the Counter" комедиясында ұзақ уақыт ойнады, бұл рөлі үшін мақтауға ие болды. Оның басқа да сәтті рөлдерінің ішінде 1951–1952 жылдары Айвор Новеллоның "Gay's the Word" мюзикліндегі өнері ерекше көзге түсті. Онжылдықтың қалған бөлігінде ол ревюлер мен драмалық пьесаларға назар аударды. 1960-шы жылдардың ортасынан бастап Кортнидж музыкалық емес театрға көшті, Вест-Эндте және гастрольдік сапарларда түрлі пьесаларда ойнады, олардың кейбіреулері трагедиялық, ал кейбіреулері комедиялық сипатта болды. 1971 жылы Вест-Эндтегі соңғы қойылымында ол сахнадағы 70 жылдығын тойлады. Одан кейін ол тағы бес жыл жұмыс істеп, соңынан зейнеткерлікке шықты.

Алғашқы жылдар

Кортнидж, үлкен қызы және үш баланың екіншісі, Сиднейде театр отбасында дүниеге келді, әкесі J. C. Уильямсон компаниясымен Австралияда гастрольде болғанда. 1894 жылы отбасы Англияға оралды. Оның ата-анасы – шотланд продюсері және актері Роберт Кортнидж және оның әйелі Розалин Мэй (туған тегі Адамс), ол Рози Нотт сахналық есімімен танымал болды. Розалин – әнші және актриса Сисели Нотттың қызы және үш актрисаның, соның ішінде белгілі пантомима жұлдызы Ада Бланштің әпкесі болды. 1901 жылы сегіз жасында Кортнидж Манчестердегі Принц театрында әкесінің "Жазғы түнгі арман" қойылымында Барамжан гүлінің әулиесі рөлінде сахнаға тұңғыш рет шықты. Кортнидж Англияда білім алып, екі жасөспірім жылды Швейцарияда оқыды. "The Mousmé" (1911) қойылымында, сонымен қатар әкесімен бірлесіп жазылған пьесада, ол Флоренс Смитсонмен бірге екі басты әйел рөлінің бірін сомдады. Кортниджтің мансабының осы кезеңінде театр шеңберінде оның жұлдыз мәртебесіне көтерілуі көбінесе Роберт Кортнидждің қызы болуымен байланысты деген пікірлер айтылды. "Таймс" газеті оны жақсы көріп, "жақсы намыстылығы мен сұмдығын" мақтады. Кортнидж әкесінің қойылымдарында ойнауын жалғастырды. 1913 жылдың қыркүйегінде ол "Жемше қыз" музыкалық комедиясында Леди Бетти Биддульф рөлін ойнады. Орындаушылар құрамында Ада Бланш болды; бұл жеңілісі мен немере інісінің бірге қатысқан үшінші қойылымы болды. Сәтсіздіктер әкесінің бизнесін уақытша тоқтатты, және басқа продюсерлер оны музыкалық комедияда ойнауға шақырмағандықтан, ол музыка залындағы әртүрлі шоуларға жүгінді. Кортнидж өзінің алғашқы жылдарын еске алып былай деді: "Мен бастаған кезде менің атым кішкентай әріптермен жазылып, оны көру қиын болды. Музыка залы – әлемдегі ең қиын нәрсе. Мен жиі құс атқанмын, және маған көп рет тиын лақтырылды." Дегенмен, ол жанрды меңгерді, оның өмірбаянының авторы Дерек Пепс Уайтлидің айтуынша: "Оның бойында жан-жақтылық пен қуаныш, анықталмайтын құштарлық болды, ол назарды аударды. Оның әуенді дауысы, күшті әзілі және өмірлік болмысымен ешкім онымен жақсы әнді қалай жеткізу керектігін білген жоқ." 1918 жылға қарай ол провинцияларда да, Лондонда да музыка залының артисі ретінде бекінді. Кортнидж 1922 жылы Лондон Колизейінде өнер көрсетіп, әртүрлілікке оралды. 1923 жылы Кортнидж мен Хулберт Хулберт қойған "The Little Revue" қойылымында ойнады. "Таймс" газеті шоу туралы "оның онша жақсы, онша жақсы мұрагерлері болмауға еш себеп жоқ" деп жазды. Шын мәнінде, Пепс Уайтли "сегіз жыл бойы үзіліссіз жетістіктер сериясы, екі серіктестің де жұлдызды рөлдері болды" деп сипаттаған бес мұрагер болды. Бұл қойылым туралы сын-ескертулер қорқынышты болды, ал Кортнидждің орындауынан басқасы жақсы емес: "The Guardian" "жағымсыз ойнауының шектен тыс көптігі" туралы жазды, ал "The Observer" газеті: "Сизли Кортнидждің диамантты велосипедтік клиптері бар қызғылт гарем шымшықтарына түсіп кеткенше оны ұрып-соғу көрінісі кешті өткізуге жеткілікті емес" деп баяндады. Хулберттер бірге соңғы рет лондондық сахнада 1967 жылы Хеймаркет театрында Ричард Тодд, Джойс Кэри және Урсула Хауэллспен бірге "Дарақ сегізбұрыш" қойылымын қайта жандандырды. Кортнидж, бастапқыда Мари Темпест танытқан рөлінде, біркелкі тамаша ескертулер алды. 1969 жылы Кортнидж теледидарға жүгіріп, Рег Варнимен бірге LWT комедиясының бірінші сериясында "Ана" рөлін ойнады. 1970 жылы Кортнидж мен Хулбертті импресарио Питер Ториен Джон Чапманның "О, Кларенс!" пьесасын Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласында ойнауға шақырды. 1970 жылдары Кортнидждің театр жұмысына Агата Кристидің "The Hollow" және Питер Коуктың "Breath of Spring" пьесаларының гастрольдік қойылымдары кірді, екеуі де Хулбертпен бірге. 1971 жылы Кортнидж "Норфолктан келген ақылды жазушы әйелді" ойнаған "Көшіп кет, миссис Маркхэм" комедиясында ойнады. Осы жолы оның соңғы Вест-Энд спектаклі сахнада 70 жылдығын атап өтті. 1976 жылы ол Хулбертпен жартылай автобиографиялық ревюде гастрольде болды, "Once More With Music". Соңғы рет 1977 жылы маусымда Чичестер фестиваль театрында патшайымның күміс тойын тойлауға арналған корольдік гала-спектакльде өнер көрсетті. Бұл қойылым "God Save the Queen!" деп аталды және Ингрид Бергман, Венди Хиллер, Флора Робсон және Диана Ригг сияқты жұлдызды актерлерге толы болды. Хулберт 1978 жылы қайтыс болды; Кортнидж екі жылдан кейін, 87 жасқа толғаннан кейін, Путнидегі қарттар үйінде қайтыс болды. Кортнидж Голдерс Грин крематорийінде жерленді.

Courtneidge, the elder daughter and second of three children, was born in Sydney to a theatrical family, while her father was touring Australia with the J. C. Williamson company. The family returned to England in 1894. Her parents were the Scottish producer and actor Robert Courtneidge and his wife, Rosaline May (née Adams), who worked under the stage name Rosie Nott. Rosaline was the daughter of the singer and actress Cicely Nott and the sister of three other actresses, including Ada Blanche, a well known pantomime star. In 1901, at the age of eight, Courtneidge made her stage debut as the fairy Peaseblossom in her father's production of A Midsummer Night's Dream at the Prince's Theatre, Manchester. Courtneidge was educated in England and, for two teenage years, in Switzerland. In the piece that followed, The Mousmé (1911), which also featured a book co written by her father, she was cast in one of the two leading female roles alongside Florence Smithson. At this stage in Courtneidge's career, there was some feeling in theatrical circles that her elevation to star status was largely due to her being Robert Courtneidge's daughter. The Times liked her better and praised her "pretty impudence and roguery". Courtneidge continued to star in her father's productions. In September 1913, she played the part of Lady Betty Biddulph in the musical comedy The Pearl Girl. The cast included Ada Blanche; this was the third successive production in which aunt and niece had appeared together. The failures put her father temporarily out of business, and as no other producer invited her to star in musical comedy, she turned instead to music hall Variety shows. Courtneidge later recalled of her first years on the halls, "When I started, my name was in such small print you could hardly read it. Music hall is the toughest thing in the world. I often used to get the bird, and I've had pennies thrown at me many a time." Nevertheless, she mastered the genre, according to her biographer Derek Pepys Whiteley:blockquote|There was about her a buoyancy and gaiety, an indefinable zest, which held the attention. With her tuneful voice, forceful humour, and vital personality, no one knew better how to get the right song across to an audience. [By] 1918 she had firmly established herself as a music hall artiste, both in the provinces and in London. Courtneidge returned to variety, appearing at the London Coliseum in 1922. In 1923, Courtneidge and Hulbert appeared in The Little Revue, produced by Hulbert. The Times wrote of the show, "there is no reason why it should not have a dozen successors, all as good." There were, in fact, five successors, described by Pepys Whiteley as "a series of uninterrupted successes throughout eight years, in which both partners had star parts." The notices for the piece were dreadful, and those for Courtneidge's performance scarcely better: The Guardian wrote of "a woeful excess of underplay", and The Observer commented, "The sight of Cicely Courtneidge hamming it until she drops in purple harem knickers with diamanté cycle clips isn't honestly hilarious enough to carry the evening." The last London production in which the Hulberts appeared together was a well reviewed revival of Dear Octopus at the Haymarket Theatre in 1967 with Richard Todd, Joyce Carey and Ursula Howells. Courtneidge, in the part originally made famous by Marie Tempest, won uniformly excellent notices. In 1969, Courtneidge turned to television, playing a working class role as "Mum" in the first series of the LWT comedy On the Buses, opposite Reg Varney. In about 1970, Courtneidge and Hulbert were engaged by the impresario Pieter Toerien to perform in John Chapman's Oh, Clarence! in Cape Town, South Africa. Courtneidge's theatre work in the 1970s included tours of Agatha Christie's The Hollow and Peter Coke's Breath of Spring, both with Hulbert. In 1971, Courtneidge starred in the farce Move Over, Mrs Markham at the Vaudeville Theatre, playing "a prudish authoress from Norfolk, bemused by all the flying exits, unexpected entrances, and atmosphere of incipient carnality." During this, her last West End run, she celebrated 70 years on stage. In 1976, she and Hulbert toured in a semi autobiographical revue, Once More With Music. One of her last appearances was in a royal gala performance at the Chichester Festival Theatre in June 1977, celebrating the Queen's Silver Jubilee. The performance was called God Save the Queen! and had an all star cast, including Ingrid Bergman, Wendy Hiller, Flora Robson and Diana Rigg. Hulbert died in 1978; Courtneidge died two years later, shortly after her 87th birthday, at a nursing home in Putney, survived by her only child, a daughter. Courtneidge was cremated at the Golders Green Crematorium.

Хулбертпен бірге түсірілген фильмдер

Жыл Атауы Рөл Ескермелер 1928 Британдық Screen Tatler No. 10 Қысқа 1930 Елстри шақырады Өзін 1931 Жұлдызды пойыз Мисс Борн 1932 Джек жігіт Миссис Бобдей Бақытты мәңгілікке Иллюстрациялық Ида 1933 Сізге ғашық Минни Такер 1937 Менің кеңесімді қабылдаңыз Леди Хэтти Пилкингтон 1940 Шапаның астында Кей Миллетт 1955 Мисс Тюльпан түнімен қалады Мисс Тюльпан 1960 Өрмек торы Мисс Пик 1972 Қазір емес, жаным Миссис Харриет Френшам Соңғы фильмдегі рөл