Кіріспе
Ағаш түрі
Копрозма робуста, көбінесе қараму деп аталады, Рубиасеа тұқымдасына жататын гүлді өсімдік және Жаңа Зеландияға тән. Ол көптеген климаттарда өмір сүре алады, бірақ көбінесе жағалау аймақтарында, жазық ормандарда немесе бұталы жерлерде кездеседі. Қараму шамамен 5 метрге дейін өседі және 20 сантиметрге дейін ұзын жапырақтар шығарады. Қараму адам мәдениетінде әртүрлі мақсаттарда қолданылады. Оның өсіретін жемісін жеуге болады, ал жас өркендерін кейде медициналық мақсаттар үшін пайдаланады.
Түрдің сипаттамасы
Қарамү - биікке дейін өсетін ірі, қалың бұта. Бұтақтары жуан, түктері жоқ. Қарамүдің жапырақ сағақтары қара, түксіз және доғал, жиектері аздап тісті, түбінен біріккен.
Жапырақтары
Карудың жылтыр жапырақтары ұзын, эллипстік сопақ пішіндес, өткір немесе доғал ұшы бар және көзделген тамырларымен ерекшеленеді. Ең жақсы гүлдеу кезеңі тамыз және қыркүйек айлары аралығында.
Жаңа Зеландия аумағы
Жаңа Зеландияның Солтүстік және Оңтүстік аралдарында кеңінен таралған. Уайтанги мен Овенга арасындағы Чатем аралдарында қараму табиғи түрде бекініп, шағын аумақ құраған.
Тұрғын үй басымдықтары
Караму жағалау, жазық және төменгі таулы аймақтарда кеңінен таралған. Ол бұталы жерлерде және тығыз ағаштардың кең аумақтарында, мысалы, жазық орманды жерлерде де өсе алады. Тұқымдарды жемістерін жейтін құстар тарату арқылы көбейтіледі. Оның төзімді қасиеттеріне байланысты, ашық жерлерде де тұқымнан өсіру оңай. Бұрын айтылғандай, C. robusta үшін ең жақсы жеміс беру маусымы сәуір және мамыр аралығында. Соңында ол алты метрге дейін өседі және әдетте осы процесте екіншілік өсімдік ретінде қатысады. Олар ылғалды топырақта жақсы өседі. Оларды жағалау жағдайларында, жазық бұталы жерлерде, батпақтарда және тасты жерлерде де кездестіруге болады.
Жыртқыш жануарлар
Шөп жейтін сүтқоректілер, мысалы, қаз (Capra hircus) және бұғы (Cervus elaphus) karamū-ға елеулі зиян келтіреді, ал қоян (Lepus timidus) мен үй қояны (Oryctolagus cuniculus) жас өсімдіктерді жейді (Брокки, 1992). Karamū-ны қосымша тұтынушыларға батракоморф, батракоморф адвентициос, жапырақ бітеушілер және мембракоида жатады.
Өзара әрекеттесулер
Қараму тұқымын таратуға қатысатын құстарға жергілікті қоңырауқұлақ (Anthornis melanura) және туи (Prosthemadera novaeseelandiae), жергілікті күмісқұстар (Zosterops lateralis), сондай-ақ әкелінген қара құстар (Turdus merula) мен әнші құстар (Turdus philomelos) жатады. Тұқымдар алысқа және одан гөрі ересектеген орманды аймақтарға таралуы мүмкін.
Паразиттер
Karamū кейде подкарп, тотара және сары ағаш тұқымдасына жататын басқа өсімдіктерге тіреу ретінде қоныс береді.
Тағам
Каруманың піскен жидектерін тамақ ретінде пайдалануға болады, ал жапырақтарынан шай дайындауға болады.
Түстер
Караму ализарин мен пурпурин сияқты бояғыш қасиеттерге бай. Дәстүрлі түрде маорилер оны зығыр (Phormium) талшықтарын сары түске бояу үшін пайдаланған. Кейде караму жапырақтары тастардың үстіне салынып, тамаққа бояу беріп, хангиден кейін оны сақтауға қолданылған.
Дәстүрлер
Баптистер жапырақтарды бір рәсімде қолданды, ал жаңа туған сәбилерге арналған тохиде тохунгалар жасыл каруму бұтақтарын ұстайды.
Өсімдіктердің қайта өсіп-өнуі мен егіс
Караму шапшаң және тығыз бұталы өсуімен ерекшеленеді, осы себепті ол жиі өсіріледі және қайта өсімдік жасылдандыру жобаларында кеңінен қолданылады.
Қызықты деректер
Копрозма робуста – Джозеф Бэнкстің Куктың Жаңа Зеландияға жасаған сапарында жинаған алғашқы жеті Копрозма түрінің бірі. Сол кезде Копросма робуста Пелафия лата деп аталған. Соңғы жылдары Крайстчерчтегі Рикартон Буш еңісіндегі карудың жыныс қатынасын көрсететін мәлімет бар. Гүлдейтін өсімдіктердің 70% -і аналық. Бұл аналыққа қарай бейімделген қатынас Жаңа Зеландияның Coprosma түрлеріндегі жыныс қатынасының басқа да есептерінен өзгеше. Бұл бірнеше факторларға байланысты болуы мүмкін, соның ішінде екі жыныстың да тозаң және тұқымның өнімділігі, сондай-ақ олардың жыныстық пісіп-жетілуіне және өлім-жітіміне әсер ететін факторлар. Бұл қызықты, себебі кару көбінесе жыныс қатынасында еркек басымды болады. Ұзақ өмір сүретін түрлерде жыныстардың осылай түрліше тіршілік етуі әдетте еркек және аналық өсімдіктер арасындағы репродуктивтік күш-жігердің айырмашылығымен байланысты. Атап айтқанда, аналық өсімдіктерде жұмыртқашалар мен жемістерді өндіруге жұмсалатын энергия еркек гүлдердің тозаң өндіруге жұмсалатын энергиясынан артық. Аналыққа қарай жыныс қатынасының өзгеруі әртүрлі ұрықтандыру және жыныс хромосомаларының генетикалық айырмашылықтарының нәтижесінде де кездеседі.