Кіріспе

Кішкентай дөңгелек қақпақты қорап

Пикс немесе пиксис (пиксис, грекше транслитерациясы: πυξίς, қарағаштан жасалған ыдыс, πύξος, қарағаш ағашы) – католик, ескі католик, лютеран және англикан шіркеулерінде Евхаристияны, ауруларға немесе Киелі Қауымға қатысу үшін шіркеуге келе алмайтындарға жеткізуге арналған шағын дөңгелек ыдыс. Бұл термин сондай-ақ археология және өнер тарихында антик заман немесе орта ғасырларда кез келген мақсатта қолданылған, мысалы, Англиядағы Пикс сынағындағы монеталарды сақтауға арналған, кішкентай дөңгелек қақпақты қораптарды сипаттау үшін де қолданылуы мүмкін.

Қолданылуы

Пикс сөзі грекше πυξίς, пиксис "қорап, ыдыс" деген сөзден шыққан. (Грек тіліндегі көпше түрі, пиксидтер, ағылшын тілінде пикстер деп ауыстырылған.) Бұл сөз кез келген жабық ыдысқа қолданылуы мүмкін болғамен, қазіргі қолданыста "пикс" термині көбінесе кішкентай, жалпақ, қабықша тәрізді контейнерді білдіреді, көбінесе қалта сағатының мөлшерінде және әдетте мыс немесе басқа металлдан жасалады, дәстүрлі түрде алтынмен қапталған. Пикс сақтауға арналған мата немесе былғары қалта бурса деп аталады. Әдетте, мұндай бурса жақсы жабылады және иінтіректермен бекітіледі, сонда дін қызметкері, диакон немесе қасиетті тағамды жеткізуші адам оны тасымалдау кезінде өз бойына бекітіп, киелі хостияның жоғалып кетуіне жол бермейді. Бұл заттар және басқалары, мысалы, лунетка (және оны ұстайтын монустраж), киелі хостияны сақтауға арналған, әдетте тасымалданатын кезде шіркеудің киелі шатырында сақталады. Киелі шатыр бас алтарьдың артында, қосалқы алтарьда немесе арнайы Евхаристиялық шапельде орналасуы мүмкін.

Литургиялық тарих

Кейінгі антик дәуірде, Шығыста құрбандық тақтасының үстіне көпіржік пішіндес ыдыс (грекше: peristerion, латынша: peristerium) ілу салты қалыптасты, ол қасиетті жарылқауды сақтау үшін пайдаланылды. Бұл салты туралы Григорий Турский өзінің "Әулие Василий өмірінде" және бірнеше көне француз құжаттарында айтқан. Бұл салты Францияға Шығыстан келген болуы мүмкін, Италияда мұндай болған емес. Осы практиканың мысалдары бүгінге дейін қолданылып келеді, мысалы, Мәскеудегі Успение кафедралық соборында.

Шығыс христиандық

Шығыс православие және грек-католик шіркеулерінде пикс (Ланг ру) – Ұлы ораза кезінде алдын ала дайындалған сыйлықтардың литургиясы үшін сақталатын Ағайындықты (наны) ұстайтын шағын "шіркеу киелі ыдысы". Бұл пикс киелі үстелде немесе ғибадатхананың солтүстік жағындағы протезисте (құрбандық үстелінде) орналастырылуы мүмкін.