Кіріспе

Агравен – Артур аңызындағы Дөңгелек үстелдің рыцарі. Ол Оркней патшасы Лоттың король Артурдың қарындасы Анна немесе Моргаузадан туған екінші ұлы, сондықтан король Артурдың сіңілі баласы және сэр Гауэйн, Гаэрис және Гареттің ағасы, сондай-ақ Мордредтің туған ағасы. Агравен Вулгата циклында жек көретін ағасы Гахеристің өмірін жасырын түрде құртуға тырысады, Пост-Вулгата циклында Ламорак пен Паламедтің өлтірілуіне қатысады, ал «Проза Тристанында» Динаданды өлтіреді. Томас Малоридің «Артурдың өлімі» еңбегіндегі француз прозалық циклы дәстүрінде Мордредпен бірге, ол әйелі Гвиневренің Ланселотпен болған қарым-қатынасын ашып, осыдан кейін Ланселоттың қолынан қаза табады. Вулгата циклының үлкен ортағасырлық прозалық бөлігін үш немесе төрт бөлікке бөлудегі дәстүрлі, бірақ даулы пікір бойынша, соңғы бөлім Агравеннің атымен аталады. Өз атын бергеніне қарамастан, Агравен оның көптеген хикаяларында екінші рөлде болады.

Артур аңызы

Агравеннің ең алғашқы белгілі көрінісі, Енгревен мақтаншақ (Ескі француз: li Orgueilleus, қазіргі француз: l'Orgueilleux) аталымымен, Хритен де Тройестің 12 ғасырдағы «Персевал, Грааль тарихы» романдық поэмасында кездеседі. Онда ол Гавейннің бауырларының бірі және «қатаң қолдары бар» (aus dures mains) деп те танылады. «Ланселот Граалы» (Вулгата циклы деп те аталады) прозалық туындыларында Агравен көбінесе Гавейннен биік бойлы, әдемі және шебер жауынгер ретінде бейнеленеді. Дегенмен, оның батыр бауырлары Гавейн мен Гареттен айырмашылығы, Агравен қастық пен жамандыққа танымал, бірақ кейде батырлыққа қабілетті. Вулгата циклының «Ланселот прозасы» бөлімінде Агравен Гавейннен ұзын және «сәл деформацияланған» денелі деп сипатталады. Ол «тамаша рыцарь» болғанымен, «мақтаншыл, жаман сөздерге толы және барлық адамдарға қызғанатындықтан», «мейірімділік пен махаббатсыз, тек сұлулығы, рыцарлық құндылықтары мен жылдам тілінен басқа жақсы қасиеттері болмаған». Жан Фруассардың «Мелиадор» романында Агравен Шотландия ханшайымы Гермондиннің туысы Флореге, Камелоттағы турнирде жеңіске жеткеннен кейін үйленеді. Томас Малоридің «Артурдың өлімі» романында Артур оны Линетт пен Лионседің немересі Лорелге үйлендіреді.

Жазбалар

Прозалық романстардағы Агравен кейіпкеріне қатысты басты мотив – оның жас інісі Гахериспен бір жақты қақтығысы, сонымен қатар Гавейнмен бәсекелестік. "Вулгата Мерлин" нұсқасына сәйкес, Гавейн және оның екі толыққанды ағасы бірге сарайға шақырылып, бірге рыцарь атағын алды. Агравен ағаларына егер қаласа, еріксіз қызға махаббат білдіретінін мақтан еткенде, Гахерис оны мазақтайды, ал Агравен оған шабуыл жасайды, бірақ Гавейн оны ұрып түсіріп, мақтанқорлығы мен зорлық танытуы үшін сөгіс айтады. Пост-Вулгата циклының кейінгі нұсқасында Мерлин Гахериске Гавейнді тұтқыннан іздеп, босатуға бұйрық береді. Мерлин Гахериске әділетсіздік көрсеткенін сезінген Агравен қызғанышпен, Гавейнді өзі де одан жақсы құтқара алатынын айтады, бірақ Гавейн осы міндетті орындайды. Алдын ала айтылғандай, Гахерис алдымен рыцарь атағын алсын, содан кейін ағаларын рыцарь етсін, алайда Агравен өзінің жасына сүйеніп, оны тек Артур патша ғана рыцарь ететінін талап етеді. Содан кейін ол жасырын түрде інісінің соңынан жүреді, ол өзінің Гахеристен жақсы рыцарь екенін дәлелдеп, мәселені біржола шешу үшін оның басын кесуге бел буған. Дегенмен Гахерис жасырын Агравенді екі рет жеңеді (соның ішінде бұрынғы жекпе-жектен шаршаған және дайындықсыз кезде оны тұзаққа түсіріп ұрып-соғады), оның құпия қарсыласының кім екенін білмейді, бірақ Агравенді оны өлтіруге тырысуын тоқтатады. Бірнеше жыл өткен соң, Гахерис анасы Моргузаны өлтіргенін білгенде, Гавейн оны өшікпеуге ант етеді. Агравен анасын жақсы көргенмен, Гахеристі одан да жек көреді, сондықтан ағасының осындай іс жасағанын көріп қуанады. Бірақ Агравен мен жартылай ағасы Мордред Гахеристің басын шапқысы келгенде, Гавейн оларды тоқтатады, өйткені олар ағасы болған адамды өлтіру арқылы өзін ұятқа қалдырмауы керек деп санайды. Төртеуі Моргауздың сүйіктісі Ламоракқа шабуыл жасайды және оны әділетсіз жекпе-жектен кейін өлтіреді. "Вулгата циклының" Ланселот прозасының "Агравен" бөлімі Агравеннің бірнеше шағын оқиғаларымен басталады. Солардың бірінде ол зұлым патша Дрюасты өлтіреді. Ланселот прозасы Ланселоттың маңызды оқиғасын қайталайды, оқиғаның болған тәртібімен, Агравеннің соңындағы түсіндірмелерімен емес. Онда Агравеннің екі қызды екі рет қарғағаны айтылады, біреуі оның қолындағы рыцарьға жарақат келтіргені үшін, содан кейін оның жайында әзіл айтқаны үшін, екіншісі оған күш көрсетуге тырысқаны үшін және оның жұқтырған аяғын көрген кезде пікір білдіргені үшін. Кейін ол өзінің сүйіктісі, Солтүстік Уэльс патшасы Трэдльманттың қызы, оны құтқаруды сұрайтынын біледі, өйткені оның әкесі оны үйленгісі келмейтін рыцарьға сыйлаған. Агравен оны өзіне иеленуге тырысады және оған қамал беретін Камбеник герцогымен бірігеді. Ол содан кейін ол жерде оның жас жартылай інісі Мордредпен бірге тұрады, ол сол кезде әлі де шақырылған. Бірақ қарғыс Агравеннің сол қолына және аяғына тиіп, оны ең жақсы және екінші жақсы рыцарьдың қанымен майланғанша қатты азаптайды. Олар Гавейнге хабар жіберіп, оның қанын сұрайды, сонымен қатар Артурдың тағын Гейлехауттен құтқарған құпия Қара рыцарьды (инкогнито Ланселотты) іздейді. Гавейн келген хабаршы, Агравеннің аяғын сауықтыру үшін қан беруге келіседі, Гавейннің екінші ең жақсы рыцарь екенін көрсетеді. Гавейн Ланселотты тауып, оның қанын беруге көндіреді, ол өз жұмысын атқарады, Ланселоттың әлемдегі ең жақсы рыцарь екенін дәлелдейді. Пост-Вулгатаның Грааль іздеуінде Агравен мен Гавейн (соңғысы Пост-Вулгата циклында әдеттегі бейнесінен өзгеше суреттеледі) жарақат алған Паламедке кездеседі. Паламед енді олар сияқты Дөңгелек үстелдің рыцары болғанын айтады, сондықтан олар онымен күреспеуі керек, бірақ Гавейн олардың Елуінші күн анттарына мән бермей, шабуылдайды, Агравен қосылады. Алайда, қарсыластары өлімге жақындаған кезде, Агравен Гавейннен тынығуын сұрайды, бұл циклдік прозалық романстарда ол жанашырлық танытқан жалғыз сәт. Гавейн тыңдаудан бас тартып, Паламедтің басын шауып тастағанда, Агравен оның қайғырып жатқанын айтады, өйткені Паламед өте жақсы рыцарь болған және, одан да маңыздысы, бұл істі жасыру қиын болады. Ланселот прозасында, Грааль іздеуі аяқталғаннан кейін, Агравен мен Мордред, екеуі де Динаданды жек көреді, оны Камелоттың сыртында жарақаттанған күйде келе жатқанын көреді және одан кек алудың уақыты келді деп шешеді, өйткені Артурдың сарайы Динадан әлі Корнуоллде деп санайды. Динадан оларға қарсы тұра алады, бірақ олар Камелоттың көз алдында оған қайта шабуыл жасайды. Динадан енді оларға қарсы тұруға күші жетпейді, сондықтан Мордред оны жылқыдан түсіріп, Агравен оны аяқтап жібереді. Өтірік айтып, Динадан өлген кезде оларды шабуыл жасады деп айыптағанын және басқа рыцарьлар оны өлтірген болуы керек деп мәлімдейді. Малоридің баяндамасында Агравен Гахериспен бірге Тристанмен күресуге талап қояды. Осы жекпе-жекте Тристан Агравенді қатты жарақаттайды және Оркней ағаларын (Гаретсіз) Артурдың патшалығындағы жақсы рыцарьларды өлтіргендер деп атайды.

Өлім

Вулгата циклында және оған негізделген шығармаларда Агравен Ланселот пен королева Гвиневраның құпия ғашықтар екенін біледі (Вулгатада оған және оның бауырларына бұл туралы олардың тәтесі Морган айтады). Ланселотқа деген қызғанышы мен жек көрушілігі оны Артур патшаға осы жайлы хабарлау керек деп ойлауға жетелейді. Артур дауға араласқанда, өзіне айтылмауы тиіс нәрсені білуді талап етеді. Агравен Артурға Ланселот пен Гвиневра туралы айтады; Артур Ланселотсыз түгел түн бойы аң аулауға шығатын жоспар жасалады. Агравен Мордред пен бір топ рыцарьдермен бірге патшаның әйеліне келгенде Ланселотты тұтқындау үшін күзет жүргізеді, осылайша айыптаманы дәлелдейді. Бұл Агравеннің өліміне алып келеді, бірақ мәліметтер әртүрлі айтылады. Ағылшын поэмалары "Станзаик Морт Артур" және Малоридің "Ле Морт д'Артур" шығармаларында тұтқындалған Ланселот күтіп тұрған рыцарьдерге шабуыл жасап, олардың көбін, Агравенді де өлтіреді. Алайда, Вулгатадағы Mort Artu бойынша, Ланселот тек бір рыцарьді (Танагуинды) өлтіреді, ал қалғандары қорқып, Ланселотқа қарсы шабуыл жасаудан бас тартады. Агравен Гвиневрені өртеуге үкім шығарған ақсүйектердің қатарында болады, және Артур Агравенге өртеу кезінде күзетшілікке рыцарьлерді таңдауды тапсырады. Агравен келіседі, бірақ Артур Гахеристі де олармен бірге жіберуді бұйыруын талап етеді. Ланселот пен оның серіктері шабуыл жасағанда, Ланселот, алда жүріп, танитын Агравенге қастап шабуылдайды және оны найзасымен денесінен жарақаттайды. Артур патша Агравеннің денесін тапқанда, жерге құлап, әлсізденіп: (Норрис Дж. Лэйсидің Lancelot Grail қазіргі ағылшын тіліндегі нұсқасы бойынша): «Ой, жақсы немере інім, сені осылай қатыгездікпен өлтірген кімді қанша жек көретін! Барлығы білуі керек, менің туыстарымнан сен сияқты батыр рыцарьді айырған адам маған зор қайғы келтірді» дейді. Агравеннің денесі Камелот шіркеуіндегі өте зәулім мазарға қойылады.

Қазіргі заманғы бейімделулері

Жалпы алғанда, Артурий аңызына негізделген қазіргі заманғы туындылар Агравейнды жамандыққа толы кейіпкер ретінде бейнелейді. Малоридегідей Гаерис емес, Агравейн – Оркней ағасы, анасының өлтірілуіне жауапты, бұл 20 ғасырдың Артур аңызының ең көп оқылатын бейімделуі болуы мүмкін: Т. Х. Уайттың «Бір кезде және болашақтағы король» кітап сериясы, алғаш рет 1938 жылы жарық көрді. Уайт Агравейнды мас, қанға жанымды, ессіз қорқақ, отбасының қатыгез «бұзақысы» ретінде суреттейді, бірақ сонымен қатар ақылды және толығымен жанында емес. Уильям Морристің «Геневраны қорғау» (1858) прерафаэлит поэмасы да Агравейнды анасының өлтірушісі деп көрсетеді. П. Г. Вудхаусқа тиесілі «Жоғарғы қабаттағы адам және басқа да әңгімелер» (1914) жинағынан алынған «Сер Агравейн» әңгімесінде Сер Агравейн Азапты кейіпкері, рыцарь ретінде ерекше көзге түспейтін, өзіне сенімсіз және жеңіліске бейім, бірақ ақылды және соңында табысқа жететін адам ретінде бейнеленеді. Ол британдық телесериал «Мерлин» (2008–2012) сериалының 4-маусымында Артурдың жек көретін ағасы Агравейн де Буа ретінде пайда болады; әкесі қабілетсіз болғаннан кейін ханзадаға көмектесуді көздегенімен, Агравейн құпия түрде Морганамен бірге Пендрагонды құлату және оны таққа қайтару үшін жұмыс істейді, бұл оның бауырларының («Тристан» және «Игрейн») король Утердің қолынан қаза тапқаны үшін кек алу ниетінен туындауы мүмкін. Ол 4-маусымның финалында Мерлинмен өлтіріледі, ол Моргананың Камелотқа шабуыл жасауына көмектеседі. Керісінше, 1995 жылғы «Бірінші рыцарь» фильмі Агравейнды (Лиам Каннингем сомдаған) батыр ретінде көрсетеді, бұл Малоридегі ерекше жағдайға байланысты атипикалық бейнелеу. Патшайымның ашық жауы ретінде бейнеленгенімен, Агравейн Май күні Гвиневра атқа шыққанда оның рыцарьларының бірі ретінде таңдалады (фильмде көрсетілген эпизодты бастайтын саяхат). Ол Артур мен Гвиневраға адал және Малагант пен оның әскеріне қарсы соңғы шайқаста аман қалады. «Fate/Grand Order» видео ойынында Агравейн (Хироки Ясумото дауысымен) король Артурға шын ниетпен адал болған анасы Морганның тыңшысы ретінде бейнеленген. Морганның оған қалай қарағанынан әйелдерге деген жек көрушілік сезімі пайда болады, бастапқыда оның королі де әйел екенін білмейді. Гвиневраның Ланселотпен болған қарым-қатынасын білгеннен кейін әйелдерге деген жек көрушілігі одан да күшейеді. Ол Дөңгелек үстелді өзіне деген жек көрушілікпен біріктірген және оның өлімі Камелоттың құлауының басталуын білдірді.