Кіріспе
Канадалық мұғалім жек көрушілікті қасақана насихаттағаны үшін сотталды. Джеймс "Джим" Кигстра (30 наурыз 1934 – 2 маусым 2014) – мемлекеттік мектеп мұғалімі және Альберта провинциясының Эквилл қаласының мэрі. 1984 жылы ол қылмыстық кодекс бойынша еврей халқы сияқты белгілі бір топқа қатысты жек көрушілікті қасақана насихаттады деген айып тағылды. Бұл айыптама келесі он екі жыл бойы соталған сот процесіне әкелді, оның ішінде Канада Жоғарғы Сотында үш мәрте қарастырылды. Кигстра жек көрушілікті қасақана насихаттау қылмысы Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартиясы бойынша сөз бостандығы құқығын бұзады деп мәлімдеді. Нәтижесінде Жоғарғы Сот бұл қылмыстың конституциялық екенін растады және Кигстра кінәлі деп танылды. Осы оқиғаға байланысты халықаралық деңгейде үлкен назар аударылды. Жоғарғы Соттың маңызды шешімі – R v Keegstra ісі, елдің жек көрушілікке қарсы заңдарының конституциялық екенін бекіткен маңызды құқықтық прецедентке айналды. Қылмыстық іске қоса, Кигстра мұғалімдік қызметінен босатылып, оның оқытушылық куәлігі алынып тасталды. Ол өмірінің соңына дейін фермерлікпен айналысып, күзетші болып жұмыс істеді және 2014 жылы 80 жасында қайтыс болды.
James "Jim" Keegstra (March 30, 1934 – June 2, 2014) was a public school teacher and mayor in Eckville, Alberta, Canada, who was charged under the Criminal Code with wilful promotion of hatred against an identifiable group, the Jewish people, in 1984. The charge led to lengthy litigation over the next twelve years, including three hearings in the Supreme Court of Canada, with Keegstra arguing that the offence of wilful promotion of hatred infringed his right to freedom of expression under the Canadian Charter of Rights and Freedoms. Ultimately, the Supreme Court upheld the constitutionality of the offence, and Keegstra was convicted. The events surrounding the charge received substantial international attention. The main Supreme Court decision, R v Keegstra, became a landmark Canadian legal case upholding the constitutionality of the country's hate speech laws. In addition to the criminal case, Keegstra was dismissed from his teaching position, and his teaching certificate was revoked. He spent the rest of his life farming and working in a custodial position, dying at age 80 in 2014.
Өмір
Кигстра 1934 жылғы 30 наурызда Альберта штатының Вулкан қаласында голланд иммигранттарының отбасында жетінші бала болып дүниеге келді. 1930-шы жылдары Оңтүстік Альбертадағы ауыл шаруашылығының нашар жағдайына байланысты отбасы көшіп-қонып, ақырында Альгамбрада қоныстанды. Кигстраның ата-анасы премьер-министр Уильям Аберхарттың әлеуметтік несие идеологиясына және олардың діни сенімдерімен үлкен дәрежеде сәйкес келетін саяси партиясына берілген жандар еді. Аберхарт Альберталықтарды К.Х. Дугластың әлеуметтік несие теориясының маңызына біріктірді, ол Ұлы депрессия мен қоғамдағы көптеген проблемаларды халықаралық банкирлерге байланыстырды. Кигстра ата-анасының әлеуметтік несиеге қатысты ұстанымын қолдады, Аберхарттың Калгари Пайғамбарлық Киелі кітап институтына оқуға түсті және 1957 жылы Әлеуметтік несие партиясының мүшесі болды. Альгамбрада оқып жүргенде Кигстра 1954 жылы Рокки Маунтин Хауста орта мектепті бітірді. Ол автомеханикаға қызығушылық танытып, 1957 жылы Карстерсте кәсіби біліктілік куәлігін алды. Кейін 1959 жылы Калгари университетіне (сол кезде Калгаридегі Альберта университеті деп аталған) білім беру бакалавры мамандығы бойынша, өнеркәсіптік өнерге маманданып түсті және оны 1967 жылы аяқтады. Одан кейін білімін жетілдіру үшін әлеуметтік зерттеулер бойынша жазғы курстарға қатысты. Осы кезеңде ол 1963 жылдан 1966 жылға дейін Ред-Дирдегі жоғары мектепте автомеханика пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеді, ал 1966 жылы Медисин-Хатта әлеуметтік зерттеулер пәнін оқыта бастады. Медисин-Хатта Кигстра әлеуметтік зерттеулерді «кітап бойынша» оқытты, бірақ мазмұнының көп бөлігі «социалистер жазған» екенін анықтады. 1968 жылы бітіргеннен кейін ол Эквилде толық уақытты мұғалім ретінде жұмысқа орналасты. Бастапқыда өнеркәсіп және автомобиль саласына жауапты болған ол, кейіннен әлеуметтік ғылымдарды қоса алғанда, көптеген пәндерді оқыта бастады. Эквилде Кигстра түрлі қоғамдық лауазымдарда болды: ол диакон және жексенбілік мектеп мұғалімі болды, ал 1974 жылы қаланың мэрі болып сайланды. Ол осы лауазымға тағы екі рет – 1977 және 1980 жылдары қайта сайланды, 1974 жылдан 1983 жылға дейін қызмет етті. Мұғалім ретінде ол ұл студенттермен жақын қарым-қатынас орната алды, көбінесе оларға көліктерін жөндеуге көмектесті, бірақ қыз студенттермен тығыз байланыс жасаған жоқ, өйткені ол феминизмге ұқсас нәрселерге деген наразылығын жасырмады. Кигстра 1982 жылдың желтоқсанында мұғалімдік қызметтен босатылды. Содан кейін ол ағасымен бірге фермада жұмыс істеп, күзетші болып та жұмыс істеді. Ол 2014 жылдың 2 маусымында Альберта штатының Ред-Дир қаласында қайтыс болды, одан төрт баласы қалды.
Фактикалық негіз
Кейгстра Еквиллдегі орта мектепте әлеуметтік пәндерді оқытты. 1982 жылы ол студенттеріне Холокосттың жалған екенін және еврейлерге түрлі жаман қасиеттер таңғандығы белгілі болды. Ол шәкірттеріне еврейлерді "құмарлыққа бой алдырған", "қоғамға зиянды", "садистік көзқарастас", "ақшаға құмар", "билікке шұбар", "бала өлтіруші" деп сипаттады. Ол сыныптарында еврей халқы христиан дінін жоюға тырысады және депрессия, анархия, хаос, соғыстар мен төңкерістерге жауапты екенін үйретті. Кейгстраның сөзіне қарағанда, еврейлер "ықылымдыққа ие болу үшін Холокостты жасады" және ашық әрі адал христиандардан өзгеше, олар алдамашы, құпиялы және табиғатынан зұлым болды. Ол студенттеріне еврейлердің әлемдік қастандық туралы мифті үйретті, оның жоспары Талмудтан алынған деген сөз болды. Кейгстра студенттерінен оның сабақтарда және емтихандарда берген білімін қайталауын күтті. Егер олар олай істемесе, олардың бағалары төмендеді. Кейгстраның студенттерді қалай оқытқанын мектеп директоры білген болуы мүмкін, бірақ ол ата-аналардың шағымдарын елемеді. Тек ата-аналар мектеп басқармасына шағымданғаннан және жергілікті газетке, Red Deer Advocate-ке хабарлағаннан кейін ғана мәселе көпшілікке жария болды. 1983 жылы Кейгстра Эквилл қаласының мэрі болып қайта сайлануға тырысты, бірақ 278 дауысқа қарсы 123 дауыспен жеңіліске ұшырады, сайлауға қатысқандардың саны 92 пайызды құрады. Тұрғындар оның қалаға әкелген жағымсыз жаңалықтарға наразы болды және ол қаланың беделіне нұқсан келтірді деп ойлады.
Бірінші сот: 1984-1985
1984 жылы Альбертаның бас прокуроры Кигстраны Қылмыстық кодекс бойынша сотқа берді. Айдар бойынша, Кигстра "Еквилл орта мектебінде оқушыларға сабақ берген кезде, еврей халқы сияқты анықталған топқа қарсы жеккөрушілікті заңсыз түрде насихаттады, бұл Қылмыстық кодекстің ережелеріне қайшы келеді". Альберта Корольдік сотында Кигстра бұл айыпты күштен шығаруды сұрады. Ол Қылмыстық кодекстегі анықталған топқа қарсы жеккөрушілікті насихаттау қылмысы, Канаданың Құқықтар және бостандықтар хартиясының 2-бабында жазылған сөз бостандығының конституциялық кепілдігін бұзады деп мәлімдеді. Сот судьясы Квигли оның үстанымымен келіспеді. Ол бұл қылмыстың сөз бостандығына зиян келтірмейтінін, себебі жеккөрушілікті насихаттау 2-баптың қорғауына жатпайды деп шешті. Егер ол осы мәселеде жаңылысса, онда бұл бұзушылық Хартияның 1-бабына сәйкес негізделген деген қорытындыға келді.