Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс миссионері Карл Фридрих Август Гютцлафф (8 шілде 1803 – 9 тамыз 1851), ағылшын тілінде Чарльз Гютцлафф деп белгілі, алыс Шығыстағы неміс лютеран миссионері. Ол Таиландтың Бангкок қаласында (1828) және Кореяда (1832) алғашқы протестант миссионерлерінің бірі ретінде танымал. Сондай-ақ ол Қытайға алғашқы лютеран миссионері болды. Нингбо және Чжоушань қалаларында судья қызметін атқарды, Гонконгтағы британдық әкімшіліктің екінші қытайлық хатшысы болды. Ол көп оқылатын кітаптар жазды және Бірінші опиум соғысы кезінде британдық дипломатиялық миссиялар үшін аудармашы болып жұмыс істеді. Гютцлафф Қытайда қытай киімін киген алғашқы протестант миссионерлерінің бірі болды. 1839 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды.
German missionary
Karl Friedrich August Gützlaff (8 July 1803 – 9 August 1851), anglicised as Charles Gutzlaff, was a German Lutheran missionary to the Far East, notable as one of the first Protestant missionaries in Bangkok, Thailand (1828) and in Korea (1832). He was also the first Lutheran missionary to China. He was a magistrate in Ningbo and Zhoushan and the second Chinese Secretary of the British administration in Hong Kong. He wrote widely read books and served as interpreter for British diplomatic missions during the First Opium War. Gützlaff was one of the first Protestant missionaries in China to wear Chinese clothing. He was elected as a member to the American Philosophical Society in 1839.
Ерте өмір
Пирцикте (қазіргі Пирзице) туған ол Штеттиндегі ерін шеберінен оқушылыққа алынды, бірақ Галледегі Пэдагогиумға қабылданып, Берлиндегі Янике институтымен байланыс жасады. 1826 жылы Голландия миссионерлік қоғамы оны Яваға жіберіп, онда қытай тілін үйренді. Гутцлафф 1828 жылы қоғамнан шығып, алдымен Сингапурға, содан кейін Лондон миссионерлік қоғамының Джейкоб Томлинмен Бангкокқа барды, онда ол Тай тіліне Библияны аудару жұмысын жүргізді. 1829 жылдың желтоқсанында ол Сингапурге қысқа сапар жасап, онда жалғыз ағылшын миссионері Мария Ньюэллге үйленді. 1830 жылдың ақпанында екеуі Бангкокқа оралып, Камбоджа және Лаос тілдерінің сөздігін жасаумен айналысты. Бірақ Мария жұмысты аяқтамай тұрып, босанғанда қайтыс болып, үлкен мүлік қалдырды. Гютцлафф 1834 жылы тағы да үйленді, бұл жолы Мэри Вансталлмен. Екінші Гютцлафф әйел Макаода соқырларға арналған мектеп пен үй басқарды.
Born at Pyritz (present day Pyrzyce), Pomerania, he was apprenticed to a saddler in Stettin, but was able to secure admission to Pädagogium in Halle, and associated himself with the Janike Institute in Berlin. The Netherlands Missionary Society sent him to Java in 1826, where he learned Chinese. Gutzlaff left the society in 1828, and went first to Singapore, then to Bangkok with Jacob Tomlin of the London Missionary Society, where he worked on a translation of the Bible into Thai. He made a brief trip to Singapore in December 1829, where he married a single English missionary, Maria Newell. The two returned to Bangkok in February 1830 where they worked on a dictionary of Cambodian and Lao. Before the work was completed, however, Maria died in childbirth, leaving a considerable inheritance. Gützlaff married again, this time to Mary Wanstall, in 1834. The second Mrs. Gützlaff ran a school and a home for the blind in Macau.
Қытай
Макаода және кейін Гонконгта Гюцлафф Киелі кітаптың қытай тіліндегі аудармасын жасады, қытай тіліндегі "Eastern Western Monthly Magazine" журналын шығарды және практикалық тақырыптар бойынша қытай тіліндегі кітаптар жазды. Шығыс Үндістан компаниясының қызметкері Хью Хамильтон Линдсеймен бірге Гюцлафф Амой, Фучжоу, Нинбо, Шанхай және Шандоң жағалауына барған құпия барлауға қатысты. Ол 1834 жылы алты айлық сапардан кейін 1831, 1832 және 1833 жылдардағы Қытай жағалауындағы үш сапары туралы күнделікті жариялады. Сапар барысында ол Қытайға келген тағы бір миссионер-пионер Роберт Моррисон дайындаған үнқағаздарды таратты. 1833 жылдың соңында ол табиғат зерттеушісі Джордж Беннетттің Кантонға сапарында кантон тілінде аудармашы болып жұмыс істеді. Гюцлафф Қытайдағы миссионерлік және басқа да батыстық күш-жігерге көмектесу үшін қытай халқына қарсы күш қолдануды қолдады. Гюцлафф: "[Егер] қарсыласы өз аргументін физикалық күшпен қолдаса, [қытайлар] мойынсұнып, жұмсақ, тіпті мейірімді болуы мүмкін" деді. 1840 жылы Гюцлафф (ағылшынша Чарльз Гюцлафф деген атпен) Киелі кітапты қытай тіліне аудару үшін бірлесіп жұмыс істеген төрт адамнан (Уолтер Генри Медхерст, Илайджа Коулман Бриджман және Джон Роберт Моррисон) құралған топқа қосылды. Еврей бөлігінің аудармасын көбінесе Гюцлафф жасады, бірақ Тоқырау және Ешуа кітаптарын топ бірлесіп аударды. Бұл аударма 1847 жылы аяқталды және Тайпин Тяньго қозғалысының революциялық шаруа көшбасшысы Хонг Сюкуан (Тайпин көтерілісін бастаған) оны ұйымның алғашқы доктриналарының бірі ретінде қабылдағандықтан кеңінен танымал болды. Бұл аударма түпнұсқаға адал және дұрыс (Жоғары Вэнь ли) нұсқасы болды. 1830 жылдары Гюцлаффты Уильям Жардин, Мэтисон және компаниядан Уильям Жардин олардың кемелерінің капитандығымен жағалаудағы опиум контрабандасы кезінде аудармашылық жасауға көндірді, бұл оған көбірек жақтастар табуға мүмкіндік береді деген сеніммен. Ол 1839-1842 жылдардағы Бірінші опиум соғысы кезінде келіссөздер кезінде британдық толық өкілетті өкілінің аудармашысы болды, содан кейін Нинбо және Чжоушанда судья болып жұмыс істеді. 1842 жылы ол Гонконгтың жаңа колониясының бірінші көмекші хатшысы болып тағайындалды және келесі жылдың тамызында Қытай хатшысы болып жоғарылатылды. Гюцлафф Англияда 1850 жылы үшінші рет Дороти Габриэльге үйленді. Алдамшылықтың ашыққа шығуынан қатты күйзелген Гюцлафф 1851 жылы Гонконгта қайтыс болып, 30 000 фунт стерлинг мүлік қалдырды. Ол Гонконг зиратында жерленген.
In Macau, and later in Hong Kong, Gützlaff worked on a Chinese translation of the Bible, published a Chinese language magazine, Eastern Western Monthly Magazine, and wrote Chinese language books on practical subjects. Along with East India Company staff Hugh Hamilton Lindsay, Gutzlaff joined a clandestine reconnaissance that visited Amoy, Fuzhou, Ningbo, Shanghai and the Shandong coast. He published Journal of Three Voyages along the Coast of China in 1831, 1832 and 1833 in 1834 after the six month voyage. Along the way he handed out tracts which had been prepared by another pioneer missionary to China, Robert Morrison. In late 1833, he acted as naturalist George Bennett's Cantonese interpreter on his visit to Canton. He also supported the use of violence towards Chinese people in order to help in mission/other western efforts in China. Gützlaff said, "[W]hen an opponent supports his argument with physical force [the Chinese] can be crouching, gentle, and even kind." In 1840, Gützlaff (under the anglicized name Charles Gutzlaff) became part of a group of four people (with Walter Henry Medhurst, Elijah Coleman Bridgman, and John Robert Morrison) who cooperated to translate the Bible into Chinese. The translation of the Hebrew part was done mostly by Gützlaff, with the exception that the Pentateuch and the Book of Joshua were done by the group collectively. This translation, completed in 1847, is well known due to its adoption by the revolutionary peasant leader Hong Xiuquan of the Taipingtianguo movement (who started the Taiping Rebellion) as some of the reputed early doctrines of the organization. This Bible translation was a version (in High Wen li, ) correct and faithful to the original. In the 1830s, Gützlaff was persuaded by William Jardine of Jardine, Matheson & Co. to interpret for their ships' captains during coastal smuggling of opium, with the assurance that this would allow him to gather more converts. He was interpreter to the British Plenipotentiary in negotiations during the First Opium War of 1839–42, then magistrate at Ningbo and Zhoushan. He was appointed the first assistant Chinese Secretary of the new colony of Hong Kong in 1842 and was promoted to Chinese Secretary in August of the following year. Gützlaff married a third time, to Dorothy Gabriel, while in England in 1850. Shattered by the exposure of the fraud, Gützlaff died in Hong Kong in 1851, leaving a £30,000 fortune. He was buried in Hong Kong Cemetery.
Мұра
Ол құрған Қытай евангелизациялық қоғамы Хадсон Тейлорды жіберіп тұрды, ол сәтті Қытай ішкі миссиясын құрды. Тейлор Гюцлаффты Қытай ішкі миссиясының әкесі деп атады.
The Chinese Evangelization Society which he formed lived on to send out Hudson Taylor who founded the successful China Inland Mission. Taylor called Gützlaff the grandfather of the China Inland Mission.
Қытайдағы пайдалы білімді тарату қоғамы
1834 жылы 29 қарашада Гутцлафф жаңа құрылған "Қытайдағы пайдалы білімді тарату қоғамының" мүшесі болды. Комитет мүшелері Кантондағы бизнес және миссионерлік қауымдастықтың кең ауқымын қамтыды: Джеймс Мэтисон (төраға), Дэвид Олифант, Уильям Уетмор, Джеймс Иннес, Томас Фокс, Элиджа Коулман Бриджман және Джон Роберт Моррисон. Джон Фрэнсис Дэвис, сол кезде Қытайдағы британ саудасының басқарушысы, құрметті мүше ретінде тағайындалды. Гонконгтағы Гутцлафф көшесі оның құрметіне аталды.
On 29November 1834, Gutzlaff became a member of the newly formed "Society for the Diffusion of Useful Knowledge in China". The committee members represented a wide section of the business and missionary community in Canton: James Matheson (Chairman), David Olyphant, William Wetmore, James Innes, Thomas Fox, Elijah Coleman Bridgman, and John Robert Morrison. John Francis Davis, at that time chief superintendent of British trade in China, was made an honorary member. Gutzlaff Street in Hong Kong was named after him.
Әсерлер
Гюцлафтың еңбектері Дэвид Ливингстон мен Карл Маркс екеуіне де әсер етті. Дэвид Ливингстон Гюцлафтың «Британ және Америка шіркеулеріне Қытай атынан үндеу» деген шығармасын оқып, медициналық миссионер болуға бейімделді. Алайда, 1840 жыл болғандықтан, Бірінші опиум соғысының басталуы Қытайды шетелдіктер үшін тым қауіпті етіп жасады. Сондықтан Лондон миссионерлік қоғамы оны Африкаға жіберді, онда (1871 жылы) Генри Мортон Стэнли оны Танзанияның Уджиджи қаласында жатқан күйде, тыңшылықпен жұмыс істеп жүргенін тапты. 1850 жылы Гюцлаф Еуропада қаражат жинап жүргенде Карл Маркс оның Лондондағы сөйлемін тыңдауға барды. Ол сондай-ақ Гюцлафтың көптеген жазбаларын оқыды, олар 1840 және 1850 жылдары «Лондон Таймс» және «Нью-Йорк Дейли Трибьюн» газеттерінде Карл Маркстың Қытай туралы мақалаларының дереккөзі болды, олардың барлығы империализм мен дінге қарсы бағытталған.
Gützlaff's writing influenced both David Livingstone and Karl Marx. David Livingstone read Gützlaff's "Appeal to the Churches of Britain and America on Behalf of China" and decided to become a medical missionary. Unfortunately, it was 1840, and the outbreak of the First Opium War made China too dangerous for foreigners. So the London Missionary Society sent him to Africa, where (in 1871) Henry Morton Stanley would find him working hard in Ujiji, Tanzania. While Gützlaff was fundraising in Europe in 1850, Karl Marx went to hear him speak in London. He also read Gützlaff's many writings, which became sources for Karl Marx' articles on China for the London Times and the New York Daily Tribune in the 1840s and 1850s, all of which are anti imperialist and anti religion.