Кіріспе

Неміс миссионері Карл Фридрих Август Гютцлафф (8 шілде 1803 – 9 тамыз 1851), ағылшын тілінде Чарльз Гютцлафф деп белгілі, алыс Шығыстағы неміс лютеран миссионері. Ол Таиландтың Бангкок қаласында (1828) және Кореяда (1832) алғашқы протестант миссионерлерінің бірі ретінде танымал. Сондай-ақ ол Қытайға алғашқы лютеран миссионері болды. Нингбо және Чжоушань қалаларында судья қызметін атқарды, Гонконгтағы британдық әкімшіліктің екінші қытайлық хатшысы болды. Ол көп оқылатын кітаптар жазды және Бірінші опиум соғысы кезінде британдық дипломатиялық миссиялар үшін аудармашы болып жұмыс істеді. Гютцлафф Қытайда қытай киімін киген алғашқы протестант миссионерлерінің бірі болды. 1839 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды.

Ерте өмір

Пирцикте (қазіргі Пирзице) туған ол Штеттиндегі ерін шеберінен оқушылыққа алынды, бірақ Галледегі Пэдагогиумға қабылданып, Берлиндегі Янике институтымен байланыс жасады. 1826 жылы Голландия миссионерлік қоғамы оны Яваға жіберіп, онда қытай тілін үйренді. Гутцлафф 1828 жылы қоғамнан шығып, алдымен Сингапурға, содан кейін Лондон миссионерлік қоғамының Джейкоб Томлинмен Бангкокқа барды, онда ол Тай тіліне Библияны аудару жұмысын жүргізді. 1829 жылдың желтоқсанында ол Сингапурге қысқа сапар жасап, онда жалғыз ағылшын миссионері Мария Ньюэллге үйленді. 1830 жылдың ақпанында екеуі Бангкокқа оралып, Камбоджа және Лаос тілдерінің сөздігін жасаумен айналысты. Бірақ Мария жұмысты аяқтамай тұрып, босанғанда қайтыс болып, үлкен мүлік қалдырды. Гютцлафф 1834 жылы тағы да үйленді, бұл жолы Мэри Вансталлмен. Екінші Гютцлафф әйел Макаода соқырларға арналған мектеп пен үй басқарды.

Қытай

Макаода және кейін Гонконгта Гюцлафф Киелі кітаптың қытай тіліндегі аудармасын жасады, қытай тіліндегі "Eastern Western Monthly Magazine" журналын шығарды және практикалық тақырыптар бойынша қытай тіліндегі кітаптар жазды. Шығыс Үндістан компаниясының қызметкері Хью Хамильтон Линдсеймен бірге Гюцлафф Амой, Фучжоу, Нинбо, Шанхай және Шандоң жағалауына барған құпия барлауға қатысты. Ол 1834 жылы алты айлық сапардан кейін 1831, 1832 және 1833 жылдардағы Қытай жағалауындағы үш сапары туралы күнделікті жариялады. Сапар барысында ол Қытайға келген тағы бір миссионер-пионер Роберт Моррисон дайындаған үнқағаздарды таратты. 1833 жылдың соңында ол табиғат зерттеушісі Джордж Беннетттің Кантонға сапарында кантон тілінде аудармашы болып жұмыс істеді. Гюцлафф Қытайдағы миссионерлік және басқа да батыстық күш-жігерге көмектесу үшін қытай халқына қарсы күш қолдануды қолдады. Гюцлафф: "[Егер] қарсыласы өз аргументін физикалық күшпен қолдаса, [қытайлар] мойынсұнып, жұмсақ, тіпті мейірімді болуы мүмкін" деді. 1840 жылы Гюцлафф (ағылшынша Чарльз Гюцлафф деген атпен) Киелі кітапты қытай тіліне аудару үшін бірлесіп жұмыс істеген төрт адамнан (Уолтер Генри Медхерст, Илайджа Коулман Бриджман және Джон Роберт Моррисон) құралған топқа қосылды. Еврей бөлігінің аудармасын көбінесе Гюцлафф жасады, бірақ Тоқырау және Ешуа кітаптарын топ бірлесіп аударды. Бұл аударма 1847 жылы аяқталды және Тайпин Тяньго қозғалысының революциялық шаруа көшбасшысы Хонг Сюкуан (Тайпин көтерілісін бастаған) оны ұйымның алғашқы доктриналарының бірі ретінде қабылдағандықтан кеңінен танымал болды. Бұл аударма түпнұсқаға адал және дұрыс (Жоғары Вэнь ли) нұсқасы болды. 1830 жылдары Гюцлаффты Уильям Жардин, Мэтисон және компаниядан Уильям Жардин олардың кемелерінің капитандығымен жағалаудағы опиум контрабандасы кезінде аудармашылық жасауға көндірді, бұл оған көбірек жақтастар табуға мүмкіндік береді деген сеніммен. Ол 1839-1842 жылдардағы Бірінші опиум соғысы кезінде келіссөздер кезінде британдық толық өкілетті өкілінің аудармашысы болды, содан кейін Нинбо және Чжоушанда судья болып жұмыс істеді. 1842 жылы ол Гонконгтың жаңа колониясының бірінші көмекші хатшысы болып тағайындалды және келесі жылдың тамызында Қытай хатшысы болып жоғарылатылды. Гюцлафф Англияда 1850 жылы үшінші рет Дороти Габриэльге үйленді. Алдамшылықтың ашыққа шығуынан қатты күйзелген Гюцлафф 1851 жылы Гонконгта қайтыс болып, 30 000 фунт стерлинг мүлік қалдырды. Ол Гонконг зиратында жерленген.

Мұра

Ол құрған Қытай евангелизациялық қоғамы Хадсон Тейлорды жіберіп тұрды, ол сәтті Қытай ішкі миссиясын құрды. Тейлор Гюцлаффты Қытай ішкі миссиясының әкесі деп атады.

Қытайдағы пайдалы білімді тарату қоғамы

1834 жылы 29 қарашада Гутцлафф жаңа құрылған "Қытайдағы пайдалы білімді тарату қоғамының" мүшесі болды. Комитет мүшелері Кантондағы бизнес және миссионерлік қауымдастықтың кең ауқымын қамтыды: Джеймс Мэтисон (төраға), Дэвид Олифант, Уильям Уетмор, Джеймс Иннес, Томас Фокс, Элиджа Коулман Бриджман және Джон Роберт Моррисон. Джон Фрэнсис Дэвис, сол кезде Қытайдағы британ саудасының басқарушысы, құрметті мүше ретінде тағайындалды. Гонконгтағы Гутцлафф көшесі оның құрметіне аталды.

Әсерлер

Гюцлафтың еңбектері Дэвид Ливингстон мен Карл Маркс екеуіне де әсер етті. Дэвид Ливингстон Гюцлафтың «Британ және Америка шіркеулеріне Қытай атынан үндеу» деген шығармасын оқып, медициналық миссионер болуға бейімделді. Алайда, 1840 жыл болғандықтан, Бірінші опиум соғысының басталуы Қытайды шетелдіктер үшін тым қауіпті етіп жасады. Сондықтан Лондон миссионерлік қоғамы оны Африкаға жіберді, онда (1871 жылы) Генри Мортон Стэнли оны Танзанияның Уджиджи қаласында жатқан күйде, тыңшылықпен жұмыс істеп жүргенін тапты. 1850 жылы Гюцлаф Еуропада қаражат жинап жүргенде Карл Маркс оның Лондондағы сөйлемін тыңдауға барды. Ол сондай-ақ Гюцлафтың көптеген жазбаларын оқыды, олар 1840 және 1850 жылдары «Лондон Таймс» және «Нью-Йорк Дейли Трибьюн» газеттерінде Карл Маркстың Қытай туралы мақалаларының дереккөзі болды, олардың барлығы империализм мен дінге қарсы бағытталған.