Кіріспе

Француз режиссері және актері (1917–1973)

Жан Пьер Грумбах (20 қазан 1917 – 2 тамыз 1973), кәсіби тұрғыда Жан Пьер Мелвилл (mɛlvil) деп танылған француз режиссері. Француз жаңа толқынының рухани әкесі саналатын ол, коммерциялық және сын тұрғысынан сәттілікке жеткен алғашқы толық тәуелсіз француз режиссерлерінің бірі болды. Оның туындыларына қылмыстық драмалар «Боб ле фламбёр» (1956), «Ле Дулу» (1962), «Ле Самурай» (1967) және «Ле Серкл Руж» (1970), сондай-ақ соғыс фильмдері «Ле Силанс де ла мер» (1949) және «Арми оф Шэдоус» (1969) кіреді. Мельвиллдің тақырыптары мен киноға қатысты көзқарасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз қарсыласы қозғалысындағы қызметімен тығыз байланысты болды. Ол өзінің сүйікті американдық жазушысы Герман Мельвиллге құрмет көрсету үшін «Мелвилл» деген псевдонимді қабылдады. Соғыс аяқталғаннан кейін де ол бұл атты өнерлік есімі ретінде сақтап қалды. Оның азын-аулақты, экзистенциалистік, бірақ стильді кинонуар және кейін нео-нуар фильмдерге жасаған тәсілі, олардың көптегені қылмыстық драмалар жанрында болды, болашақ режиссерлерге зор ықпал етті.

Алғашқы жылдар

Жан Пьер Грумбах 1917 жылы Парижде, Эльзас еврей ата-анасы Берта мен Жюль Грумбахтың ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі мата саудагері болған; отбасы Париждің тоғызыншы округінде тұрған. Оның үлкен ағасы Жак Социалистік партияның апталық газеті Le Populaire-ге жазды. Грумбах 17 жасында мектепті тастап, курьер болып жұмыс істеді, кейін той фотографы болды. 1937 жылы Коммунистік партияға қосылды, бірақ 1939 жылы Молотов-Риббентроп пактісіне қарсылық білдіріп, партиядан шықты. Өзінің сүйікті американдық жазушысы Герман Мелвиллдің құрметіне "Мелвилл" атты есімді қабылдады. 1967 жылдың 29 маусымында студиясы мен Мелвиллдің пәтері өртенді. Оның фотосуреттер мен сценарийлерден тұратын жеке архиві жойылды. Ол фильмдерінде өзіне тән стиль қалыптастыру үшін қару-жарақ, киім (костюм-тренч) және федора шапқылары сияқты аксессуарларды пайдаланды. Сонымен қатар, ол шығыс философиясы мен жауынгерлік өнерге де қызығушылық танытты, бұл Le Samouraï және Le Cercle rouge фильмдерінде көрініс тапқан. Бірнеше жыл бойы ол француз киносының классификациялық кеңесінің, яғни Кино шығармаларын классификациялау комиссиясының атқарушы кеңесінде, Ұлттық кино және анимациялық бейне орталығында (CNC) жұмыс істеді.

Жеке өмір

Мельвилл 1952 жылдан бастап қайтыс болғанға дейін Флоренс әйелімен бірге өмір сүрді. Ол "Манхэттендегі екі адам" фильмінің продюсері болды. Годар және Ив Монтан сияқты солшыл идеалдардың досы болған және 30-шы жылдары өзін коммунист санаса да, Мельвилл саясат тұрғысынан өзін "төтенше жеке тұлға" және "оңшыл анархист" деп сипаттады, сонымен қатар фильм түсіруден басқа саяси қызметке белсенді түрде қатыспады.

Өлім

Мелвилл 1973 жылғы 2 тамызда Париждегі PLM Saint Jacques мейрамханасында жазушы Филипп Лабромен бірге тамақ іліп отырғанда қайтыс болды; өлім себебі жүрек талмасы немесе аневризманың жарылуы деп әртүрлі айтылды. Ол 55 жасқа толыпты. Ол кезде Мелвилл өзінің келесі фильмін – «Контр-тергеу» атты тыңшылық триллерін жазып жатқан еді, бұл фильмді продюсер Жак Эрик Штраусс үшін, бас рөлде Ив Монтанмен бірге жоспарлаған болатын. Мелвилл фильмнің алғашқы 200 кадрын жазған көрінеді. Мелвиллдің қайтысынан кейін Лабро жобаны өз мойнына алды, оны аяқтауға және түсіруге үміттенеді, бірақ ақырында одан бас тартып, «Кездейсоқтық және зорлық» (1974) фильмін түсірді, онда Монтан да ойнады және продюсер Штраусс та қатысты.

Ықпал

Мелвиллдің тәуелсіздігі және фильм түсірудің "репортаждық" стилі (ол нақты локацияларды тұрақты түрде пайдаланған алғашқы француз режиссерлерінің бірі болды) француз жаңа толқыны кино қозғалысына зор әсер етті. Жан-Люк Годар оны өзінің маңызды жаңа толқындық фильмі "Тікелей дем алмай" (Breathless) кейіпкерлерінің бірі ретінде пайдаланды. Годар фильмді монтаждау кезінде қиындыққа тап болғанда, Мелвилл оған түсірілімнің ең жақсы бөліктеріне тікелей кесуді ұсынды. Годар шабыттанды және фильмдегі инновациялық монтаждық секірулер оның танылуының бір бөлігіне айналды. Мелвиллдің фильм-нуар және қылмыстық фильм жанрына қатысты көзқарасы, оның "процесс пен техникаға, әдет-ғұрыптар мен ережелердің, кодекстердің маңыздылығына және оларды бұзудың салдарына" баса назар аударуы Майкл Манн және Джон Ву сияқты режиссерлердің жұмысына әсер етті. Ву "Қызыл шеңбер" (Le Cercle rouge) фильмін өзінің сүйікті фильмдерінің бірі деп атады және Мелвиллді "құдай" деп сипаттады. Квентин Тарантино, Уолтер Хилл, Джонни То, Такеши Китано, Джон Франкенхаймер, Джон Милиус, Николас Виндинг Рефн, Ким Джи Вуон, Хосейн Амини, Джим Джармуш және Аки Каурисмаки де оның ізбасарлары саналады. "Джон Уик" фильмдер сериясында Мелвиллдің "Қызыл шеңбер" фильміне бірнеше сілтемелер бар.

Кодтық атауы Melville

2008 жылы түсірілген, 76 минуттық көркем деректі фильм "Кодты аты Мелвилл" (түпнұсқа французша атауы: Sous le nom de Melville) Жан Пьер Мелвиллдің Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі француз қарсыласының құрамындағы жеке тәжірибесінің оның кино жасау әдісіне қаншалықты әсер еткенін ашады.