Герман Гундерт: Үндістан тілі мен мәдениетін зерттеуші миссионер-ғалым

Кіріспе

Герман Гундерт (Штутгарт, 4 ақпан 1814 – 25 сәуір 1893) – неміс миссионері, ғалым және лингвист, сонымен қатар неміс романисті және Нобель сыйлығының лауреаты Герман Гессенің анасының әкесі. Гундерт ең алдымен индуисттік зерттеулер саласындағы еңбектерімен танымал. Ол малаялам тілінің грамматикасы жөніндегі «Малаялабхаша Вьякаранама» (1859) кітабын жазды, онда қазіргі малаялилердің сөйлейтін грамматикасын жетілдіріп, қалыптастырды; «Малаялам-ағылшын сөздігін» (1872) құрастырды және Киелі кітапты малаялам тіліне аудару ісіне үлес қосты. Ол негізінен қазіргі Үндістанның Керала штатындағы Малабар жағалауындағы Тельлишерриде жұмыс істеді. Гундерт сонымен қатар тарих, география және астрономия салаларына да үлес қосты.

Алғашқы жылдар

Герман Гундерт Людвиг Гундерт пен Кристиана Энслиннің үшінші баласы болып дүниеге келді. Оның әкесі 1823 жылы миссионерлік журнал шығаратын Киелі кітап қоғамының хатшысы болды, бұл жас Гундертке баспа және жариялау ісінде алғашқы тәжірибесін сыйлады. Британдық судья Т. Л. Стрейндж Базель миссиясына Теллишери маңындағы Иликкуннудегі үйін миссионерлік станция құрылған жағдайда беруге ұсыныс жасады. Гундерттер сол жерге көшіп, 1839 жылдың сәуірінде жұмысты бастады. 1839 жылдың тамызында Гундерт малаялам тілін жан-жақты зерттегенін және мамыр айында бунгалоның верандасында алғашқы малаялам мектебін ашқанын мәлімдеді. Осы уақытта оның әйелі интернатпен бірінші қыздар институтын ашты. Келесі айларда Гундерт Кадирур, Талассери Форт, Махе және Дхармадамда малаялам мектептерін ашты. Ол барлық мектептерге үнемі барып, мұғалімдерді білім алу үшін Іллікуннуға шақырып тұрды. Кейде Гундерттің үйінде бес пандит болды, олар ежелгі Үндістан тарихы, философиясы және дінін талқылап, классикалық үнді әдебиетін зерттеді. Теллишери маңындағы ауылдарға бару арқылы Гундерт халықпен жақын байланыс орнатып, мүмкіндігінше көп сөздерді, тіркестерді және мақал-мәтелдерді жинады, сондай-ақ Евангелиені таратып жүрді. Осы кезеңде ол малаялам тілінде он үш шамасында кітап жариялады. Гундерт жинаған көптеген материалдар – Теллишери және Малабардың басқа да аймақтарындағы көне малаялам құжаттары мен жазбалары – кейін Тюбинген университетіне тапсырылды. 1857 жылдың басында үкімет Гундертті Малабар мен Канарадағы мектептердің бірінші инспекторы етіп тағайындады – Оңтүстіктегі Калькуттан (Кожикоде) Солтүстіктегі Хублиге дейін. Ол мұғалімдерді тағайындады, мектептер, колледждер және жаңадан құрылған Мадрас университеті үшін оқулықтар жазды, сондай-ақ емтихан билеттерін дайындады. Гундерт Кералада жергілікті мәдениетке деген терең қызығушылығымен, малаялам тілінің дамуына қосқан үлесімен, мектеп оқушыларына және университет деңгейіне арналған грамматикалық кітаптарды жинақтауымен құрметке ие. Бұл грамматикалар санскритке негізделмеген, шын үнді грамматикасына бағытталған ерекше тәсіл болды. Гундерттің жұмысындағы жоғары білімділік қабілеті Кераланың тіл мамандары арасында бүгінгі күнге дейін жоғары бағаланады.

Hermann Gundert was born to Ludwig Gundert and Christiana Enslin, and was the couple's third child. His father was the secretary of the Bible Society and started a missionary magazine in 1823, which gave the young Gundert his first experiences in printing and publishing. T. L. Strange, a British judge, offered his bungalow on Illikkunnu near Tellicherry to the Basel Mission on condition that a mission station will be established over there. The Gunderts moved there and took up work in April 1839. In August 1839, Gundert stated that he had studied Malayalam intensively and that he had established the first Malayalam school on the veranda of the bungalow in May. At the same time, his wife started the first girls' institute with boarding. In the following months, Gundert opened Malayalam schools in Kadirur, Thalassery Fort, Mahe, and Dharmadam. Regularly he visited all these schools and invited the teachers to Illikkunnu for further education. At times Gundert had five Pandits in his house, discussing old Indian history, philosophy and religion and studying classical Indian literature. At his numerous visits to the villages around Tellicherry, Gundert got in close contact with the people, collected as many words, phrases and proverbs as possible and spread the Gospel. During this period, he published around thirteen books in Malayalam. Many of the material – old Malayalam documents and scriptures from Tellicherry and other places in Malabar – which Gundert had collected he later gave to the University of Tübingen. In the beginning of 1857, the government appointed Gundert as the first Inspector of Schools in Malabar and Canara – from Calicut (Kozhikode) in the South till Hubli in the North. He appointed teachers, wrote textbooks for schools, colleges and the newly established Madras University and also compiled examination papers. In Kerala, Gundert is venerated for his deep interest in the local culture as well as the development of the Malayalam language, for compiling grammatical books for school starters as well as for the University level. These grammars were the prominent non Sanskrit based approaches to real Indian grammar. Gundert is held in high regard to this day among linguistic experts in Kerala for the high scholastic aptitude exhibited in his work.

Ғылыми еңбектері

Тельлишери (Талассери) маңындағы Ильикуннуда болған кезінде ол малаялам тілінде он үш шамасында кітап жариялады, оның ішінде Библияның аудармасы – еврей тілінен Ескі өсиет және грек тілінен Жаңа өсиет. Ол Тельлишериден жинаған мәліметтердің архиві Тюбинген университетінде сақталады және оларды ғалым доктор Скарья Захария «Талассери Рехакал» деген атпен жинап, құрастырды. Кералада ол жергілікті мәдениет пен малаялам тіліне зор қызығушылық танытып, тілдің жүйелі грамматикасын жасауға тырысты. Бұл үнді грамматикасына қатысты санскритке негізделмеген маңызды тәсілдердің бірі болды. Гундерт малаялам тілінің прото-тамил-малаялам немесе прото-дравидиялық тілден дамығанын айтты. Мыс пен тастан табылған ежелгі жазулардан өзге, Гундерт малаялам тілінің тамырын санскрит әліпбиінен бұрын жазылған «Рама-харитам» поэмасына дейін жегізді. Гундерт тіл мамандары арасында жоғары бағаланады, ал оның сөздігі дравид тілдері жөніндегі еңбектерге жасалған шолуда «монументалды» деп сипатталды.