Кіріспе

Мектепке дейінгі білім беру тәсілі Мектепке дейінгі білім беру тәсілі

Балабақша – үйден мектепке өту кезеңіндегі ойын, ән салу, сурет салу сияқты қолданбалы шаралар мен әлеуметтік өзара әрекеттесуге негізделген мектепке дейінгі білім беру тәсілі. Мұндай мекемелер алғаш рет 18-шы ғасырдың соңында Германияда, Баварияда және Эльзаста екі ата-анасы да үйден тыс жұмыс істейтін балаларға көмек көрсету үшін құрылған. Бұл терминді неміс педагогы Фридрих Фрёбель енгізген, оның тәсілі ерте балалар біліміне әлемдік деңгейде әсер еткен. Бүгінде бұл термин көптеген елдерде әртүрлі оқыту әдістеріне негізделген екі жастан алты жасқа дейінгі балаларға арналған түрлі білім беру мекемелері мен оқу кеңістіктерін сипаттау үшін қолданылады.

Ерте жылдары және дамуы

1779 жылы Иоганн Фридрих Оберлин мен Луиза Шепплер Страсбургте ата-аналары күні бойы жұмыста болатын мектепке дейінгі балаларды күтіп-бағу және оқыту үшін алғашқы мекемені құрды. Шамамен сол уақытта, 1780 жылы, Баварияда да ұқсас балалар мекемелері ашылды. 1802 жылы ханшайым Паулин зюр Липпе сол кездегі Липпе княздығының (қазіргі Солтүстік Рейн-Вестфалия штаты) астанасы Детмольд қаласында мектепке дейінгі орталық құрды. 1816 жылы философ және педагог Роберт Оуэн Шотландияның Нью-Ланарк қаласында алғашқы британдық және, мүмкін, әлемдегі алғашқы балалар мектебін ашты. Оуэн кооперативтік диірмендер ашумен бірге балалардың жақсы моральдық тәрбие алып, еңбек етуге дайын болуын қалады. Оның жүйесі негізгі сауаттылық және санақ білумен қатар, тәртіпті балаларды тәрбиелеуде сәтті болды. Сэмюэл Уайлдерспин 1819 жылы Лондонда өзінің алғашқы балабақшасын ашты, содан кейін тағы жүздеген балабақшалар құрды. Ол осы тақырыпта көптеген еңбектер жариялады, ал оның еңбегі Англияның және одан тыс елдердің балабақшалары үшін үлгі болды. Ойын Уайлдерспиннің білім беру жүйесінің маңызды бөлігі болды. Ол ойын алаңын ойлап табушы ретінде танымал. 1823 жылы Уайлдерспин мектеп негізінде «Кедей балаларды тәрбиелеудің маңыздылығы туралы» еңбегін жариялады. Келесі жылы ол өз көзқарастарын тарату үшін «Балалар мектебі» қоғамында жұмыс істей бастады. Ол сондай-ақ, 1 жастан 7 жасқа дейінгі барлық балалардың физикалық, зиялық және моральдық қабілеттерін дамытуға арналған «Балалар жүйесі» атты кітап жазды. Графиня Тереза Брунцвик (1775–1861), Иоганн Генрих Песталоцциді білген және оның ықпалында болған, осы үлгіге еліктеп, 1828 жылдың 27 мамырында Будадағы резиденциясында «Angyalkert» («фәрештәлер бағы») ашып, кішкентай балаларға арналған он бір күтім орталығының біріншісін құрды. 1836 жылы ол мектепке дейінгі орталықтарды құру институтын құрды. Бұл идея ақсүйектер мен орта тап арасында танымал болды және Венгрия Корольдігінде кеңінен тарады.

Балабақшаны құру

Фридрих Фребель (1782–1852) 1837 жылы Шварцбург Рудольштадт княздігінің Бад-Бланкенбург ауылында мектепке қадам басқан балалар үшін тәжірибелік әлеуметтік орта ретінде "ойын және іс-әрекет" институтын ашты. Ол 1840 жылғы 28 маусымда институтын "балалар бағы" деген мағынаны білдіретін Kindergarten деп атады, бұл балалардың "бақтағы өсімдіктер сияқты" күтімге және дамуға мұқтаж екеніне сенім білдірді. Фребель өз мектебінде бұрынғы балалар шаруашылықтарынан өзгеше білім беру ортасын құрды, сондықтан балабақшаның негізін қалаушы ретінде танылды. 1873 жыл шамасында Каролина Висендердің кішкентай балаларды музыкалық аспаптармен таныстыру әдісі Германиядағы ұлттық балабақша қозғалысымен қабылданып, қолдау тапты. 1840 жылы беделді педагог Эмили Рональдс Фребельдің тәсілін зерттеген алғашқы британдық болды және ол оның балабақша идеяларын Англияға енгізуге шақырды. Кейіннен Фребельден тәлім алған әйелдер Еуропа және әлемнің түкпір-түкпірінде балабақшалар ашты. АҚШ-тағы алғашқы балабақша 1856 жылы Висконсин штатының Уотертаун қаласында құрылды және оны Маргарета Мейер Шурц неміс тілінде жүргізді. Элизабет Пибоди 1860 жылы АҚШ-та алғашқы ағылшын тіліндегі балабақшаны ашты. АҚШ-тағы алғашқы тегін балабақшаны 1870 жылы неміс өнеркәсіпшісі және қайырымдылық шараларын қолдаушы Конрад Поппенхузен құрды, ол сонымен қатар Поппенхузен институтын да құрды. АҚШ-тағы алғашқы мемлекеттік қаржыландырылатын балабақша 1873 жылы Сьюзан Блоудың күшімен Сент-Луис қаласында ашылды. Канададағы алғашқы жеке балабақшаны 1870 жылы Принс-Эдвард аралының Шарлоттаун қаласында Веслиан методистік шіркеуі ашты. Онжылдықтың соңына қарай олар Канаданың ірі қалаларында кеңінен таралды. 1882 жылы елдегі алғашқы мемлекеттік мектеп балабақшалары Онтарионың Берлин қаласында (қазіргі Китченер) Орталық мектепте ашылды. 1885 жылы Торонтодағы мұғалімдер даярлау институты (педагогикалық училище) балабақшада оқыту бойынша бөлім ашты. Америкалық педагог Элизабет Харрисон ерте балалық шақ білімі туралы көптеген еңбектер жазды және 1886 жылы Ұлттық білім беру колледжіне айналған мекемені құру арқылы балабақша мұғалімдері үшін білім беру стандарттарын жақсартуға жұмыс істеді.

Ауғанстан

Ауғанстанда үш және алты жас аралығындағы балалар балабақшаға қатырайды (; ). Ауғанстандағы балабақшалар мектеп жүйесінің құрамына кірмесе де, көбінесе үкімет тарапынан басқарылады. Балалардың ерте даму бағдарламалары алғаш рет Кеңес Одағының 1980 жылы 27 қалалық мектепке дейінгі білім беру мекемесін құруымен енгізілді. 1980 жылдары мектепке дейінгі білім беру мекемелерінің саны тұрақты түрде өсіп, 1990 жылы Ауғанстанда 270-тен астам болды. Ең жоғары деңгейде 2300 мұғалім елдегі 21000-нан астам балаға күтім жасады. Бұл мекемелер негізінен Кабул қаласында орналасқан және мектептерге, мемлекеттік кеңселерге немесе фабрикаларға қарасты болды. Кеңес үлгісінде құрылған бұл ерте даму бағдарламалары Еңбек және әлеуметтік қамтамасыз ету министрлігінің басшылығымен үш айдан алты жасқа дейінгі балаларға бала күтімі, мектепке дейінгі білім беру және балабақша қызметтерін ұсынды. Ауғанстандық отбасылардың көп бөлігі бұл жүйемен таныс болған емес, ал көптеген отбасылар осы бағдарламаларға қарсы болды, себебі олар отбасының орталық рөлін төмендетіп, балаларға кеңестік құндылықтарды сіңіретініне сенді. Кеңес әскерлерінің шығуынан кейін азаматтық соғыс басталғанда балабақшалардың саны күрт азайды. 1995 жылға қарай 2110 балаға қызмет көрсеткен 88 жұмыс істейтін мекеме ғана сақталды, ал Талибанның әйелдерді жұмысқа орналастыруға қойған шектеулері олардың бақылауындағы барлық орталықтарды жойды. 2007 жылы шамамен 260 балабақша мен мектепке дейінгі білім беру орталығы 25000-нан астам балаға қызмет көрсетті. Барлық мемлекеттік орталықта ерте балалық шақ орталығы болуы керек, бірақ қазіргі таңда ерте балалық шаққа қатысты мемлекеттік саясат жоқ және мұндай қызметтерді ұсынуға жауапкершілік немесе мүмкіндікке ие мекемелер де жоқ.

Австралия

Австралияның әр штатында балабақша (көбінесе "мейірімді" немесе "кинди" деп аталады) сәл өзгеше мағына береді. Тасманияда, Жаңа Оңтүстік Уэльсте және Австралия астаналық территориясында бұл бастауыш мектептің бірінші жылы. Викторияда балабақша – мектепке дейінгі білім берудің бір түрі және оны мектепке дейінгі немесе балабақша деп бірдей атауға болады. Виктория, Квинсленд және Тасманияда бастауыш мектептің бірінші жылы "дайындық" ( "preparatory" сөзінің қысқартылған түрі) деп аталады, одан кейін 1-сынып келеді. Квинслендте балабақша әдетте төрт жастағы балаларға арналған мекеме, сондықтан ол мектепке дейінгі және бастауыш білім беруге дайындық кезеңі болып табылады. Виктория мен Тасманиядағыдай, бастауыш мектептің бірінші жылы да "дайындық" деп аталады, содан кейін 1-сынып келеді. Батыс Австралияда, Оңтүстік Австралияда немесе Солтүстік территорияда бастауыш мектептің бірінші жылынан бұрынғы жылды сәйкесінше "бастауыш сыныпқа дейінгі", "қабылдау" немесе "көшу" деп атайды. Батыс Австралияда бастауыш сыныпқа дейінгі жыл балабақша деп аталады.

Бангладеш

Бангладеште балабақша немесе KG мектебі (балабақша мектебі) термині үштен алты жасқа дейінгі балалардың білім алатын оқу орнын білдіреді. Оқу деңгейлері: балабақша, шишу ("балалар") және т.б. Балабақша біліміне қатысты көзқарас уақыт өте келе едәуір өзгерді. Қазір әрбір ауылдық жерде кемінде бір балабақша бар, олардың көпшілігі бенгал тілінде оқытылады. Олар сондай-ақ Ұлттық оқу бағдарламасы және оқулық кеңесі (NCTB) басып шығарған оқулықтарды аз өзгерістермен пайдаланады, оқу бағдарламасына қосымша кітаптар қосады. Сыныптар әдетте балабақшадан (кейде "ойын тобы"), содан кейін "KG" және 5-сыныппен аяқталады. Ұлттық білім беру жүйесінен тәуелсіз, балабақша Бангладештегі барлық балаларға арналған бастауыш білім берудің Мыңжылдық даму мақсатына жетуіне зор үлес қосады.

Бразилия

Бразилияда балабақша (Jardim de Infância) – төрт жасқа дейінгі балалар үшін міндетті емес білім берудің жалғыз түрі болып табылады, көптеген штаттарда олар 31 наурызға дейін толу керек. Төрт жасқа толғаннан бастап 31 наурызға дейін бала мектепке дейінгі білім беруге (Pré Escola) қабылдануға құқылы, ол міндетті және 1-сыныпқа дейінгі дайындық кезеңі. Егер бала 1 сәуір мен 31 желтоқсан аралығында алты жасқа толса, оның балабақшаға (мектепке дейінгі білім берудің соңғы сыныбы) баруы керек, бұл балабақша III деп те аталады, сондай-ақ Escola Infantil-дің 3-кезеңі деп те аталады.

Болгария

Болгарияда detska gradina (детска градина) термині үш жастан жеті жасқа дейінгі (кейбір жағдайларда алты) балаларға күтім жасау және білім беруді білдіреді. Әдетте балалар таңертеңнен бастап, ата-аналары жұмыстан келгенге дейін, кешкі сағаттарға дейін detska gradina-ға барады. Болгариядағы балабақшалардың көпшілігі мемлекеттік. 2012 жылдан бері мектепке дейінгі білім берудің екі жылы міндетті болып табылады. Осы міндетті мектепке дейінгі білім берудің екі жылын балалар балабақшада немесе бастауыш мектептердегі дайындық сыныптарда ала алады.

Канада

Онтарио және Солтүстік-Батыс территорияларынан тыс мектептерде көбінесе бір жылдық балабақша білім беріледі, бірақ төрт жастағы балаларға кіші балабақша (JK) ұсынатын жеке мектептер де бар (балабақшаға дейінгі білім беру мекемесі көбінесе мектепке дейінгі мектеп деп аталады). Британдық Колумбия, Нью-Брансуик және Принс-Эдвард аралында балабақшаға бару міндетті, ал қалған жерлерде – ерікті. Жаңа Шотландия провинциясында балабақша бастауыш сынып деп аталады. Балабақшадан кейін бала бірінші сыныпқа қабылданады. Онтарио провинциясы мен Солтүстік-Батыс территориялары екі жылдық балабақша білім беруді ұсынады, әдетте бұл бастауыш мектептің құрамында болады. Онтариодағы француз тіліндегі білім беру жүйесінде кіші балабақша – maternelle, ал аға балабақша – jardin d'enfants деп аталады, бұл неміс тілінен алынған Kindergarten сөзінің тікелей аудармасы. Квебек провинциясында кіші балабақша prématernelle деп аталады (ол міндетті емес), оған төрт жастағы балалар қатысады, ал аға балабақша (SK) – maternelle деп аталады, ол бес жасқа дейін міндетті емес; бұл сынып бастауыш мектептерге енгізілген.

Чили

Чилиде балабақшаға эквивалент термин – educación parvularia, кейде educación preescolar деп те аталады. Бұл Чили білім беру жүйесінің бірінші деңгейі. Ол туған күннен бастауыш білім беруге (educación básica) дейін баратын ұлдар мен қыздардың қажеттіліктерін кешенді түрде қанағаттандырады, бірақ міндетті болып табылмайды. Әдетте, осы деңгейді ұсынатын мектептер, JUNJI (Балабақша мектептерінің ұлттық кеңесі) және басқа да жекеменшік мекемелерде топтар немесе деңгейлердің кіші санаттары келесідей ұйымдастырылған:
Төменгі нәрестелер тобы: сексен бес күннен бір жасқа дейінгі сәбилер.
Жоғары нәрестелер тобы: бір жастан екі жасқа дейінгі балалар.
Төменгі орта деңгей: екі жастан үш жасқа дейінгі балалар.
Жоғары орта деңгей: үш жастан төрт жасқа дейінгі балалар.
Көшудің бірінші деңгейі: көбінесе «pre kinder» деп аталады, төрттен бес жасқа дейінгі балаларға арналған.
Көшудің екінші деңгейі: әдетте «kinder» деп аталады, бес жастан алты жасқа дейінгі балаларға арналған. Бұл осы типтегі білім берудің соңғы кезеңі; аяқтағаннан кейін балалар primero básico (бастауыш білім берудің бірінші сыныбына) барады.

Дания

Балабақша (børnehave) – үш жастан бастап мектепке бара бастағанға дейін балаларға арналған күндізгі күтім қызметі. Балабақша сабақтары (0-сынып) 2009 жылы міндетті деп белгіленді және балалар бірінші сыныпқа түсер алдында бастауыш мектептерде ұсынылады. Даниядағы балабақшалардың үштен екісі мемлекеттік, ал қалған үштен бірі жекеменшік, оларды ата-аналар бірлестіктері немесе кәсіпорындар жергілікті билік органдарымен келісім бойынша басқарады. Мемлекеттік және жекеменшік мекемелер қаржыландыру және оқу жоспары тұрғысынан бірдей принциптер бойынша жұмыс істейді. Дания орман балабақшаларын (ойылап таппағанмен) дамыруымен танымал, онда балалар күннің көп бөлігін табиғи ортада, сыртта өткізеді.

Мысыр

Мысырда балалар төрт және алты жас аралығында екі жыл (KG1 және KG2) балабақшаға қатыра алады.

Финляндия

1850-ші жылдардың соңында "фин бастауыш мектебінің әкесі" деп танылған Уно Цигней, Орталық Еуропаға жасаған оқу сапарында Гамбургтегі балабақшаны және балабақша тәрбиешілерін даярлайтын семинарды көргеннен кейін, балабақшаларды Финляндияға әкелу идеясын ұсынды. 1920 жылға қарай Финляндия бойынша шамамен 80 балабақша жұмыс істеді, онда барлығы 6000 бала тәрбиеленді. Ең көп қызметкер үш жасқа дейінгі балаларға қарастырылды: бір ересекке төрт баладан.

Франция

Францияда мектепке дейінгі білім беру "эколь материнле" (француз тілінде "балабақша", сөзбе-сөз "аналық мектеп") деп аталады. Ел бойынша үштен бес жасқа дейінгі балаларды қабылдайтын тегін балабақшалар бар (бірақ көп жағдайда үш жасқа дейінгі балаларға орын берілмейді). Жасы үлкен топ (GS: бес жасар балалар), орта топ (MS: төрт жасар балалар), кіші топ (PS: үш жасар балалар) және өте кіші топ (TPS: екі жасар балалар) болып бөлінеді. 2018 жылы үш жастағы барлық балалар үшін мектепке бару міндетті болды. 2018 жылғы заңға дейін де үштен бес жасқа дейінгі балалардың көп бөлігі "эколь материнле"-ге қатысты. Оны Ұлттық білім министрлігі басқарады.

Германия

Германияда балабақша (ер: der Kindergarten, көпше түрі die Kindergärten) – әдетте кемінде үш жастағы мектепке дейінгі балаларға күтім жасауға арналған мекеме. Ал Kinderkrippe немесе Krippe балабақшаға барар алдындағы (тоғыз аптадан шамамен үш жасқа дейін) балаларға күтім жасауға арналған бөбекжай. Kindertagesstätte – сөзбе-сөз "балалардың күндізгі ортасы", көбінесе Kita деп қысқартылады – мектепке дейінгі жастағы балаларға арналған кез келген күндізгі күтім мекемесін білдіреді. Қатысу ерікті, көбінесе тегін емес. Бір жастан асқан мектепке дейінгі балалар жергілікті және қолжетімді күндізгі күтімге құқылы. Федералдық жүйеде балабақшалар штаттардың қарауында болады, олар өз кезегінде жауапкершіліктің көп бөлігін муниципалитеттерге жүктейді. §4-тарауда белгіленген бағыныштылық принципіне сәйкес, операторлар көптеген түрде болады: муниципалитеттер, шіркеулер, әлеуметтік ұйымдар, ата-аналардың бастамалары және коммерциялық корпорациялар. Көптеген балабақшалар белгілі бір білім беру бағытын ұстанады, мысалы, Монтессори, Реджио Эмилия, "Berliner Bildungsprogramm" немесе Вальдорф; орман балабақшалары кеңінен таралған. Балабақшалардың көпшілігі жергілікті кеңестерден субсидия алады, төлемдер ата-ананың табысына байланысты. Тіпті кішкентай қалаларда да католик және лютерандық балабақшалар болуы мүмкін. Балабақша мен бөбекжайға орын алу қиын, оны алдын ала резервтеу қажет, бірақ 2013 жылдың тамызында жаңа заң күшіне енгеннен кейін жағдай жақсарды. Дегенмен, бала күтіміне қолжетімділік аймақтар бойынша әртүрлі. Шығыс аймақтарында, сондай-ақ солтүстіктегі ірі қалаларда, мысалы, Берлин мен Гамбургте жақсырақ, ал Оңтүстік Германияның кейбір аймақтарында нашар. Kita немесе балабақшадағы барлық тәрбиешілердің үш жылдық білікті білімі болуы керек немесе оқыту барысында арнайы бақылауда болуы тиіс. Балабақшалар таңғы 7:00-ден кешкі 5:00-ге дейін немесе одан да кешкі уақытқа дейін ашық болуы мүмкін, сонымен қатар сегіз аптадан үш жасқа дейінгі балаларға арналған бөбекжай (Kinderkrippe) және, мүмкін, мектеп жасындағы алтыдан он жасқа дейінгі балаларға арналған түстен кейінгі Hort (көбінесе бастауыш мектеппен байланысты) сабақтан кейін уақыт өткізеді. Балабақшалармен қатар, жеке үйлерде тәуелсіз жұмыс істейтін күндізгі күтім қызметкерлері (Tagesmütter немесе Tagespflegepersonen) бар, олар көбінесе үш жасқа дейінгі үш-бес балаға күтім жасайды. Бұл тәрбиешілерді жергілікті билік органдары қолдайды және бақылайды. "Vorschule" ("мектепке дейінгі дайындық") термині балабақшадағы білім беру шараларына да, бастауыш мектеппен байланысты міндетті сабаққа да қолданылады. Екі жүйе де Германияның әр штатында әртүрлі басқарылады. Schulkindergarten – Vorschule-дің бір түрі.

Грекия

Грекияда балабақша nipiagogio (νηπιαγωγείο) деп аталады. Балабақша – мектепке дейінгі білім берудің бір түрі және оны мектепке дейінгі оқу орны деп те атауға болады.

Гонконг

Гонконгтағы мектепке дейінгі білім беру қызметтері балабақшалар мен бала күтімі орталықтары арқылы жас балаларға білім беру және күтім көрсетуді білдіреді. Білім беру бюросында тіркелген балабақшалар үштен алты жасқа дейінгі балаларға қызмет көрсетеді. Бала күтімі орталықтары, керісінше, Әлеуметтік қамсыздандыру департаментінде тіркелген және екі-үш жастағы балаларға арналған балалар бағдаршалары мен туғаннан екі жасқа дейінгі сәбилерге қарау үшін шағын орталықтарды қамтиды. Қазіргі уақытта балабақшалардың көпшілігі жарты күн жұмыс істейді, жоғарғы және төменгі балабақша сыныптарын ұсынады. Кейбір балабақшалар толық күнге арналған балабақша сыныптарын да ұсынады. Бала күтімі орталықтары да толық және жарты күн қызметтерін ұсынады, олардың көпшілігі толық күн қызметтерін ұсынады. Гонконгтағы мектепке дейінгі білім берудің мақсаты – балаларға физикалық, интеллектуалды, тілдік, әлеуметтік, эмоционалдық және эстетикалық сияқты баланың дамуына қажетті әртүрлі аспектілердің теңгерімді дамуын ынталандыру үшін жайлы және қызықты оқу ортасын ұсыну. Балабақшаларда өзін-өзі бағалау мәдениетін қалыптастыруға және мектепке дейінгі білім берудің сапасы мен стандартын бағалау үшін халыққа анықтама беру мақсатында Білім беру бюросы Гонконгтағы мектепке дейінгі білім беру мекемелері үшін өнімділік көрсеткіштерін әзірледі. 2000–2001 оқу жылынан бастап, сапаны қамтамасыз ету инспекциясы ерте балалық шақ білімінің сапасын одан әрі дамыту үшін іске қосылды.

Венгрия

Венгрияда балабақша óvoda ("қорғау орыны") деп аталады. Балалар 3-6 немесе 7 жас аралығында балабақшаға барады (мектепке 7 жасқа толған жылы қабылданады). Балабақшаға бару 3 жастан бастап міндетті, бірақ даму деңгейіне байланысты ерекшеліктер жасалуы мүмкін. Балабақшаларда шет тілі және музыка сияқты пәндер оқытылғанымен, балалар уақытының көп бөлігін ойынмен өткізеді. Соңғы жылы балалар мектепке дайындалуды бастайды. Көптеген балабақшалар мемлекеттік қаржыландырумен қамтамасыз етіледі. Балабақша тәрбиешілері дипломға ие болуы керек.

Үндістан

Үндістанда мектепке дейінгі білім беруге қатысты ресми емес нұсқаулар бар, сондықтан мектепке дейінгі білім беру мекемелері мен бөлімдерге аккредитация талап етілмейді. Нұсқауларда оқу жылының 30 қыркүйегіне үш жасқа толуы тиіс балалар балабақша мен даярлық сыныптарына қабылданады делінген. Әдетте, балалар мектепке дейінгі білім беруде үш-төрт жыл оқиды, содан кейін Білім министрлігінің нормаларына сәйкес бастауыш мектептің 1-сыныбына түсуге құқылы. Мектепке дейінгі білім беру міндетті емес, бірақ ұсынылады. Барлық мемлекеттік және аккредитацияланған жекеменшік мектептер бес жастағы балаларды бастауыш мектептің 1-сыныбына қабылдауға рұқсат береді. Елдің көп бөлігінде және мемлекеттік мекемелерде оқушыларға түскі ас ұсынылады.

Жапония

Балаларды ерте тәрбиелеу үйден басталады, және мектепке дейінгі жастағы балалары бар аналар мен әкелерге балаларын тәрбиелеуде және тиімді ата-ана болуда көмектесетін көптеген кітаптар мен телебағдарламалар бар. Үйдегі оқытудың көп бөлігі әдепкілікке, әлеуметтік дағдыларға және құрылымдалған ойындарға арналған, бірақ сөздік және сандық дағдылар да танымал тақырыптар болып табылады. Ата-аналар ерте білім беруге өте мүкіндік береді және олардың балаларын мектепке дейінгі білім беру орталықтарына жиі тіркеді. Балабақшалар (2=幼稚園 (3=yōchien)), көбінесе жас әйелдер, колледж бітірушілермен қамтамасыз етіледі, Білім министрлігінің бақылауында болады, бірақ ресми білім беру жүйесінің құрамына кірмейді. Балабақшалардан өзге, Еңбек министрлігінің бақылауындағы мемлекеттік қаралымды балалар бағдарламаларының (2=保育園 (3=hoikuen)) жақсы дамыған жүйесі бар. Балабақшалар білім беру мақсатын ұстанады, ал балалар бағдарламалары негізінен нәрестелер мен кішкентай балаларға күтім жасаумен айналысады. Екеуі де біріктіріп алғанда, үш жастағы балалардың 86%-ы және бес жастағы балалардың 99%-ы бірінші сыныпқа түсуге дейін оқытылады. Білім министрлігінің 1990 жылғы мектепке дейінгі оқу жоспары, екі типтегі оқу орындарына да қолданылады, адамдар арасындағы қарым-қатынас, денсаулық, қоршаған орта, тіл және өрнектей білу сияқты салаларды қамтиды. 2008 жылдың наурыз айынан бастап балабақшалар мен мектепке дейінгі білім беру орталықтары үшін оқу бағдарламасының жаңа редакциясы күшіне енді.

Солтүстік Корея

Солтүстік Корея балалары төрттен алты жасқа дейін балабақшаға қатырайды. Балабақшаларда екі бөлім бар: кіші топ (нажуан бан) және үлкен топ (ноуюн бан). Үлкен топқа қатыну міндетті.

Оңтүстік Корея

Оңтүстік Кореяда балалар балабақшаға (ючи-вон) батыстық санау жүйесі бойынша үш-төрт және алты-жеті жас аралығында барады. (Кореялық жас есептеуі батыстық санау жүйесінен өзгеше: адам туған күнінен бастап бір жасқа толып саналады. Сонымен қатар, туған күніне қарамастан, жылдың 1 қаңтарында жасы бірге өседі. Сондықтан Кореяда балабақшаға баратын балалар бес, алты және жеті жасар деп аталады). Оқу жылы наурыз айында басталады, одан кейін бастауыш мектепке барады. Әдетте балабақшалар үш деңгейлі болып ұйымдастырылады. Кореялық балабақшалар жеке меншік мектептер болып табылады және айлық төлемдері әртүрлі. Кореялық ата-аналар көбінесе балаларына ағылшын тілін ертерек үйрету үшін ағылшын тіліндегі балабақшаға береді. Мұндай мамандандырылған балабақшаларда сабақтар көбінесе корей тілінде, ағылшын тілі сабақтарымен, немесе көбінесе ағылшын тілінде, корей тілі сабақтарымен, немесе толығымен ағылшын тілінде жүргізіледі. Орта тапқа жататын ата-аналардың көпшілігі балаларын балабақшаға жібереді. Оңтүстік Кореядағы балабақша бағдарламалары оқумен қатар, ойын арқылы білім беруге де көңіл бөледі. Кореялық балабақшада балалар оқуға, жазуға (көбінесе корей және ағылшын тілінде) және қарапайым есептеулер жасауға үйренеді. Сабақтар дәстүрлі сынып бөлмесінде өтеді, мұнда балалар мұғалімге және бір уақытта бір сабаққа немесе тапсырмаға назар аударады. Мұғалімнің мақсаты – әр баланың білімі мен дағдыларындағы кемшіліктерді жою. Кореядағы білім беру жүйесінің жоғары бәсекелілігіне байланысты балабақшалардың академиялық бағдарламалары күшейіп келеді. Балалар өте ерте жастан оқуға және жазуға үйретіледі, сондай-ақ үнемі үй тапсырмасын орындауға дағдыланады. Кішкентай балалар сонымен қатар кешкі уақытта сурет, фортепиано немесе скрипка, таэквондо, балет, футбол немесе математика сияқты арнайы курстарға қатысады.

Кувейт

Кувейтте кувейттік балалар төрт және бес жас аралығында екі жылға (KG1 және KG2) мемлекеттік балабақшаға тегін бара алады.

Люксембург

Люксембургте балабақша Spillschoul (сөзбе-сөз "ойын мектебі", көпше түрі Spillschoulen) деп аталады. Бұл 4 (немесе 5) жастан 6 жасқа дейінгі балаларға арналған мемлекеттік білім беру мекемесі, одан кейін олар Grondschoul (бастауыш мектепке) өтеді.

Малайзия

Малайзияда балабақша "тадика" деп аталады. Көптеген балабақшалар бес және алты жастағы балаларға қолжетімді (ал кейбіреулері төрт жастағы балаларға да қолжетімді). Үш (немесе төрт) жасқа дейінгі балалар үшін мектепке дейінгі ойын топтары бар. Баланың балабақшаға қашан баруы керек екеніне қатысты белгілі бір ережелер жоқ, бірақ көпшілігі бес жасында барады. Бала әдетте екі жыл балабақшаға қатысады, содан кейін жеті жасында бастауыш мектепке түседі.

Мексика

Мексикада балабақша kínder деп аталады, ал соңғы жыл кейде preprimaria деп аталады (primaria – 1-6 сыныптарды білдіретін атау, сондықтан бұл атау сөзбе-сөз «бастауыш мектепке дейін» деген мағынаны береді). Мексикадағы балабақша жүйесін елдің ең жоғары наградасын алған профессор Розаура Запата жасаған. Ол бастауыш мектепке дейінгі білім берудің үш жылдық кезеңін қамтиды, бұл бастауыш мектепке барар алдында міндетті болып табылады. Мұнан бұрынғы балалар бағы немесе ясли ерікті болып саналады және жекеменшік немесе мемлекеттік мектептерде ұсынылуы мүмкін. Жеке мектептерде kínder әдетте үш сыныптан тұрады, ал яслиге арналған төртінші сынып қосылуы мүмкін. Төртінші сыныпқа – аналық делінеді, ол басқа үш жылдық оқудан бұрын беріледі және міндетті емес. Бірінші сынып көбінесе ойын тобы ретінде өтеді, ал қалған екеуі сыныптық оқудан тұрады. 2002 жылы Одақ Конгресі Міндетті Мектепке Дейінгі Білім беру Заңын бекітті, ол үштен алты жасқа дейінгі балаларға мектепке дейінгі білім беруді міндетті етіп, оны федералды және штаттық білім беру министрліктерінің басқаруына берді.

Моңғолия

Моңғолияда балабақша цэцэрлэг немесе tsetserleg деп аталады. 2013 жылдың қыркүйегіне қарай елімізде шамамен 152 балабақша тіркелген. Осы 152 балабақшаның 142-сі мемлекеттік меншікте. Балалар екі жасында балабақшаға қабылданып, бес жасында бітіреді. Моңғолияда балабақшаға дейінгі білім беру жүйесі ясль деп аталады, ол нөлден екі жасқа дейінгі балаларды қабылдайды.

Марокко

Мароккода мектепке дейінгі білім беру мекемелері аналық мектеп, куттаб немесе ар-рауд деп аталады. Патшалықтың барлық аймақтарында мемлекеттік, тегін аналық мектептер бар, олар екі жастан бес жасқа дейінгі балаларды қабылдайды (бірақ көптеген жерлерде үш жасқа толмаған балаларға орын берілмейді). Оқу міндетті емес, дегенмен үштен бес жасқа дейінгі балалардың шамамен 80 пайызы оған қатысады. Бұл сала Марокко Білім министрлігімен реттеледі.

Нидерланды

Нидерландыда балабақшаға "клеутерскул" дейтін. 19-ғасырдың ортасынан 20-ғасырдың ортасына дейін Фридрих Фрёбель атымен "Фрёбель мектебі" деген термин де жиі қолданылды. Алайда, "фроблен" етістігі күнделікті тілде сәл есқаратушы мағынаға ие болғандықтан, бұл термин біртіндеп қолданыстан шықты. 1985 жылға дейін бұл міндетті емес, жеке білім беру түрі болды (төрттен алты жасқа дейінгі балалар үшін), одан кейін балалар (алтыдан он екі жасқа дейін) бастауыш мектепке (lagere school) баратын. 1985 жылдан бастап екі форма да біріктіріліп, "базисондерwijs" ("бастауыш білім беру") деп аталды. Төрт жасқа дейінгі балаларға елде жеке, мемлекеттік қолдауға ие күндізгі күтім (kinderdagverblijf) ұсынылады, ол міндетті емес, бірақ өте танымал.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда балабақша, көбінесе kindy деп аталады, бастауыш білім беруге дайындық үшін қызмет етеді. Елдегі балабақшалар екі және бес жас аралығындағы балаларды қабылдайды, сондай-ақ таңертеңгі, түстен кейінгі және толық күндік бағдарламалар сияқты түрлі сабақтарды ұсынады. Мұндай сабақтардың болуы нақты орталықтың мүмкіндіктеріне және баланың жасына байланысты. Әдетте, Жаңа Зеландиядағы балабақшада толық күндік сағат 8:45-тен 15:00-ге дейін созылады.

Солтүстік Македония

Македониядағы балабақшаға баламасы detska gradinka (детска градинка) деп аталады, ал балалар төрт жастан кіші болғанда кейде zabavishte (забавиште) деп те атайды. Detska gradinka мемлекеттік міндетті білім беру жүйесіне кірмейді, себебі елде білім беру процесі бес немесе алты жастан, яғни бірінші сыныптан басталады.

Норвегия

Норвегияда barnehage – «балалар бағы» деген мағынаны білдіретін, он айдан алты жасқа дейінгі балаларға арналған балабақша. Алғашқы barnehage-лер Норвегияда 19 ғасырдың соңында құрылған. Олар 120 жылдан бері бар болғанымен, білім беру жүйесінің бір бөлігі деп есептелмейді. Олар мемлекеттік және жекеменшік болып табылады. Қызметкерлердің, кем дегенде басшысы, barnehagelærer – «балабақша тәрбиешісі» (бұрынғысы førskolelærer – «мектепке дейінгі тәрбиешілер») білімі болуы керек. Үш жасқа дейінгі балалар көбінесе үлкен балалардан бөлек ұсталады, себебі ең кішкентайлардан тек ойнау, демалу және тамақтану күтіледі. Барлық балалар күн сайын сыртта уақыт өткізеді. Көптеген балабақшаларда балалар сыртта да ұйықтайды. Сонымен қатар, barnepark – «балалар саябағы» деп аталатын мекеме де бар, онда міндетті түрде сертификатталған қызметкерлер болуы қажет емес.

Перу

Перуде "nido" термині үштен алты жасқа дейінгі балалардың білім алатын мекемесін білдіреді. Одан кейін бастауыш мектепке қабылдау болады, ол алты жылға созылады. Кейбір отбасылар балаларын алты жасында бастауыш мектепке жібереді. 1902 жылы мұғалім Эльвира Гарсия и Гарсия екі жастан сегіз жасқа дейінгі балаларға арналған алғашқы балабақшаны ұйымдастырды, ол қыздар лицейіне қосымша болды. Оның зерттеулері мен балаларға деген қамқорлығы оны конференциялар мен көптеген құжаттар арқылы балаларды ерте қорғаудың, әділдік пен түсінікке негізделген жеке тұлғаны қалыптастыруға жауап берудің маңыздылығын таратуға итермеледі, сондай-ақ Фребель мен Монтессори әдістерін және ата-аналардың қатысуын қолдануды насихаттады.

Польша

Польшада Przedszkole (сөзбе-сөз "мектепке дейінгі"), үш жастан алты жасқа дейінгі балаларға арналған мектепке дейінгі білім беру мекемесі болып табылады. Алты жастағы балалар үшін міндетті (бұл сынып Zerówka немесе "0 сынып" деп те аталады), ал жеті жастағы балалар үшін, егер ата-аналары бастауыш мектепке қабылдауды кейінге жылдыру туралы өтініш берсе, қатысуы ерікті.

Румыния

Румынияда grădiniță (сөзбе-сөз "кіші бақ") үштен алты жасқа дейінгі мектепке дейінгі балалар үшін ең танымал білім беру нысаны болып табылады. Балалар үш жас тобына бөлінеді: "кіші топ" (grupa mică, үш-төрт жас), "орта топ" (grupa mijlocie, төрт-бес жас) және "үлкен топ" (grupa mare, бес-алты жас). Соңғы жылдары жеке балабақшалар мемлекеттік мектепке дейінгі білім беру жүйесіне қосымша ретінде кеңінен таралды. 2020 жылдан бастап балабақшаның соңғы жылына қатысу міндетті болып саналады. "Дайындық сыныбы" (clasa pregătitoare) алты-жеті жастағы балаларға арналған. 2012 жылдан бері міндетті болып табылатындықтан, ол көбінесе мектеп сыныптарында өтеді және бастауыш білім берудің "0-шы жылы" деп есептеледі, балабақша мен бастауыш мектептің 1-4 сыныптары арасындағы байланысты қамтамасыз етеді.

Ресей

Ресей Федерациясында, Детский сад (диецкий сад, "балалар бақшасы") – әдетте үштен алты жасқа дейінгі балаларға арналған мектепке дейінгі білім беру мекемесі.

Сингапур

Сингапурдағы балабақшалар үш жастан алты жасқа дейінгі балаларға үш жылға дейін мектепке дейінгі білім береді. Бұл үш жыл көбінесе даярлау тобы, кіші топ (K1) және орта топ (K2) деп аталады. Балабақшалар жеке сектордағы ұйымдар, оның ішінде қоғамдық қорындар, діни ұйымдар мен азаматтық немесе кәсіпкерлік топтар тарапынан басқарылады.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкадағы балабақшалар (көбінесе креш деп аталады) алты жасқа дейінгі барлық балаларға арналған мектепке дейінгі білім беру бағдарламаларын ұсынады. Бірден үш жасқа дейінгі бағдарлама, яғни балабақша, балабақша 1 (K1) және балабақша 2 (K2) балаларды бастауыш мектептегі бірінші жылға дайындайды. Кейбір балабақшалар балабақшаны N1 және N2 деңгейлеріне бөледі.

Испания

Испанияда балабақша Infantil немесе Educación Infantil деп аталады және үш жастан алты жасқа дейінгі кезеңді қамтиды, бұл үш курс сәйкесінше P 3, P 4 және P 5 деп аталады. Бұл курстар міндетті болмаса да, Испаниядағы көптеген балалар оларға қатысады. Одан бұрын, нөлден үш жасқа дейінгі балалар escuelas infantiles-ке бара алады және P 0, P 1 және P 2 курстарын орындайды. Испанияның көп бөлігінде escuelas infantiles – бұл қалыпты мектептерден толығымен бөлек, арнайы мектептер болып табылады.

Судан

Судандағы балабақша жеке және мемлекеттік болып бөлінеді. Суданда мектепке дейінгі білім беру міндетті. Балабақша жасы үштен алты жасқа дейін. Оқу бағдарламасы араб тілі, ағылшын тілі, дін, математика және тағы да басқа пәндерді қамтиды.

Швеция

Швецияда балабақша қызметі 19 ғасырда пайда болды және 1970 жылдардан бері кеңінен дамып келеді. Бүгінде балабақша білімі Förskolor арқылы ұсынылады.

Тайвань

Тайваньда көптеген мемлекеттік балабақшалар мен мектепке дейінгі білім беру мекемелері бар, бірақ жеке меншік балабақшалар мен мектепке дейінгі білім беру мекемелері де кең таралған. Көптеген жеке меншік мектепке дейінгі білім беру мекемелері мемлекеттік мектепке дейінгі білім беру мекемелерімен бәсекелесу үшін және академиялық жетістіктерге қоғамдық сұранысты қанағаттандыру үшін әртүрлі пәндер бойынша үдетілген курстар ұсынады. Мұндай мектепке дейінгі білім беру бағдарламаларына ғылым, өнер, дене шынықтыру және тіпті математика сияқты пәндер кіруі мүмкін. Бұл мектептердің көпшілігі франшизалық келісімдер негізінде жұмыс істейтін ірі мектептер желісінің бөлігі болып табылады. Жылдық жарна төлеудің орнына, желілік кәсіпорындар әрбір жеке мектеп үшін жарнама, оқу бағдарламасы, кітаптар, оқу құралдары, оқыту және тіпті персоналмен қамтамасыз етуі мүмкін. 1999 жылдан бері Тайваньда жеке меншік және жекеменшік ағылшын тіліне батыру балабақшаларының саны күрт өсті. Бұл ағылшын тіліне батыру мектепке дейінгі білім беру мекемелерінде әдетте ана тілі ағылшын тіліндегі мұғалімдер бар, олар барлық мектепке дейінгі білім беру бағдарламасын тек ағылшын тілінде оқытады. Мұндай мектептердің заңдылығы бірнеше рет күмәндалған, бірақ олар дамып келеді. Тайвань қоғамының кейбір өкілдері кішкентай балаларды осы жаста ағылшын тіліне батыру ортасына орналастырудың дұрыс-бұрыстығы туралы алаңдаушылық білдірді және оқушылардың ана тіліндегі біліктері зардап шегуі мүмкін екеніне қатысты қорқыныштарын білдірді. Талқылау жалғасуда, бірақ қазіргі уақытта ағылшын тіліне батыру мектепке дейінгі білім беру мекемелерінің нарығы өсуде.

Уганда

Угандада балабақша – балалар бағы немесе бастауыш сыныпқа дейінгі дайындық болып табылады және әдетте үш жастан бес жасқа дейінгі балаларды қамтиды. Осы үш сынып сәйкесінше "кішкентайлар сыныбы", "орта сынып" және "жоғарғы сынып" деп аталады. "Жоғарғы сыныпты" бітірген оқушылар бастауыш мектептің бірінші сыныбына – P1-ге түседі. Бұл міндетті емес болғанымен, бүгінгі күні Угандадағы көптеген балалар осы сыныптарға қатысады. Уганданың көп бөлігінде балалар бақшалары – жалпы бастауыш мектептерден толығымен бөлек, арнайы мектептер болып табылады.

Украина

2010 жылы бір жастан алты жасқа дейінгі балалардың 56 пайызына мектепке дейінгі білім алу мүмкіндігі туды, деп хабарлады Украинаның Білім және ғылым министрлігі 2010 жылдың тамызында. Бұрын экономикалық және демографиялық жағдайларға байланысты көптеген мектепке дейінгі оқу орындары мен балабақшалар жабылып келген.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та балабақша әдетте K–12 білім беру жүйесінің бір бөлігі болып табылады, бірақ оған қатысу бүкіл ел бойынша міндетті емес; әр штат балабақшаға қатысу міндетті ме, жоқ па, дегенді өзі анықтайды. Елу штаттың қырық үші (Аляска, Айдахо, Миннесота, Мичиган, Нью-Гэмпшир, Нью-Йорк және Пенсильвания штаттарынан басқа) мектеп округтеріне толық немесе жарты күн балабақша ұйымдастыруды талап етеді. Көптеген мектептерде балалар бес жасқа келгенде бір жылдық балабақшаға барады. Оқушылар сандық есептеу, жазу-оқу сауаттылығы және географиялық, ғылыми, әлеуметтік және мәдени тұрғыдан айналағы әлем туралы білімдерін кеңейту сияқты дағдыларды дамытады.