Кіріспе

Джон Эдгар Томсон (1808 жылғы 10 ақпан – 1874 жылғы 27 мамыр) – американдық азаматтық инженер және өнеркәсіп кәсіпкері. 1852 жылдан 1874 жылы қайтыс болғанға дейін Пенсильвания теміржолының (PRR) басшылығын жүзеге асырған Томсон оны әлемдегі ең ірі бизнес кәсіпорнына айналдырып, технологиялық және басқару инновацияларының дүниежүзілік үлгісі етті. Бұрын теміржолдың бас инженері болған ол үшінші президенті болды. Оның салмақты, техникалық, әдістемелік және идеологиялық емес мінезі Пенсильвания теміржолына зор әсер етті, ол 19 ғасырдың ортасында теміржол саласындағы технологиялық прогрестің алдында болды. Теміржол консервативтілігімен және қаржылық тәуекелдерден сақталып, тұрақты өсуімен танымал болды. Томсонның Пенсильвания теміржолы 6000 мильге жуық рельспен әлемдегі ең ірі теміржолға айналды, тұрақты қаржылық дивидендтер, жоғары сапалы құрылыс, жабдықтарды үнемі жақсарту, технологиялық жетістіктер (мысалы, локомотивтік отын ретінде ағаштан көмірге көшу) және ірі, күрделі ұйымды басқарудағы жаңашылдықтармен ерекшеленді.

Балалық шағы және ерте мансап

Джон Эдгар Томсон 1808 жылы Филадельфияға жақын, Пенсильвания штатының Делавэр округіндегі Спрингфилд қалашығында, отарлау дәуірінде иммигранттар келген квакер тамырлары бар отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Джон Томсон – Чесапик және Делавэр каналын, сондай-ақ АҚШ-тағы алғашқы тәжірибелік теміржолды салуға көмектескен жетекші инженер еді. Ол кездегідей, ол көп формальды білім алмады. Кішкентай кезінен бастап әкесімен тығыз жұмыс істеді, оқып, байқап, тәжірибе жинақтап инженерлік практиканың берік негізін қалады. Томсон 19 жасында Филадельфия және Колумбия теміржолын іздеу тобында таякшы болып жұмыс істей бастады, кейін Камден және Амбой теміржолында жұмыс істеді. 1832 жылы ол Ұлыбританияға теңізден өтіп, елде салынған жаңа теміржолдарды тексерді. Әкесінің ықпалымен Пенсильвания штатының инженерлік корпусына мүше болып кірді, Филадельфиядан батысқа қарай теміржол бағыттарын зерттеді. Жылдар өте ол инженердің көмекшісі болып тағайындалды, ал 1830 жылы Камден және Амбой теміржолының желісі Нью-Джерси штаты арқылы жүргенде Томсон инженерлік бөлімнің басшысы болып тағайындалды.

Мансап

1834 жылы 26 жасында Томсон жаңадан құрылған Джорджия темір жолының бас инженері болып тағайындалды. Ол жол трассасын анықтады, құрылыс келісімшарттарын жасасып, бақылады, желінің бөліктері ашылғанда оларды басқарды және солтүстік және батысқа қарай болашақ байланыстарды ілгерілетуге ұсыныс жасады. Томсон өзінің кәсіби біліктілігімен бүкіл елге танымал болды; оның жалақысы 1837 жылы 4000 долларға жетті. 1845 жылға қарай ол Огастадан Мартасвиллге (қазіргі Атланта) дейінгі темір жолды аяқтады. 173 миль (278,4 км) қашықтықтағы бұл темір жол сол кезде әлемдегі ең ұзын темір жол болатын. Кейін Томсон Монтгомери және Вест-Пойнт темір жолын бақылауға ие болды және Нэшвилл мен Чаттануга темір жолын қаржыландыруға және орналастыруға көмектесті. Сондай-ақ 1845 жылы ол заңгер Генри Камминг үшін Аугуста каналын зерттеп, жобалады; ол екі жылдан кейін құрылысы аяқталды.

Пенсильвания темір жолы

Пенсильвания штаты мемлекеттік каналдар мен қысқа рельсті темір жолдарға көп қаржы салды, бірақ олар тиімді де, пайдалы да емес еді, ал штат инфрақұрылымды дамытуда өзінің бәсекелестерінен қалып қойды, бұл экономикалық өсу үшін өте маңызды деп есептелді. 1847 жылы құрылған Пенсильвания темір жолы, сонымен қатар PRR деп белгілі, штаттың астанасы Харрисбургтен батысқа қарай Питтсбургке дейін Аллегей таулары арқылы желі салды, бұл тиімсіз Аллегей Портаж темір жолын және баяу жылдамдықтағы каналдарды жою мақсатында жасалды. Бұл желі Филадельфияға жылдам дамып келе жатқан батысқа байланыс жасап, Балтимор және Огайо темір жолымен қызмет көрсетілетін Балтимормен және Нью-Йорк қаласымен бәсекелесуге мүмкіндік берді. Компания Томсонды бас инженер етіп тағайындады, оның жалақысы жылына 5000 доллар болды. Ол ең қолайлы маршруттарды іздеді, еңістер мен өзендерді кесіп өтуді ескерді. Герман Хауптпен бірлесіп, ол кейіннен "Аттың ілгегі" деп аталатын әйгілі қисынды жобалады және практикалық еңіспен темір жол салды. Локомотивтер үшін отынды ағаштан көмірге ауыстырды, басқа желілер де солай істеді, осылайша PRR барлық темір жолдарға көмірге жаңа сұраныс ашты. Филадельфия мен Питтсбург арасындағы желі 1854 жылдың ақпан айында қозғалысқа ашылды және Филадельфияны батыстан ұзақ қашықтыққа тасымалдау үшін маңызды орталыққа айналдырды. Бұл байланыс Атлант мұхитына қол жеткізе алатын портын да нығайтты. Томсон 1852 жылы Пенсильвания темір жолының қолданыстағы басқармасын қызметтен шеттету үшін фракцияға жетекшілік етті, Томсон президент болды және инженерлік іске қарағанда қаржыға көбірек назар аударды. Ол компанияны тиімдірек бөлімшелерге қайта ұйымдастырды және шығындарды есепке алуды жақсартты, вице-президенттерді таңдауға ерекше назар бөлді. Оның ұйымдастыру үлгісі басқа темір жолдармен кеңінен қолданылды және ірі американдық бизнес үшін стандартты белгіледі. 1857 жылы ол темір жолдың мемлекеттік көлік құралдарының барлық жүйесін сатып алуын қаржылады, ол 278 миль каналдар мен 117 миль темір жолдан, сондай-ақ жылжымайтын мүлік пен теміржол жабдықтарынан тұрды. 7,5 миллион долларға бағаланған Пенсильвания енді штатта үстемдік құрды және оның көптеген қалаларынан қысқа қашықтыққа жүретін көліктердің көп бөлігін бақылады. Томсон темір жолды батысқа қарай Огайоға және одан әрі кеңейтті. 1856 жылы Томсон бірнеше батыс желілерін Питтсбург, Форт-Уэйн және Чикаго темір жолына біріктіруді ұйымдастырды. Ол 1869 жылы Пенсильванияға ресми түрде жалға берілді, ал 1870-1871 жылдары Питтсбургтен батысқа қарай дамып жатқан мүліктерді иелену үшін алғашқы холдингтік компаниялардың бірі – Пенсильвания компаниясы құрылды. 1860 жылы Пенсильвания тек Филадельфиядан Питтсбургке дейінгі негізгі желіге және бірнеше қысқа тармақтарға ие болды. 1869 жылы ол Пенсильванияда ғана шамамен мың мильге дейін кеңейді және Нью-Йорк штаты арқылы Эри көлінің жағалауына дейін солтүстікке қарай бағыттарды бақылады. 1869 жылы ол Питтсбург, Форт-Уэйн және Чикаго желісін сатып алып, Огайо және Индиана арқылы Чикагомен байланыстырды. 1870 жылы Пенсильвания шығыс жағалауда да кеңейе бастады, Нью-Йорк қаласына кіру үшін Біріккен темір жол және канал компаниясын сатып алды, ол Нью-Джерсиде 456 миль темір жол мен 65 миль каналды иеленді және жалға берді. 1871-1872 жылдары Пенсильвания ақылды сатып алулар арқылы Орта батысқа кеңейді. Ол 1871 жылы Кливленд және Питтсбург темір жолын сатып алды, сондай-ақ Огайодағы кішігірім желілерді жүйеге біріктірді. Бұл кезеңдегі ең маңызды сатып алу Питтсбург, Цинциннати, Чикаго және Сент-Луис желілерін сатып алу болды, бұл желілер Питтсбургтен Сент-Луиске дейін батысқа қарай созылып, оңтүстікке қарай Цинциннатиге және солтүстікке қарай Чикагоға дейін жетеді. Бұл жүйе 1400 мильден астам жолды қамтиды, бұл Пенсильвания темір жолына Чикагоға екінші желісін, Сент-Луиске тікелей желісін, Цинциннатиге екінші желісін және бұрын қолданылмаған аумаққа қол жеткізуін қамтамасыз етті. 1873 жылы Томсонның Оңтүстікпен де байланысы болды. Томсон Филадельфияны трансатлантикалық порт ретінде дамытты, 1870 жылы Пенсильвания темір жолының бақылауында Америкалық бу кемелер компаниясын құрды. Болат орташа бағамен қол жетімді болды, сондықтан Томсон барлық ағаш темір жол көпірлерін алмастыру үшін, темір жолдарды мықты болат жолдармен алмастыру үшін өнеркәсіпші Эндрю Карнегимен келісімшарт жасасты. Мұндай инфрақұрылыммен пойыздар ауыр, жылдам және тиімді болуы үшін жобаланып жасалды.

Технология

Ол жүйелерді кеңейтіп, оны берік қаржылық негізге қоюдан басқа, Томсон Пенсильванияны өнеркәсіптегі технологиялық көшбасшыға айналдырды. Ол қозғалтқыштарды ағаштан көмірге, ал темірден болатқа (рельстер, көпірлер және вагондар салуда) ауыстыруды бастады. Филадельфия локомотив өнеркәсібінің орталығы болып қалыптасқанда, жаңа өнертабыстар алдымен Пенсильвания темір жолына ұсынылды, ол оларды қуана қабылдады.

Менеджмент

Томсон көп функциялы, ірі, шашыраңқы корпорацияға сай келетін жаңа басқару түрін жасады, ол ішінара Дэниел Маккалумның еңбегіне негізделген. Атап айтқанда, ол географиялық аймақтарға негізделген децентрализацияланған жүйені, сондай-ақ американдық басқарумен астасып кеткен штаб және желілік жүйені құрды. Желілік басшылар адамдармен және трафик бойынша сағаттық операциялық шешімдермен айналысты, ал штаб басшылары қаржы және құжаттарды басқарды.

Бизнес

Консервативті, тәуекелге қарсы қаржыгер ретінде Томсон 1837, 1857 және 1873 жылдардағы үрей кезеңдерінде апаттан сақталып, қарсылас компаниялар жиі банкротқа ұшырады. Оның Пенсильвания темір жолының құны 1870-ші жылдардың басында шамамен 400 миллион долларға бағаланды (1873 жылғы үрейге дейін құнсыздануға дейін), көлік кірісі 25 миллион доллар, ал таза пайдасы 8,6 миллион доллар болды. Ол жыл сайын тұрақты дивиденд төлеп, сақты инвесторлардың сүйіктісіне айналды. Азамат соғысынан кейінгі кезеңде көптеп кездесетін алыпсатарлар басқа мүмкіндіктерді іздеді. Томсон құрлықарлық темір жол желісін көздеді, бірнеше жобаға өз қаражатын инвестициялады және 1871 жылы Пенсильвания қысқа мерзімге "Юнион-Пасифик" компаниясын бақылады. Гарвард бизнес мектебінің профессоры Альфред Д. Чандлер 1965 жылы басқарудың ірі мәселелері 19-шы ғасырдың ортасында Пенсильвания және Балтимор-Огайо сияқты ірі темір жол жүйелерінің өркендеуімен айқын болғанын мәлімдеді. Капиталды жұмылдыру, басқару және бөлу, кең аумақты жүйенің жұмысын ұйымдастыру және жүздеген шақырымға тараған мыңдаған маман жұмысшыларды бақылау үшін жаңа әдістер қажет болды. Темір жолдар осы барлық мәселелерді шешіп, барлық ірі бизнес үшін үлгіге айналды. Басты инноваторлар үш инженер болды: Балтимор-Огайо темір жолының Бенджамин Х. Латроб, Эри темір жолының Дэниел К. Маккалум және Пенсильвания темір жолының Томсон. Олар функционалдық бөлімдерді құрды және билік, жауапкершілік және байланыс желілерін, сондай-ақ қазіргі американдық корпорацияларының негізгі қағидалары болып табылатын желілік және қосымша қызметтердің міндеттерін бөліп көрсетті.

Жеке өмір

Томсон 1854 жылы Лавиния Фрэнсис Смитпен үйленді. Олардың өзінен балалары болмады, бірақ қызды асырап алды. 1873 жылғы ұлттық қаржылық дағдарыстан кейін, 1874 жылы қайтыс болған кезде Томсонның қалған мүлігі үштен екі бөлігіне кеміп, 1,3 миллион долларға дейін жетті. Ол мүлігінің көп бөлігін қайырымдылыққа арнады, соның ішінде теміржол қызметінде қаза болған әкелері бар жетім балаларға көмектесу үшін қор құрды.

Өлім

Томсон 1874 жылдың 27 мамырында Филадельфияда қайтыс болды.

Мұра

Оның туған жері Пенсильвания штатының Спрингфилд қалашығында тарихи ескерткішпен белгіленген, сондай-ақ қалашықта оның атымен көше аталған. Джорджия штатының Макдаффи округіндегі Томсон қаласы оның құрметіне аталған. Эндрю Карнеги оған үлкен құрмет көрсетіп, өзінің бас компаниясын «Дж. Эдгар Томсон Steel Company» деп атады; Карнеги Пенсильвания штатының Брэддок қаласындағы «Эдгар Томсон Steel Works» зауытын да оның есімімен атады. 1975 жылы Томсон қайтыс болғаннан кейін «Junior Achievement U.S. Business Hall of Fame»-ге енгізілді.