Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Йохан Ире (3 наурыз 1707 – 1 желтоқсан 1780) – швед филологы және тарихи тіл білімі маманы.
Johan Ihre (3 March 1707 – 1 December 1780) was a Swedish philologist and historical linguist.
Өмір
Иуэн Лунд қаласында дүниеге келді, ол теолог Томас Иуэннің және оның әйелі Брита Стьюхияның ұлы. 1720 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Йохан Иуэн Упсаладағы архиепископ Маттиас Стехиус әкесінің үйінде тәрбиеленді және Уппсала университетінде оқыды, онда 1730 жылы магистр дәрежесін аяқтады. 1730-1733 жылдары Оксфорд, Лондон және Париж қалаларында шетелде білім алды. 1734 жылы Упсалада доцент, 1735 жылы университет кітапханасында кітапханашы болып тағайындалды және 1737 жылдан өліміне дейін Скитте атындағы Шешендік және Мемлекеттік басқару профессурасын иеленді. 1755 жылы Корольдік әдебиет академиясының мүшесі болды. Ол Упсаладағы Швеция Корольдік Ғылым қоғамының хатшысы қызметін атқарды.
Ihre was born in Lund, son of the theologian Thomas Ihre and his spouse Brita Steuchia. After his father's death in 1720, Johan Ihre was raised in the house of his grandfather Archbishop Mattias Stechius in Uppsala, and studied at Uppsala University, where he completed his magister degree in 1730. In 1730 1733 he studied abroad, in Oxford, London and Paris. He was in 1734 appointed docent in Uppsala, 1735 librarian at the University Library, and was from 1737 until his death holder of the Skyttean professorship in Eloquence and Government. He became a member of the Royal Academy of Letters in 1755. He was secretary of the Royal Swedish Society of Sciences in Uppsala.
Шығармалары
Иуэ – герман тілдерінің дыбыстық өзгерісін алғаш таныған ғалым. Бұл өзгерісті кейін Расмус Кристиан Раск және Якоб Гримм одан әрі зерттеп, түсіндірді, ал қазір бұл заң Гримм заңы ретінде белгілі. 1737 жылы неміс филологы Иоганн Георг Вахтер (1663–1757) неміс тілінің этимологиялық сөздігін – Glossarium Germanicum жариялады. Бұл кітап Йохан Иуэге зор ықпал етті: 1769 жылы ол Вахтердің еңбегімен үндес, швед тілінің этимологиялық сөздігін шығарды. Иуэдің швед тілінің этимологиялық сөздігі сөздердің ежелгі швед тіліндегі бастауын көрсетіп, оларды басқа тілдердегі туыс сөздермен салыстырды. Иуэ, сол кездегі тарихи болжамдарға сәйкес, және исландтық дереккөздерден алынған ақпараттарға сүйене отырып, бұл тілді скандинавиялық елдерге Один әкелген деп есептеді. Сондай-ақ, Уппсала университеті кітапханасындағы "Аргентий кодексі" қолжазбасының мәтіні, епископ Вулфиланың гот тіліне аударған Киелі кітабымен бірдей екенін алғаш рет Иуэ анықтады.
Ihre was the first scholar to recognize the sound change of the Germanic languages that was later to be elaborated on by Rasmus Christian Rask and Jakob Grimm and now known after the latter as Grimm's law. In 1737 the German philologist Johann Georg Wachter (1663–1757) published an etymological dictionary of the German language, Glossarium Germanicum. This book had a great influence on Johan Ihre: in 1769 he published, along the same lines as Wachter's work, a Swedish etymological dictionary. Ihre's etymological dictionary of Swedish demonstrated the origin of words in Old Swedish forms and compared them to cognates in other languages. Ihre thought, in accordance with the historical speculations common at the time and derived from Icelandic sources, that the language had been brought to the Nordic countries by Odin. Ihre was also the first to demonstrate that the text of the Codex argenteus manuscript in the Uppsala University Library is identical to the Gothic Bible translation by Bishop Wulfila.