Кіріспе

Театр Корольдік Стратфорд Шығыс (әдетте Stratford East деп аталады) – Лондондағы Ньюхэм ауданындағы Стратфордта орналасқан 460 орындық Виктория дәуірінде салынған өндірістік театр. 1953 жылдан бері ол Театр шеберханасы труппасының үйі болып табылады, бұл труппа режиссер Джоан Литтлвудпен әйгітлі, оның ескерткіші театрдың сыртында орналасқан (сол жақтағы суретті қараңыз).

Тарих

Театрды сәулетші Джеймс Джордж Бакл жобалаған, ал 1884 жылы актер-режиссер Чарльз Диллонның (1881 жылы қайтыс болған) асырап алған ұлы Чарльз Диллон тапсырыс берген. Бұл сәулетшінің қазірге дейін сақталған жалғыз туындысы, ол Сальвей жолындағы дөңгелек жасау шеберханасының орнында, Энджэл-Лейнмен қиылысқа жақын салынған. Театр 1884 жылдың 17 желтоқсанында Эдвард Бульвер-Литтонның «Ришелье» пьесасының қайта қойылымымен ашылды. Екі жылдан кейін Диллон оны әпкесінің күйеуі және жобаның бастапқы демеушілерінің бірі Альберт О’Лири Фредерикске сатты. 1887 жылы театр «Театр Корольдік және Вариетелер сарайы» деп аталды, сондай-ақ 1887 жылы оған қосымша бөлімдер салынды. Сахна 1891 жылы алғашқы сәулетшінің қатысуымен кеңейтілді. 1902 жылы Франк Матчем кіреберіс пен фойенің кішкентай жөндеу жұмыстарын жүргізді. 1914 жылы театр «Theatre Royal Stratford East» (TRSE) деген есімін қайта алды. 1921 жылдың тамыз айындағы банктік демалыс күні сахнада болған өрт театрдың артқы бөлігіне елеулі зиян келтірді. Құдайға шүкір, өрт түн ортасында болды және қауіпсіздік мақпалы төмен түсірілді, бұл аудиторияны сақтап қалды, ол бүгінгі күнге дейін көптеген бастапқы ерекшеліктерін сақтап келеді. Театр 1922 жылдың қаңтарына дейін жабық болды. Фредерикс отбасы 1932 жылға дейін театрды басқаруын жалғастырды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін театр қаржылық қиындыққа тап болды және 1926 жылдан кейін сирек ашылды. Просценаның үстінде «FF» әріптері орналасқан, ол Фредерикс отбасымен байланысын көрсетеді – мүмкін, Диллонның әпкесінің күйеуі Фредерик Фредерикс, сондай-ақ өзінің табысты актер екенін еске салады. Театр жөніндегі сенімдерге сәйкес, егер әріптер алынып тасталса, театр қирап қалады. 1953 жылы компания Джоан Литтлвудтың көркемдік жетекшілігімен «Театр шеберханасы» ретінде қайта оралып, театрды өз басқаруына алды. 1970-ші жылдары Стратфорд сауда орталығының құрылысымен театрдың болашағына қауіп төнді, бірақ ол қоғамдық науқан арқылы сақталды және 1972 жылдың маусымында Англия мұрасымен ІІ* санатқа енгізіліп қорғалды. Қаржылық жағдай қиын болды, менеджер Джерри Раффлс қол жетімді ақшаға байланысты тек жөндеу және ауыстыру жұмыстарын жүргізе алды. 2001 жылы Heritage Lottery Fund-тан сәтті қаржы алудан кейін театрдың алдыңғы және сахна артындағы барлық аймақтары Олимпиаданың Стратфорд мәдени кварталы жобасының аясында жаңартылды. 1990 жылы TRSE «Мое деп аталатын бес жігіт» премьерасымен үлкен жетістікке жетті, ол дереу Вест-Эндке көшірілді және үздік ойын-сауық үшін Оливье сыйлығын жеңіп алды. Бұл қойылым бүкіл әлемде, соның ішінде Бродвейде қойылды және осы күнге дейін қайта қойылуда. 2004 жылы TRSE тарихқа енді, өйткені алғашқы британдық қара музыкалық «The Big Life» Лондонның Вест-Эндіндегі «Аполлон» театрына көшірілді. 2005 жылы театр регги саундтрегімен танымал Ямайканың культ фильмі «The Harder They Come» музыкалық нұсқасын шығарды, ол да Вест-Эндке көшірілді. Бұл қойылымның сценарийін режиссер Перри Хензель жазған және театр тарихындағы ең табысты қойылымдардың бірі болды. 2018 жылы Надя Фолл көркемдік директор болып тағайындалды.

Джоан Литтлвуд (1953-1974)

Театр Рояль 1928–1975 жылдары Джери Раффлз басқаруымен танымал болды, ол режиссер Джоан Литтлвудпен «Балының дәмі» және «О, қандай ғажайып соғыс!» сияқты қойылымдарда жұмыс істеді. 1975 жылы оның әріптесі және серіктесі Джери Раффлз диабеттен қайтыс болды, ал 1979 жылы қайғыға батқан Джоан Литтлвуд Францияға көшіп кетті және енді режиссерлікпен айналыспады. TRSE-де өнерін асырған белгілі тұлғалар: Ричард Харрис, Мюррей Мелвин, Барбара Виндзор, Виктор Спинетти, Брайан Мерфи, Авис Баннадж, Гарри Х. Корбетт, Юта Джойс, композитор және либреттист Лионель Барт және драматург Шелах Делани. Майкл Кейнге Литтлвуд: «Шафтсбери даңғылына кетіңіз. Сіз тек жұлдыз боласыз».

Кен Хилл (1974-1975)

Джоан Литтлвудтың шәкірті, драматург және режиссер Кен Хилл, оның серіктесі Джерри Раффлстың қайтысынан кейін Францияға көшкен соң, көркемдік директор лауазымын қабылдады. Көркемдік директор ретіндегі қысқа мерзімінен кейін Хилл өмірінің соңына дейін TRSE-мен жұмыс істеді, әсіресе, көңілді мюзиклдерде. Олардың қатарында 1993 жылы TRSE-ден Вест-Эндтегі «Vaudeville» театрына көшірілген «The Invisible Man» және Хиллдің қайтысынан екі апта соң 1995 жылы сахнасы ашылған «Zorro! The Musical» есімді қойылымдар бар. Кен Хиллдің TRSE-дегі танымал қойылымдарының ішінде Алан Плэтердің «On Your Way, Riley!», Тунде Иколидің «Scrape Off the Black» және Барри Киффтің «My Girl» атты туындылары бар.

Максвелл Шоу (1975-1977)

Максвелл Шоу, түпнұсқа Театр шеберханасының тағы бір мүшесі, сахнада да, кинода да кейіпкерлік актер ретінде танымал болды, ең әйгілі рөлдері "The Oblong Box" және "Start The Revolution Without Me" фильмдерінде ойнағандықтары. Ол TRSE-дегі қызметін Жорж Фейдоның "Практикадан тыс" комедиясын өзі бейімдеуімен бастады.

Клэр Венаблз (1977-1979)

Клэр Венаблс 1977 жылдан 1979 жылға дейін көркемдік директор болды. Ол 1981 жылдан 1992 жылға дейін Шеффилдтегі Крусибл театрын басқарды, Актерлер орталығының негіздеуші директоры және Өнер кеңесінің драмалық бөлімінің мүшесі болды. Ол 1995-1999 жылдары Кройдон қаласындағы BRIT өнер және технология мектебінің директоры қызметін атқарды; ал 1991 жылдан өмірінің соңына дейін, 2003 жылы қайтыс болғанға дейін Корольдік Шекспир компаниясының білім беру жөніндегі директоры болды. Клэр Венаблстің ең танымал қойылымдарының ішінде «Ескі король Коул», «Күміс тақта», «Әлемдегі ең қызықты адам» және «Әпкелер» туындылары бар.

Филип Хедли (1979-2004)

Бірнеше жыл бойы Джоан Литтлвудтың ассистенты болып жұмыс істеген Филип Хедли 1979 жылы Клэр Венаблзден Корольдік театрдың көркемдік директоры лауазымын қабылдады. Ол жексенбі кештері ескі музыкалық залдар сияқты салттық ойын-сауықтарды ұсынды, сонымен қатар жергілікті демографиялық құрамы өзгере бастағанда жаңа азиялық және афроамерикандық көрермендерге жол ашуға тырысты. Театр Литтлвуд бастаған Шығыс Лондондағы жергілікті халықтың өмірін көрсету және оның тәжірибесін жеткізу саясатын жалғастырды. 1999 жылы ол жаңа музыкалық пьесалар жазуды қолдау мақсатында "Музыкалық театр бастамалары" бағдарламасын іске қосты. Оның Стратфорд-Исттегі соңғы қойылымы – "The Big Life" мюзиклі, Вест-Эндке шыққан алғашқы афробритандық мюзикл болды. 2004 жылы, 25 жыл көркемдік директор болып қызмет еткеннен кейін, ол зейнетке шықты.

Керри Майкл (2004-2017 жж.)

Керри Майкл 1997 жылы Stratford East театрына директордың көмекшісі ретінде келді, ал 2004 жылдың қыркүйегінде көркемдік директор болды. Оның манифесі – Лондонның жаңа қауымдастықтарын сахнаға шығарып, олардың екінші және үшінші буын эмигранттарының өмірін көрсету. Көркемдік директор ретіндегі тұңғыш пьесасы – Кош Омардың "Жасыл жолақтар шайқасы", ол Лондонның кипрлік қоғамында өрбиді. Ол "The Harder They Come" (Theatre Royal Stratford East-те, содан кейін The Barbican және West End-тің Playhouse Theatre-ында) мюзиклінің режиссері болды, сондай-ақ Рей Дэвис пен Пол Сиретттің "Come Dancing" мюзиклін қойды. 2007 жылы "Pied Piper" және Кора Биссеттің "Roadkill" пьесасы сияқты, "Қосалқы театрлардағы ең үздік жетістік" үшін Оливье сыйлығын жеңіп алды. 2011 жылы театр Джоан Литтлвудтың классикалық туындысы "О! Қай керемет соғыс!" қойылымымен 2014 жылы тағы да номинацияланды. Майкл жыл сайынғы пантомиманы да қойды және "Сүкіршік" үшін Оливье сыйлығына қайтадан ұсынылды. 2012 жылы Stratford East, "Ұлыбританияның ең инновациялық және интерактивті театрларының біріне айналып", ашық сахна жобасын іске қосты, ол адамдарға бағдарламалық идеялардан бастап қойылымдарға дейін қатысуға мүмкіндік берді. TRSE-де 2014 жылы Дэвид Баддиелдің "The Infidel" мюзиклі қойылды, оны Керри Майкл мен Дэвид Баддиел бірлесіп режиссерлік етті. 2016 жылғы маусымда Бонни Грирдің Антон Чеховтың "Шершін бақшасы" романы бойынша жазған "Hotel Cerise" пьесасы көрсетілді. 2016 жылы Керри Майкл TRSE-ді Gerry's кафесі мен 80 орындық студияға қарай кеңейтті. Керри Майкл 2017 жылы көркемдік директорлық қызметінен қанағаттанды.

Надя Фолл (2017 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Режиссер және драматург, Фолл Корольдік Ұлттық Театрде кең ауқымда жұмыс істеді, оның ішінде "Chewing Gum Dreams", "Our Country's Good" және "Home" қойылымдарын режиссерлік етті, сонымен қатар осы пьесаның авторы да болды. Фолл Лондонның Хэмпстед Театры және Буш Театрымен де жұмыс істеді, онда Тейлор Мактың "Hir" спектаклін қойды. Фоллдың алғашқы маусымы (2018 жылдың қыркүйегі – 2019 жылдың шілдесі) Апрель Де Анжелис жазған, Аня Халотра мен Арт Маликтің қатысуымен Лоп де Веганың "Фуэнтеоюна" пьесасының адаптациясы – "Ауыл" қойылымымен ашылды. Маусымға сондай-ақ Сара ДеЛапптың "The Wolves" пьесасының Ұлыбританиядағы тұңғыш көрсетілімі, "Ballet Black", "Sleeping Beauty" пантомимасы, Frantic Assembly тобының Анна Джорданның "The Unreturning" қойылымы, Нед Беннетт режиссерлік еткен Питер Шаффердің "Equus" пьесасының қайта қойылымы және Англиялық гастрольдік Театрмен бірлесіп жасалған қойылымдар кірді. Сынапқылардың жоғары бағасын алған қойылым 2019 жылдың жазында "Трафалгар" студиясында "Вест-Эндке" көшті. Басқа қойылымдарға Pilot Theatre-дің гастрольдік "Noughts & Crosses" (романдық сериясы), Малори Блэкманның роматын Сабрина Махфуз адаптациялаған пьеса, Август Уилсонның "King Hedley II" пьесасы (режиссері Фолл, басты рөлде Ленни Генри, Шеррелл Ските, Лео Врингер, Мартина Лэрд, Декстер Фландерс және Аарон Пьер Хедли рөлінде) кірді. Маусым Линдси Тернер режиссерлік еткен, Ньюхэм мен Шығыс Лондондағы түрлі қоғамдық ұйымдар мен мектептердің қатысуымен Бенджамин Бриттеннің "Noye's Fludde" қоғамдық операсын Англиялық Ұлттық Операмен бірлесіп шығарумен аяқталды. "Equus" 2020 жылы үш "Off West End" сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде "Үздік қойылым", "Үздік режиссер" (Нед Беннетт) және "Үздік жарық дизайны" (Джессика Хун Хан Юн) сыйлықтары болды. Фоллдың екінші маусымы (2019 жылдың қыркүйегі – 2020 жылдың шілдесі) Катори Холлдың "Our Lady of Kibeho" пьесасымен ашылды және "Ballet Black" тобының қайта оралуын, "Dick Whittington" пантомимасын, Eclipse Театрының Дженис Окохтың "The Gift" пьесасын және Frantic Assembly тобының 25 жылдығына арналған Салли Эбботттың "I Think We Are Alone" пьесасын (Кати Берк пен Скотт Грэм бірлесіп режиссерлік етті) қамтыды. COVID-19 пандемиясының салдарынан маусымның қалған бөлігі тоқтатылды. Бұл Ұлттық Театрмен бірлесіп Надя Фоллдың "Welcome To Iran" пьесасын, Брайони Лаверидің Чарльз Диккенстің "Oliver Twist" ромасын "Айдағы пандустар" үшін адаптациялаған пьесасын және Рой Александр Вайс режиссерлік еткен Рой Уильямстың "Sucker Punch" пьесасының қайта қойылымын қамтыды. "Noye's Fludde" және "Our Lady of Kibeho" қойылымдары "Olivier" сыйлығына ұсынылып, "Noye's Fludde" қойылымындағы балалар ансамблі операдағы ең үздік жетістіктер сыйлығын жеңіп алды. Театрдың көркемдік директоры Надя Фолл қойылымды қорғады: "Бұл бастаманың барлығына ұнамайтынын түсінемін, және бұл қалыпты жағдай; сондықтан "Блэк Аут" түндері емес, 28 қойылым бар. Ешкім қатысудан шеттетілмейді, және қойылымның барысында әртүрлі ортадан келген көрермендер осы ойландыратын жаңа пьесаны тамашалап, талқыласын дейміз".