Кіріспе

Лондон қаласының Вестминстер ауданындағы Вест-Энд театры

The Palace Theatre – Лондон қаласының Вестминстер ауданындағы Вест-Энд театры. Оның қызыл кірпіштен жасалған фасады Шафтсбери даңғылы мен Чаринг Крос Роуд көшелерінің қиылысына жақын кішкентай алаңның артында, Кембридж циркінің батыс жағын әсемдейді. Palace Theatre-да 1400 орын бар. Гилберт пен Салливан операларының продюсері Ричард Д’Ойли Карт 1880-ші жылдардың соңында осы театрды салдыруға тапсырыс берді. Оны Томас Эдвард Колкатт жобалаған, және ол ағылшынның ұлы операсына арналған үй болуы тиіс еді. Театр 1891 жылдың қаңтарында «Корольдік ағылшын опера театры» деген атпен ашылды, алғашқы қойылым – Артур Салливанның «Ивангое» операсының әсем қойылымы болды. Бұл қойылым 160 рет көрсетілді, содан кейін Андре Мессажердің «Ла Башош» операсы қысқа ғана уақытқа қойылды. Бірақ Карт театрды толтыратын басқа да туындылары болмады. Ол оны Сара Бернхардқа бір маусымға жалға берді, содан кейін бір жыл ішінде театрды зиянмен сатты. Кейін ол үлкен музыкалық залға айналдырылып, «Сарайының санат театры» деп аталды, оны алғашқыда сэр Август Харрис, содан кейін Чарльз Мортон табысты басқарды. 1897 жылы театр өзінің ойын-сауық бағдарламасының бір бөлігі ретінде фильмдер көрсетуді бастады. 1904 жылы Альфред Батт директор болып тағайындалды және түрлі ойын-сауықтарды, соның ішінде би билеуші қыздарды фильмдермен үйлестіруді жалғастырды. Герман Финк 1900 жылдан 1920 жылға дейін театрдың музыкалық директоры болды. 1925 жылы «No, No, Nanette» музыкалық комедиясы Palace театрында дебют жасады, одан кейін басқа да музыкалық қойылымдар қойылды, соның арқасында театр осы жанрда танымал болды. Маркс ағайындары 1931 жылы театрда өнер көрсетіп, Бродвейдегі шоуларынан үзінділер орындады. «Музыканың дыбысы» театрда 2385 рет көрсетілді, алғашқы қойылым 1961 жылы өтті. «Иисус Христос Суперстар» 1972 жылдан 1980 жылға дейін, ал «Жәбірленушілер» 1985 жылдан бастап он тоғыз жыл бойы сахналанды. 1983 жылы Эндрю Ллойд Вебер театрды сатып алып, 1991 жылы оны жаңартты. Монти Пайтонның «Spamalot» спектаклі 2006 жылдан 2009 жылдың қаңтарына дейін ойналды, ал «Desert Queen Priscilla» 2009 жылдың наурызында ашылып, 2011 жылдың желтоқсанында жабылды. 2012 жылдың ақпаны мен 2013 жылдың маусымы аралығында театр «Жаңбыр астында ән салу» қойылымын қабылдады. 2016 жылдың маусымынан бастап «Гарри Поттер және қарғыс атқан бала» пьесасы театрда қойылды, бірақ 2020 жылдың наурызында COVID-19 пандемиясының салдарынан қойылымдар тоқтатылды. Пьеса 19 айлық үзілістен кейін 2021 жылдың 14 қазанында қайта сахнаға оралды.

Алғашқы жылдар

1880-ші жылдардың соңында импресарио Ричард Д'Ойли Карте тапсырысымен театр Томас Эдвард Колкатт жобалаған. Карте оны ағылшын гранд-операсының үйі ретінде көруді ниеттендірген, дәл сол сияқты оның Савой театры ағылшын жеңіл операсының үйі ретінде салынған, Гилберт пен Салливан сериясымен басталып. Оның әйелі Хелен 1888 жылы салған іргетас әлі де театрдың қасбетінде, кіреберістің оң жағында, жер бетіне жақын жерде көрініп тұр. Театрдың дизайны жаңашыл деп есептелді. Жоғарғы қабаттар артқы қабырғаларға орнатылған ауыр болатты консольдермен тіреліп тұрды, бұл сахнаны көруге кедеріс келтіретін тіректердің қажеттігін жойды. Қабаттар, дәліздер, баспалдақтар, алаңдар оттан болатын қауіпті және зақымды азайту үшін бетоннан салынған. Театр 1891 жылғы қаңтарда Артюр Салливанның "Иванхо" операсымен "Корольдік ағылшын опера театры" ретінде ашылды. Қойылымның сәтті болуы үшін ешқандай шығын аялмады, оның ішінде екі актерлік құрам және "көркемдік жарқындықтың барлық мүмкін әсерлері" болды. Ол 160 қойылымға дейін сахналанды, бірақ "Иванхо" шілдеде жабылып, Карте оны алмастыратын жаңа туындысы болмағандықтан, опера театры жабылуға мәжбүр болды. Опера театрын ұстап тұру үшін бір опера жеткіліксіз. Сыншы Герман Клейн атап өткендей, "бұл британдық лирикалық өнер тарихындағы сәттілік пен сәтсіздіктің ең керемет үйлесімі болды!". Бұл қойылымның репетиторы болған сэр Генри Вуд өзінің автобиографиясында: "Егер Картеде тек бір операның орнына алты операдан тұратын репертуар болғанда, менің ойымша, ол ағылшын операсын Лондонға мәңгілікке орнатуға мүмкіндік берген болар еді. "Иванхо" қойылымының соңына қарай мен Эжен Оденнің бас рөлде ойнауымен "Ұшқан голландықты" дайындап жаттым. Ол керемет болған болар еді. Алайда жоспарлар өзгеріп, "Голландиялық" жобасы тоқтатылды". Театр 1891 жылдың қарашасында қайта ашылды, Андре Мессажердің "Ла Башош" операсы (Дэвид Бисфэмнің Лондон сахнасындағы алғашқы өнерімен) "Иванхо" операсымен кезектесіп, содан кейін "Ла Башош" жеке қойылып, 1892 жылғы қаңтарда жабылды. Картеде басқа дайын туындылары болмағандықтан, ол театры Сара Бернхардқа бір маусымға жалға берді, ал бірнеше айлық келіссөздерден кейін опера театрын Сер Август Харрис басқаратын жаңа "Палас театры" компаниясына сатуға мәжбүр болды. Архитектор Уолтер Эмден опера театрын үлкен және сәнді музыка залына айналдырды, оған "Саналы сарай" деген ат берілді. Харристің ашылу бағдарламасына Гастон Серпеттенің музыкасымен сәнді және жоғары бағаланған балет кірді. Лондондық округтік кеңес "Империя" және "Альгамбра" театрларында ересектерге арналған ойын-сауықтардың танымал бөлігі болған жаяу жүргіншілерді салуға рұқсат бермеді, сондықтан "Палас" өз "табло" көрсетілімдерімен жауап берді, онда, көрінетіндей, жалаңаш әйелдер болды (бірақ көрермендер олардың шын мәнінде дене тонусы бар шұлық киіп жүргендеріне көз жеткізді). 1897 жылғы наурыз айында театр өзінің ойын-сауық бағдарламасының бөлігі ретінде американдық "Биографиялық компаниядан" фильмдерді көрсетуді бастады. Бұл фильмдер 70 мм форматты енгізді, бұл проскуна аркасын толтыратын ерекше үлкен және айқын сурет беруге көмектесті. Көрсетілімдерге әлемнің түкпір-түкпірінен алынған алғашқы жаңалықтар кірді, олардың көпшілігі кино пионері Уильям Кеннеди Лори Диксон жасаған, соның ішінде Бур соғысының (1900) кадрлары. "Палас" түрлі және музыкалық бағдарламаларының бөлігі ретінде фильмдерді көрсетуді жалғастырды.

20 ғасыр

1904 жылы Мортонның орнын оның орынбасары Альфред Батт басқарды. Батт көптеген жаңалықтарды енгізді, соның ішінде Мод Аллан сияқты бишілерді, оның «Саломе визиясымен» сенсация тудырған, Анна Павлова және әсем пианист-әнші Маргарет Куперді. Оливер Г. Пайк өзінің алғашқы фильмін, «Бөріттер елінде» 1907 жылғы тамызда театрда көрсетті. Бұл – британдықтардың алғашқы жануарлар туралы фильмі болды. 1909 жылғы 26 ақпанда театр сахнасында 21 қысқаметражды фильмдерден тұратын бағдарламада Кинемаколор алғаш рет көрсетілді. 1911 жылы театрдың атауы «Сарай театры» деп өзгертілді. Герман Финк 1900 жылдан 1920 жылға дейін музыкалық директор болды және театр оркестрімен көптеген жазбалар жасады. Театр тек оркестрімен ғана емес, сонымен қатар Финк үшін көптеген билер жазған әдемі «Сарай қыздарымен» да танымал болды. 1911 жылы «Сарай қыздары» ән мен би нөмірін орындады, ол бастапқыда «Tonight» деп аталды, бірақ «In The Shadows» романтикалық аспаптық шығармасы ретінде кең танымал болды. 1912 жылы театрда Ұлыбританиядағы алғашқы Корольдік санаттық қойылым өтті, оған король Георг V басшылық етті және Батт продюсерлік жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде театр ревюлер ұсынды, ал Морис Шевалье британдық көрермендерге танылды. Соғыстан кейін театр бірнеше жыл бойы көбінесе фильмдер көрсетуге пайдаланылды. 1925 жылғы 11 наурызда «No, No, Nanette» музыкалық комедиясы Палас театрында Бини Хейл мен Джордж Гроссмит кішінің қатысуымен ашылды. 665 қойылым оны 1920-жылдардың ең ұзаққа созылған Вест-Энд мюзикліне айналдырды. «Қызыл ханшайым» 1926 жылдан бастап 362 қойылымды өткізді. Palace Theatre сонымен қатар Роджерс пен Харттың «Қыз досы» (1927) және Фред Астердің «Гей ажырасу» (1933) музыкалық сахнасының соңғы орны болды. Маркс ағайындылары 1931 жылы театрда олардың Бродвей шоуларынан үзінділер орындады. 1930 жылдардың басында театр екі рет бұзу қаупіне тап болды; жер үшін 400,000 фунт стерлинг және 450,000 фунт стерлинг ұсынылды: бір ұсыныс американдық желіден болды, ол жерде дүкен салуды ұсынды, бірақ директорлар, С. Б. Кокран бастаған, сатудан бас тартты. 1939-1940 жылдары Сисили Кортнидж мен Джек Хулберт «Сіздің шапаның астында» комедиялық шпиондық әңгімесінде Палас театрында ойнады, оны Хулбертпен бірге жазды, ал музыка мен әндерін Вивиан Эллис жазды, ол 512 қойылымды өткізді. Кейінгі музыкалық театр туындылары, театр сахнасында сәтті ойнағандар: «Норвегияның әні» (1946, 525 қойылым), «Шарли қайда?» (1958, 380 қойылым) және «Гүлді барабан әні» (1960) және тағы басқалары. Лоуренс Оливье басты рөлді сомдаған «Көңілдіргіш» 1957 жылы Корольдік сот театрынан театрға көшірілді, ал 1968 жылы «Кабаре» (336 қойылым) келді. Дэнни Ла Ру ревюі «Дэнни сарайында» (1970) 811 қойылымды өткізді. ХХ ғасырдың соңғы онжылдықтарында сарайда екі ерекше қойылым өтті: «Иса Мәсіх Супержұлдыз» (1972 жылдан 1980 жылға дейін 3358 қойылым) және 1985 жылғы 4 желтоқсанда Барбикан орталығынан көшірілгеннен кейін он тоғыз жыл бойы театрда ойнаған «Жәбірленушілер». 2004 жылғы сәуірде қойылым рекордтық көрсетілімді жалғастыру үшін Queen's Theatre театрына көшірілді. Бұл аралықта «Song and Dance» 1982 жылдан 1984 жылға дейін ойнады. 1983 жылы Эндрю Ллойд Вебер театрды 1,3 миллион фунтқа сатып алып, аудиторияны қайта жаңартуды бастады. Ол театрдың қасбетін қалпына келтірді, кейін ол былай деді: «Мен ғажайып терракота сыртқы көрінісін бүлдірген үлкен неон белгісін алып тастадым, бұл Лондонның ең керемет театр жарнамасын алып тастадым деп айтқан Вест-Энд продюсерлерінің ашуын туғызды».

21 ғасыр

2004 жылы "Жақсылар" театрынан кеткеннен кейін Ллойд Уэббер аудиторияны және ғимараттың фасадын жаңартып, қалпына келтірді, оникс пен итальяндық мәрмәрдің үстін жапқан бояуды алып тастады. 2012 жылы ол Дональд Синден ұсынған "Great West End Theatres" деректі фильмдер сериясында көрсетілген 40 театрдың бірі болды. 2012 жылдың сәуірінде Ллойд Уэббердің "Really Useful Group" компаниясы ғимаратты "Nimax Theatres" (Ника Бернс және Макс Вайтценхоффер) компаниясына сатты. "Nimax" 2005 жылы "Really Useful" компаниясынан "Apollo", "Duchess", "Garrick" және "Lyric" театрларын сатып алды. Джек Торнның жазған, Торн, Дж. К. Роулинг және Джон Тиффанидің түпнұсқа әңгімесіне негізделген екі бөлімді пьесасы – "Гарри Поттер және қарғыс атқан бала" 2016 жылдың 7 маусымында театр сахнасында алғашқы көрсетілімдерін бастады. Екі бөлім де 30 шілдеде ресми түрде ашылды. COVID-19 пандемиясының салдарынан 2020 жылдың наурыз айында қойылым тоқтатылды. 19 айлық үзілістен кейін, 2021 жылдың 14 қазаны спектакльдің қайта ашылуы болды.

Танымал мәдениетте

1977 жылы Doctor Who сериалындағы «Вен Чжанның тырнақтары» атты эпизодта Ли Х’сен Чанг зұлым адам сиқыршы және қуыршақтармен сөйлейтін адам рөлінде көрінеді. Доктор Лиланы Виктория дәуіріндегі ата-аналарының салтын білу үшін сол жерге, Сарай театрына әкеледі. Кристофер Фаулердің 2004 жылғы «Толық қараңғы үй» романында Лондон бомбалану кезінде, «Жер астындағы Орфей» қойылымы барысында Сарайда бірнеше қорқынышты кісі өлтіру оқиғалары болады.