Кіріспе

Бұрынғы ортағасырлық архиепископ сарайы

Кройдон сарайы, қазір Оңтүстік Лондонның бір бөлігі болып табылатын Кройдонның Ескі қала ауданында орналасқан, 500 жылдан астам уақыт бойы Кентербери архиепискобының жазғы резиденциясы болды. Генрих III және Елизавета I сияқты қонақтар осы сарайға жиі келіп тұратын. Қазір Ескі сарай деп аталатын ғимараттар, Whitgift қорына қарасты тәуелсіз қыздар мектебі – Ескі сарай мектебі ретінде пайдаланылуда. 1951 жылдан бері І санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген.

Тарих

Кройдон сарайлары кем дегенде кеш саксон дәуірінен бастап Кентербери архиепискобымен байланысты болды, ал ғимараттар туралы жазбалар 960 жылға дейін созылады. Алғашқы сарайдың орналасқан жері белгісіз. Архиепископтың және оның сүйектестерінің орналасуы үшін, сондай-ақ Кентербери мен Ламбет сарайы арасындағы тоқтау орны ретінде үлкен сарай қажет болды. Қазіргі сарай негізінен 15- және 16-ғасырларда салынған ғимараттардың жиынтығы, «әр түрлі дәрежедегі және жастағы ғимараттардың қосындысы», – деп 1754 жылы архиепископ Херринг сипаттады. Қазір тек архиепископтар пайдаланған бөліктері ғана сақталған: қызметшілердің бөлмелері, олар дұрыс емес төртбұрыштың қалған үш жарым жағын құрады, және 19 ғасырда бұзылды. Сарайға Шіркеу көшесінен, бүгінгі Ескі сарай жолы арқылы кіретін, ол 1742 жылдан бері темір қақпалармен қоршалған. Портердің сарайындағы арка сарайға кіруге мүмкіндік берді. Шіркеу көшесінің оңтүстігінде, Ескі сарай жолының шығыс жағында қызметшілердің пәтерлері орналасқан. Бұл төртбұрыштың шығыс жағын құрайтын екі қабатты кірпіштен салынған ғимарат еді. Осыған ұқсас ғимарат төртбұрыштың батыс жағында қонақтардың қызметшілері үшін салынған. Жоғарғы қабатқа сыртқы ағаш баспалдақ пен дәліз арқылы кіруге болатын. Ас үй, майхана және т.б. Үлкен зал мен қызметшілердің бөлмелерін шығысқа жалғастырды. 15 ғасырға жататын Үлкен залды архиепископ Стаффорд (1452 жылы қайтыс болды) салған деп есептеледі, ол 14 ғасырдың соңында екі қабатты вестибюль және төменгі бөлмеге арналған күмбезді төбемен толықтырылды. Залдың ішкі жағы 16 ғасырдың ағаш шатырымен және қызықты ерекшеліктері бар терезелермен, соның ішінде соңғы готикалық вестибюльмен әсемделген. Ұлы зал 17 ғасырда архиепископтар Лауд пен Жаксон тарапынан жаңартылды, олар сондай-ақ капелланы қайта салған. Залдың батысында мемлекеттік бөлмелер орналасқан, соның ішінде бірінші қабаттағы күзет бөлмесі, қазір мектеп кітапханасы. Бөлме архиепископ Арунделге (1396–1414 жж.) тиесілі, оның оюлы тас тіректері және шатыры бар, сондай-ақ орле терезесі бар. Басқа бөлмелерде кейінгі панельдер мен каминдер орналасқан. Капеллада 17 ғасырдың әдемі ойып жасалған орындары және күрделі бұрыштық галереясы бар. Алтаның рельстері қазір күзет бөлмесінде. Сарайдың сыртқы жағы тас немесе қызыл кірпіштен салынған, ерте тас терезелермен немесе грузин стиліндегі терезелермен әсемделген. Архиепископтардың Кройдонмен байланысы өте маңызды болды, олардың көптегені жергілікті жерде қайырымдылық жасады. Алтысы сарайға жақын орналасқан Кройдон соборында жерленген: Эдмунд Гриндал, Джон Уитгифт, Гилберт Шелдон, Уильям Уэйк, Джон Поттер және Томас Херринг. Архиепископ Уитгифт, оны алғаш рет «сарай» деп атаған, Кройдонды «жердің сұлулығы» үшін ұнатты, бірақ барлығы да оған риза болған жоқ, Генри VIII оны «ревматикалық» деп тапты, ол «аурусыз» қала алмайтын орын. Сэр Фрэнсис Бэкон оны тығыз орманмен қоршалған «көктемгі және қараңғы орын» деп сипаттады. 18 ғасырға қарай сарай ескіріп, ыңғайсыз болып қалды, ал жергілікті аудан да нашарлап кетті. 1715 жылы архиепископ Уэйк оны бұзуды қалады, бірақ кейін ол Ұзын галереяны қайта жаңартып, архиепископ Херринг басқа жұмыстарды жүргізді. 1780 жылға қарай ол соңғы 20 жыл бойы адам тұрмаған болып қалды және Парламент жаңа сарай салуды шешті. Парламенттің жеке заңы (20 Geo. 3. c. 57) Кройдон сарайын сатуға және 1807 жылы Кройдон шетіндегі Аддингтон сарайын сатып алуға мүмкіндік берді. Бұл 19 ғасырдың көп бөлігінде епископтың жазғы резиденциясы болды. Кройдон сарайы 1780 жылдың 10 қазанында коньяк саудагері Абрахам Питчес 2520 фунт стерлингке аукционнан сатып алынды. Сарай келесі 100 жыл ішінде бірнеше иесіне ие болды, бірақ негізінен каликоны басу, ағартқыш және кейінірек кір жуумен байланысты болды. Батыстағы қызметшілердің бөлмелері шамамен 1802 жылы бұзылды және 1808 жылы зираттың бөлігіне айналды. 1805 жылға қарай Кройдон, Мерстэм және Годстон темір жолы сарай аумағынан өтіп, бүгінгі Шіркеу көшесін құрады. Портердің сарайы шамамен 1806 жылы, содан кейін 1810 жылы ас үйлер бұзылды, сарайға басқа кіруге мүмкіндік берді. Бұл төртбұрыштың шығыс жағын бұзуға әкелді. Сарайда ағартқыш жұмыстары 1887 жылдың маусым айының басында жеке келісім бойынша Ньюкаслдың 7-ші герцогы Генри Пелхэм Клинтонға сатылып кеткенге дейін жалғасты. Ол сарайды Шіркеу әйелдеріне сыйлады, олар оны қалпына келтіріп, 1889 жылы Ескі сарай мектебін құрды.

Мұра

Кройдон мен архиепископтардың арасындағы тарихи байланыс Лондонның Кройдон ауданының қазіргі заманғы елтаңбасында көрсетілген. Кройдон қаласындағы бірнеше көше архиепископтардың құрметіне аталған, олардың ішінде Уитгифт көшесі, Гриндалл Клоуз, Шелдон көшесі, Лауд көшесі, Кранмер жолы және Паркер жолы бар.